Sáng 16/3, tại Khu chứng tích Sơn Mỹ (xã Tịnh Khê), Sở VH-TT&DL tỉnh Quảng Ngãi trang trọng tổ chức Lễ dâng hương tưởng niệm 58 năm Ngày 504 đồng bào Mỹ Lai (làng Sơn Mỹ) bị sát hại (16/3/1968 – 16/3/2026).
Tại buổi lễ, Giám đốc Sở VH-TT&DL tỉnh Quảng Ngãi Phạm Thị Trung nhấn mạnh, đúng 58 năm về trước, ngày 16/3/1968, chỉ trong một buổi sáng, 504 đồng bào Sơn Mỹ, phần lớn là người già, phụ nữ và trẻ em đã vĩnh viễn lìa giã cõi đời một cách bi thương, thảm khốc ngay trên mảnh đất quê hương khi không hề có vũ khí hay sự phản kháng. Từ ấy, Sơn Mỹ trở thành nỗi đau khôn nguôi của toàn thể nhân dân Việt Nam và những người có lương tri trên trái đất.
“Từ những đau thương, Sơn Mỹ đã trở thành địa chỉ của khát vọng hòa bình. Đó là lời nhắc nhở nghiêm khắc về cái giá của chiến tranh để mỗi chúng ta không bao giờ quên lãng những bài học xương máu của lịch sử; là nơi kết nối những trái tim yêu chuộng hòa bình trên khắp thế giới để từ mảnh đất đau thương này, một thông điệp mạnh mẽ được phát đi: Không bao giờ lặp lại nỗi đau này nữa”, bà Trung nói.
Lịch sử khắc ghi vào ngày này 58 năm về trước, trong một buổi sáng yên bình tại thôn Mỹ Lai, làng Sơn Mỹ (xã Tịnh Khê, tỉnh Quảng Ngãi), một trung đội lính lục quân Hoa Kỳ đổ quân bất ngờ và bắn xối xả thảm sát dã man 504 thường dân vô tội nơi đây. Trong đó có 182 phụ nữ, 60 cụ già, 173 trẻ em và 189 trung niên.
Vụ thảm sát Sơn Mỹ (hay còn gọi là thảm sát Mỹ Lai) đã trở thành vụ thảm sát lớn nhất trong cuộc kháng chiến chống Mỹ của nhân dân Việt Nam và cũng là vụ thảm sát lớn nhất do quân đội Mỹ gây ra trong các cuộc chiến tranh xâm lược trên toàn cầu. Vụ thảm sát đã trở thành nỗi đau khôn nguôi của toàn thể nhân dân Việt Nam và những người có lương tri, yêu chuộng hòa bình trên thế giới.
Tại lễ tưởng niệm, trong âm vang của 5 hồi 4 tiếng chuông được gióng lên, lãnh đạo tỉnh cùng các đại biểu dành một phút mặc niệm; thành kính dâng hương, dâng hoa lên trước tượng đài Sơn Mỹ, tưởng nhớ và cầu nguyện cho linh hồn 504 thường dân vô tội.
Như thường lệ ông Mike Boehm (78 tuổi - cựu binh Mỹ) lại bay nửa vòng trái đất mang theo cây violin, tấu khúc vĩ cầm dưới chân tượng đài để tưởng nhớ các nạn nhân. “Đây không phải lần đầu tôi trở lại Sơn Mỹ, trong nhiều năm qua, tôi đã nhiều lần quay lại nơi này, mỗi lần đều mang theo những cảm xúc sâu sắc”, ông Mike Boehm chia sẻ.
Mike Boehm là cựu binh Mỹ, gia nhập sư đoàn bộ binh đóng quân ở Củ Chi (Sài Gòn) năm 1968. Vừa đặt chân đến Việt Nam, ông đã thấy sự ác liệt của chiến tranh khi quân giải phóng tấn công Sài Gòn trong chiến dịch Mậu Thân. Từ khi biết thông tin về thảm sát Mỹ Lai, ông luôn canh cánh trong lòng nỗi ám ảnh về nó.
Năm 1998, nhân tưởng niệm 30 năm vụ thảm sát, ông trở lại cùng hai người lính Mỹ đã giải cứu những phụ nữ và trẻ em trước họng súng của đồng đội. Tại đây, Mike Boehm đã chơi một bản nhạc nói về nỗi lòng của người phụ nữ đợi chồng trong cuộc nội chiến nước Mỹ hơn 200 năm trước bằng cây violin cũ kỹ. Từ đó đến nay, tiếng vĩ cầm của ông trở thành một phần trong lễ tưởng niệm ngày thảm sát mỗi năm.
Một cựu binh khác là ông Billy Kelly cũng gửi 504 bông hồng để tưởng niệm 504 người dân Sơn Mỹ. Cựu binh người Mỹ này từng đóng quân tại Đức Phổ (tỉnh Quảng Ngãi) vào những năm 1968-1969. Vụ thảm sát Sơn Mỹ khiến ông day dứt cả phần đời còn lại.
Ông Billy Kelly thường xuyên đến Việt Nam và dự lễ tưởng niệm 504 thường dân Sơn Mỹ. Những năm qua, vì lý do sức khỏe, không thể sang Việt Nam, ông vẫn luôn gửi đến 504 bông hồng tưởng niệm những thường dân vô tội đã mất trong vụ thảm sát. Trong tấm thiệp gửi cùng luôn có dòng chữ: “Never forget” (Không bao giờ quên).
Sau hơn nửa thế kỷ, từ vùng đất đau thương, Sơn Mỹ hôm nay đã hồi sinh mạnh mẽ, hòa cùng sự phát triển của tỉnh Quảng Ngãi và đất nước. Người dân nơi đây đã lựa chọn tha thứ nhưng không lãng quên, khép lại quá khứ trong tinh thần nhân ái và bao dung, biểu tượng của truyền thống nhân văn và khát vọng hòa bình của dân tộc Việt Nam.
Ngày nay, Khu chứng tích Sơn Mỹ không chỉ là nơi lưu giữ ký ức lịch sử mà còn là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng, điểm đến của nhiều đoàn khách trong và ngoài nước yêu chuộng hòa bình.