WEF vừa công bố Báo cáo Tương lai Việc làm 2025, hé lộ bức tranh toàn cảnh về thị trường lao động toàn cầu trong giai đoạn đến năm 2030. Theo báo cáo, thế giới sẽ chứng kiến sự xáo trộn chưa từng có khi khoảng 22% số việc làm hiện nay bị tác động, với 170 triệu vị trí mới được tạo ra trong khi 92 triệu việc làm biến mất. Kết quả là mức tăng ròng 78 triệu việc làm, song đi kèm là thách thức lớn về khoảng cách kỹ năng.
WEF cho biết các yếu tố then chốt thúc đẩy thay đổi thị trường lao động bao gồm tiến bộ công nghệ, đặc biệt là AI, sự dịch chuyển nhân khẩu học, căng thẳng địa kinh tế và áp lực kinh tế kéo dài. Những xu hướng này đang tái cấu trúc ngành nghề trên phạm vi toàn cầu, buộc doanh nghiệp và người lao động phải thích ứng nhanh hơn bao giờ hết.
Báo cáo được xây dựng dựa trên dữ liệu khảo sát hơn 1.000 doanh nghiệp tại 22 ngành và 55 nền kinh tế. Kết quả cho thấy khoảng cách kỹ năng tiếp tục là rào cản lớn nhất đối với chuyển đổi doanh nghiệp. Gần 40% kỹ năng cần thiết cho công việc được dự báo sẽ thay đổi trong vài năm tới, trong khi 63% nhà tuyển dụng coi đây là thách thức nghiêm trọng nhất.
Đến năm 2030, các công việc tuyến đầu như lao động nông nghiệp, tài xế giao hàng và công nhân xây dựng được dự báo tăng mạnh nhất về số lượng tuyệt đối. Các lĩnh vực thiết yếu như chăm sóc sức khỏe và giáo dục cũng ghi nhận nhu cầu nhân lực gia tăng, đặc biệt là điều dưỡng và giáo viên trung học, dưới tác động của xu hướng già hóa dân số và mở rộng lực lượng lao động trẻ ở các khu vực đang phát triển.
Ngược lại, những tiến bộ nhanh chóng của AI, robot và tự động hóa khiến nhiều nghề truyền thống tiếp tục suy giảm. Thu ngân, trợ lý hành chính vẫn nằm trong nhóm giảm nhanh, đồng thời các nghề sáng tạo như thiết kế đồ họa cũng bắt đầu chịu tác động rõ rệt khi AI tạo sinh ngày càng phổ biến.
AI được xác định là nhân tố trung tâm định hình thị trường lao động tương lai. Khoảng một nửa số doanh nghiệp toàn cầu cho biết sẽ điều chỉnh mô hình kinh doanh để tận dụng cơ hội từ AI. Phản ứng phổ biến nhất là đầu tư vào nâng cao kỹ năng cho người lao động, với 77% nhà tuyển dụng có kế hoạch đào tạo lại hoặc bồi dưỡng kỹ năng mới.
Tuy nhiên, mặt trái cũng rất rõ ràng: 41% doanh nghiệp dự kiến cắt giảm nhân sự khi nhiều nhiệm vụ được tự động hóa. Nếu lấy 100 người lao động đại diện cho lực lượng lao động toàn cầu, có tới 59 người cần được đào tạo lại hoặc nâng cao kỹ năng trước năm 2030, trong đó 11 người khó có cơ hội tiếp cận các chương trình này. Điều đó đồng nghĩa hơn 120 triệu lao động đang đối mặt với nguy cơ mất việc trong trung hạn.
Dù nhu cầu về các kỹ năng công nghệ như AI, dữ liệu lớn và an ninh mạng tăng nhanh, WEF nhấn mạnh rằng các kỹ năng con người vẫn đóng vai trò cốt lõi. Tư duy phân tích, khả năng sáng tạo, thích ứng, lãnh đạo và hợp tác được xem là “lá chắn” giúp người lao động đứng vững trong một thị trường việc làm biến động.
“Những xu hướng như AI tạo sinh đang đảo lộn thị trường lao động, vừa mở ra cơ hội chưa từng có, vừa tiềm ẩn rủi ro sâu sắc. Đây là thời điểm doanh nghiệp và chính phủ cần hành động cùng nhau, đầu tư mạnh mẽ vào kỹ năng để xây dựng một lực lượng lao động toàn cầu bền vững và công bằng”, ông Till Leopold - Trưởng bộ phận Lao động, Tiền lương và Tạo việc làm của WEF, nhận định.
Báo cáo kết luận rằng việc ứng phó với những thay đổi lớn của thị trường lao động đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính phủ, doanh nghiệp và hệ thống giáo dục. Ưu tiên hàng đầu là thu hẹp khoảng cách kỹ năng, mở rộng các chương trình đào tạo lại, đồng thời tạo lối đi rõ ràng cho người lao động tiếp cận các ngành nghề đang tăng trưởng nhanh.
Trong bối cảnh công nghệ phát triển với tốc độ chưa từng có, WEF cảnh báo: Nếu không hành động kịp thời, thế giới có thể đối mặt với nghịch lý “thừa việc làm nhưng thiếu người phù hợp”, khiến hàng triệu lao động bị bỏ lại phía sau trong kỷ nguyên việc làm mới.
