Chia sẻ tại Hội thảo "Kiểm soát ô nhiễm không khí Hà Nội: Thách thức và Hành động" do báo Tiền Phong tổ chức sáng 6/1, ông Khuất Việt Hùng - Chủ tịch HĐTV Metro Hà Nội - cho rằng, Hà Nội đang đứng trước một ngưỡng chuyển đổi mang tính quyết định của giao thông đô thị. Khi ùn tắc và ô nhiễm không còn là hiện tượng cục bộ mà đã trở thành vấn đề thường trực, việc tiếp tục phụ thuộc vào xe cá nhân không còn là lựa chọn bền vững nếu Thủ đô muốn giữ được chất lượng sống và dư địa phát triển dài hạn.
Ông Khuất Việt Hùng nhìn nhận, giao thông đô thị không thể giải quyết bằng cách mở thêm đường hay xây thêm nút giao. Quỹ đất giao thông là hữu hạn, trong khi số lượng phương tiện cá nhân tiếp tục gia tăng nhanh. Nếu mô hình đi lại không thay đổi, hạ tầng sẽ sớm rơi vào trạng thái quá tải, kéo theo hệ lụy nghiêm trọng về môi trường và hiệu quả vận hành đô thị.
Từ thực tế đó, khái niệm “giao thông chủ động” được Chủ tịch HĐTV Hanoi Metro nhấn mạnh như một trục tư duy xuyên suốt. Theo tinh thần các nghị quyết và định hướng chiến lược của Chính phủ, Hà Nội cùng TPHCM được xác định là những đô thị tiên phong trong việc tái cấu trúc giao thông, lấy vận tải công cộng và giảm phát thải làm trung tâm. Đây không chỉ là bài toán kỹ thuật, mà là sự điều chỉnh căn bản cách tổ chức không gian và hành vi đi lại.
"Áp lực hiện nay là rất lớn khi mỗi ngày Hà Nội phải đáp ứng nhu cầu di chuyển của khoảng 12 triệu người, bao gồm cư dân thường trú, lao động vãng lai và du khách", ông Khuất Việt Hùng nói và nhấn mạnh, trong bối cảnh hiện tại, mục tiêu đưa tỷ lệ vận tải hành khách công cộng lên khoảng 30% vào năm 2030 là điều kiện tiên quyết để giảm dần sự lệ thuộc vào xe cá nhân.
Về lộ trình, người đứng đầu Hanoi Metro cho biết thành phố đã xác định rõ các bước đi về hạ tầng, với quy hoạch 15 tuyến đường sắt đô thị, mở rộng mạng lưới xe buýt lên khoảng 4.000 xe và từng bước chuyển đổi sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch. Tuy nhiên, hạ tầng chỉ tạo ra “khung xương”, còn sự thay đổi thực chất phải đến từ những chính sách đủ mạnh để điều chỉnh thói quen đi lại.
Trong bức tranh đó, việc triển khai các vùng phát thải thấp (LEZ) từ năm nay được xem là “điểm kích hoạt” mang tính quyết định. Khi các khu vực trung tâm áp dụng tiêu chuẩn phát thải nghiêm ngặt, phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch sẽ bị hạn chế, buộc người dân phải cân nhắc lại việc sử dụng xe cá nhân và chuyển dần sang các lựa chọn bền vững hơn.
Ở góc độ vận hành, lãnh đạo Hanoi Metro cho rằng dư địa của vận tải công cộng hiện nay vẫn còn rất lớn. Hệ thống đường sắt đô thị thường quá tải vào giờ cao điểm nhưng chưa được khai thác hết ở các khung giờ khác. Khi chính sách vùng phát thải thấp đi vào đời sống, dòng hành khách sẽ được phân bổ lại hợp lý hơn, giúp nâng hiệu quả khai thác và giảm áp lực cho giao thông đường bộ.
Theo ông Khuất Việt Hùng, thách thức lớn nhất trong lộ trình này không nằm ở vốn hay công nghệ, mà ở sự thay đổi thói quen. Tuy nhiên, thực tế cho thấy khi chính sách được thực thi quyết liệt và nhất quán, hành vi giao thông của người dân có thể thay đổi nhanh chóng, dù giai đoạn đầu không tránh khỏi những bất tiện nhất định.
Từ góc nhìn dài hạn, ông Hùng nhấn mạnh việc giảm xe cá nhân không nhằm gây khó cho người dân, mà để tạo nền tảng cho một hệ sinh thái giao thông bền vững hơn. Ít xe cá nhân hơn đồng nghĩa với giảm ùn tắc, cải thiện chất lượng không khí và mở ra cơ hội tái thiết không gian đô thị theo hướng văn minh, an toàn và đáng sống hơn cho Thủ đô.
