Trào lưu kể khổ
Cách đây vài năm, flex (khoe khoang) trở thành trào lưu hot trên mạng xã hội toàn cầu. Cư dân mạng Trung Quốc cũng không nằm ngoài guồng quay. Nhiều người đua nhau khoe cuộc sống giàu có và gia thế hơn người.
Tuy nhiên, trào lưu đó dần chìm vào quên lãng, thay thế là làn sóng mới có tính chất trái ngược - than nghèo, kể khổ.
Không theo đuổi hàng hiệu hoặc sản phẩm cao cấp, Gen Z lựa chọn các mặt hàng giá rẻ và cạnh tranh với bạn bè đồng trang lứa về việc ai có thể đạt được hiệu quả chi phí cao nhất trong mua sắm.
Năm 2024, mạng xã hội xuất hiện bài đăng: “Bạn cùng phòng của tôi mua hai gói bột giặt chỉ với giá một xu (một phần trăm nhân dân tệ ~ 37,6 đồng), khiến tôi mất ngủ 2 đêm liền”. Dòng trạng thái đó thu hút 52.000 lượt thích.
Người khác viết: “Tôi nghiến răng tuyệt vọng sau khi biết bạn tôi mua được 100 tờ giấy A4 chỉ với giá 0,99 nhân dân tệ”, và nhận được hơn 9.000 lượt thích.
Những năm gần đây, mẹo trực tuyến về cách sinh tồn chỉ với 3.000 nhân dân tệ/tháng (11,39 triệu đồng) tại thành phố lớn ở Trung Quốc là một trong những chủ đề được quan tâm nhiều trên mạng xã hội.
Theo báo Xinmin Evening News, cuộc khảo sát được thực hiện với người dùng Internet về động lực khiến người trẻ tham gia trào lưu “so sánh ngược” chỉ ra 55% người được hỏi cho rằng nguyên nhân đến từ sự thay đổi trong giá trị tiêu dùng, trong khi 35% tuyên bố tìm kiếm các sản phẩm chất lượng cao nhưng giá rẻ.
Bên cạnh việc thi nhau mua các sản phẩm giá rẻ, người trẻ còn chia sẻ những khó khăn trong cuộc sống và công việc khi trở về quê ăn mừng Tết Nguyên đán cùng gia đình.
Điều này đánh dấu sự thay đổi đáng kể so với thông lệ trước đây. Theo truyền thống “vinh quy bái tổ”, khi trở về quê trong những dịp quan trọng, nhiều người mang tâm thế muốn phô bày thành công của mình vì sĩ diện.
Tuy nhiên, điều được nghe nhiều trong những bữa ăn sum vầy gia đình ngày nay lại là những khó khăn mà người trẻ gặp phải, như tiền thưởng bị giảm, tiền thuê nhà tăng, áp lực công việc gia tăng hoặc tình trạng chật vật tìm kiếm việc làm mới sau khi bị sa thải.
“Khi mọi người đều chia sẻ những thất bại của mình, tôi không còn cảm thấy lo lắng vì so sánh giàu nghèo nữa. Thay vào đó, tôi thấy nhẹ nhõm khi biết ai cũng có khó khăn”, một người dùng mạng chia sẻ.
Những người khác đồng tình: “Nếu muốn người khác đối xử tốt với mình, bạn nên chia sẻ những khó khăn của mình. Ngược lại, phô trương sự giàu có có thể khiến người khác cảm thấy khó chịu”, “Nếu bạn thừa nhận mình không sống tốt, người khác sẽ không làm khó dễ bạn. Nhưng nếu bạn tuyên bố mình sống sung túc, bạn sẽ trở thành mục tiêu bị chỉ trích”…
Một số cư dân mạng tin rằng chia sẻ những khó khăn của bản thân là cách hiệu quả để tránh áp lực từ người thân về chuyện kết hôn hoặc tìm bạn đời.
Chuyên gia lý giải
Gu Junhui - chuyên gia chiến lược doanh nghiệp đến từ Quảng Đông (Trung Quốc), phân tích, giới trẻ ngày nay thích mua các sản phẩm giá rẻ hoặc đồ cũ không phải vì họ mất hứng thú với thời trang, mà do thu nhập hạn chế.
“Trong thời kỳ chuyển đổi kinh tế này, tiềm năng kiếm tiền của họ không ở mức tối ưu. Tuy nhiên, nếu có điều kiện, giới trẻ vẫn khao khát lối sống chất lượng cao”, ông Gu lý giải.
Yang Xueyan, giáo sư tại Trường Chính sách công và Quản trị công thuộc Đại học Giao thông Tây An, nhận định rằng trào lưu “so sánh ngược” và việc chia sẻ sự nghèo khổ phản ánh thái độ “tỉnh táo, tự trào và phòng thủ” của người trẻ trong các tương tác xã hội.
“Lý do chính là giới trẻ đang chịu áp lực rất lớn. Họ đang bắt đầu rời xa chủ nghĩa tiêu dùng. Trong xã hội cạnh tranh khốc liệt này, mọi người nhận ra phô trương sự giàu có chỉ kéo theo sự ghen tị và chỉ trích. Trong khi thể hiện vẻ ngoài khiêm tốn có thể là biện pháp tự bảo vệ và giảm bớt kỳ vọng của người khác đối với họ”, bà Yang nói với SCMP.
Nữ giáo sư nhấn mạnh việc so sánh xem ai mua sản phẩm rẻ hơn trong nhóm bạn bè và chia sẻ bức xúc có thể thúc đẩy sự gắn kết giữa những người trẻ tuổi, đồng thời tạo ra kênh để họ giải tỏa sự bực bội. Về bản chất, họ đang than phiền về áp lực xã hội và cuộc đua tranh khốc liệt.
Điểm tích cực của xu hướng này là giới trẻ quay trở lại với việc tiêu dùng hợp lý và tìm thấy sự an ủi thông qua trải nghiệm chung này.
“Tuy nhiên, hệ quả tiêu cực có thể là tham vọng tiến lên và thay đổi thực tại của người trẻ bị suy giảm, dẫn đến tâm lý bi quan lan rộng trong cộng đồng và làm suy yếu triển vọng lạc quan của họ về tương lai”, bà Yang cảnh báo.
