Theo Thông tư do Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành, Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 99:2025/BNNMT về khí thải xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông đường bộ sẽ có hiệu lực từ ngày 30/6 năm nay, còn lộ trình áp dụng cụ thể từng mức kiểm soát sẽ do Thủ tướng Chính phủ quyết định.
Quy chuẩn áp dụng với tổ chức, cá nhân sử dụng xe máy, các cơ sở kiểm định khí thải và các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan; phương tiện thuộc phạm vi quản lý của Bộ Quốc phòng và Bộ Công an không thuộc diện điều chỉnh.
Quy chuẩn quy định giới hạn phát thải của hai thông số chính là Cacbon Monoxit (CO) và Hydrocacbon (HC) đối với xe lắp động cơ đốt trong. Các ngưỡng này được thiết kế theo bốn mức, từ yêu cầu cơ bản đến khắt khe hơn, phù hợp với lộ trình siết chặt dần kiểm soát môi trường.
Với CO, mức cho phép cao nhất ở giai đoạn đầu là 4,5% thể tích và giảm dần xuống còn 2% ở mức cao nhất. Với HC, giới hạn được tách theo loại động cơ, trong đó xe bốn kỳ phải đáp ứng mức từ 1.500 ppm giảm xuống 1.000 ppm, còn xe hai kỳ - nhóm phương tiện có nguy cơ ô nhiễm lớn hơn - phải giảm mạnh từ 10.000 ppm xuống còn 2.000 ppm ở các mức cao hơn.
Việc xác định nồng độ CO và HC được thực hiện theo tiêu chuẩn đo khí thải mô tô quốc tế ISO 17479, đã được Việt Nam nội luật hóa trong TCVN 11215 và cập nhật theo bản sửa đổi năm 2020.
Đây là phương pháp đo trong quá trình kiểm tra hoặc bảo dưỡng, phù hợp để triển khai tại các cơ sở kiểm định chuyên trách thay vì kiểm tra lưu động mang tính thời điểm. Quy chuẩn cũng yêu cầu hoạt động kiểm định chỉ được thực hiện tại các cơ sở đủ điều kiện, với thiết bị đo đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về cơ sở vật chất đăng kiểm và quy định pháp luật về đo lường.
Về tổ chức thực hiện, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chịu trách nhiệm hướng dẫn và chỉ đạo triển khai quy chuẩn, trong khi Bộ Xây dựng, theo chức năng quản lý nhà nước về giao thông đường bộ, sẽ tổ chức hoạt động kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy đang lưu hành. Trường hợp các tiêu chuẩn, quy chuẩn viện dẫn được sửa đổi hoặc thay thế, việc áp dụng sẽ theo các văn bản mới nhất để bảo đảm đồng bộ trong hệ thống pháp luật kỹ thuật.
Trong bối cảnh Việt Nam hiện có hàng chục triệu xe máy đang lưu hành, phần lớn tập trung tại các đô thị lớn, việc đưa xe đang sử dụng vào diện kiểm soát khí thải được đánh giá là bước chuyển quan trọng trong chính sách bảo vệ môi trường giao thông. Các nghiên cứu cho thấy xe máy vẫn là nguồn phát thải CO và HC đáng kể trong không khí đô thị, đặc biệt với các dòng xe cũ, xe hai thì hoặc phương tiện không được bảo dưỡng định kỳ.
Quy chuẩn mới vì vậy không chỉ hướng tới mục tiêu kỹ thuật mà còn tạo động lực thay đổi hành vi sử dụng phương tiện, khuyến khích người dân bảo dưỡng xe thường xuyên hơn, đồng thời thúc đẩy xu hướng chuyển dịch sang các dòng xe tiết kiệm nhiên liệu và xe điện. Tuy nhiên, chính sách cũng đặt ra yêu cầu về chuẩn bị hạ tầng kiểm định, chi phí tuân thủ và các biện pháp hỗ trợ phù hợp để tránh tạo gánh nặng cho nhóm người thu nhập thấp - những đối tượng đang sử dụng phương tiện cũ nhiều nhất.
Việc lộ trình áp dụng do Thủ tướng quyết định được xem là cần thiết để các địa phương, cơ sở kiểm định và người dân có thời gian thích ứng. Khi được triển khai đồng bộ, kiểm soát khí thải xe máy được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những công cụ quan trọng giúp cải thiện chất lượng không khí đô thị trong giai đoạn tới, song song với các giải pháp phát triển giao thông công cộng và phương tiện xanh.
