Ngôi chùa Khmer giữ hơn 4.000 quyển kinh lá buông cổ tại Cần Thơ

Hòa Hội

09/03/2026 09:07

TPO - Giữa lòng TP. Cần Thơ, chùa Pitu Khôsa Răngsây (phường Ninh Kiều) với vẻ đẹp lộng lẫy và cổ kính. Nhưng ít ai biết rằng phía sau những vòm mái cong vút của ngôi chùa Khmer ấy còn lưu giữ hơn 4.000 quyển kinh lá buông và kinh giấy, có những bộ đã vượt quá trăm năm tuổi.

Chùa Pitu Khôsa Răngsây hay còn gọi chùa Viễn Quang, ở phường Ninh Kiều, một trong những ngôi chùa Khmer cổ, đẹp tại TP. Cần Thơ với kiến trúc tinh xảo. Ảnh: Hòa Hội.

Hòa thượng, Tiến sĩ Lý Hùng - Uỷ viên Hội đồng trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, trụ trì chùa Pitu Khôsa Răngsây - cho biết đến nay, chùa đã sưu tầm trên 4.000 quyển sách cổ, trong đó có 30 quyển trên 100 năm tuổi viết bằng tiếng Pali, tiếng Khmer cổ trên lá và lá buông.

Hòa thượng Lý Hùng chia sẻ phần lớn số kinh sách này do các bậc tiền bối và nhà chùa sưu tập để bảo tồn.

Người Khmer gọi kinh lá buông là "Satra Slất Rịt". Để có được một quyển Satra hoàn chỉnh, người xưa đã phải trải qua quy trình chế tác vô cùng công phu. Từ việc chọn những búp lá buông non (lá T’răn) to đều, gói buộc kỹ lưỡng để giữ màu trắng ngà, đến việc phơi khô, kẹp ván gỗ cắt theo kích thước chuẩn.

Chữ trên lá không viết bằng mực thông thường mà được khắc bằng bút thép. Mỗi nét chữ đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa tay cầm bút và ngón cái tựa đầu bút, đảm bảo độ sâu đều tăm tắp. Chỉ cần sai một chữ, cả tấm lá coi như bỏ. Sau khi khắc, người viết dùng than hoặc trái mặc nưa phết lên bề mặt để mực thấm sâu vào rãnh chữ, tạo nên những dòng kinh đen lánh, nổi bật trên nền lá vàng ngà.

Nội dung của những bộ sách kinh lá buông (Satra) vô cùng phong phú, từ các tích truyện Phật giáo đến tri thức dân gian, luật tục và kinh nghiệm chữa bệnh của cộng đồng.... Với người Khmer, mỗi quyển Satra là báu vật linh thiêng, thường được đọc trong các dịp lễ trọng như Chol Chnam Thmây hay Sene Đôlta.

Để linh hồn văn hóa Khmer không bị mai một, Hòa thượng Lý Hùng đang nỗ lực hướng tới việc số hóa để đưa nội dung kinh sách lên không gian mạng giúp du khách, các nhà nghiên cứu dễ tra cứu khi đến tham quan chùa. Với Hòa thượng Lý Hùng, việc bảo tồn sách lá buông không chỉ giữ hiện vật cổ, còn giữ cốt cách và đạo đức của con người.