Diễn biến này làm dấy lên lo ngại về lệnh ngừng bắn kéo dài 2 tuần bắt đầu từ hôm 7/4. Nếu Iran không cam kết mở lại eo biển Hormuz, nguồn cung năng lượng toàn cầu sẽ tiếp tục bị siết chặt.
Trước khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, Tổng thống Donald Trump cảnh báo rằng, “toàn bộ nền văn minh” của Iran sẽ bị hủy diệt nếu nước này không tiến tới thỏa thuận. Tuy nhiên, chưa rõ ông có sẵn sàng nối lại cuộc chiến ngày càng không được lòng người dân Mỹ hay không, nhất là khi ông luôn khẳng định Mỹ đã giành chiến thắng.
Trong cuộc họp báo tại Islamabad, Phó Tổng thống Vance không nêu rõ bước đi tiếp theo sẽ là gì, sau khi cuộc đàm phán trực tiếp đầu tiên giữa hai bên dường như rơi vào bế tắc. Ông cho rằng Iran vẫn có thể quay lại chấp nhận “đề nghị cuối cùng và tốt nhất” của Mỹ, nhưng không đề cập đến các cuộc thương lượng tiếp theo nhằm thu hẹp bất đồng.
Trước đó, Tổng thống Trump tuyên bố “không quan tâm” kết quả đàm phán ra sao.
“Có đạt được thỏa thuận hay không cũng không tạo khác biệt với tôi”, ông Trump nói với báo chí, đồng thời khẳng định Mỹ đã đánh bại Iran về mặt quân sự.
Dù phát biểu của Phó Tổng thống Vance khá ngắn gọn, vẫn có một số điểm đáng chú ý.
Việc đàm phán kéo dài cho thấy nhiều vấn đề thực chất đã được đưa ra thảo luận. Ông Vance khẳng định Mỹ đã phá hủy khả năng phát triển chương trình hạt nhân của Iran ở thời điểm hiện tại, nhưng Washington giờ đây muốn Tehran cam kết sẽ không bao giờ theo đuổi vũ khí hạt nhân.
Đây được đánh giá là thay đổi lớn, khi Mỹ chuyển từ yêu cầu “dừng làm giàu uranium” sang “không được nghĩ đến việc phát triển”, từ đó có thể thay đổi hoàn toàn các điều khoản đàm phán.
Hiện chưa rõ nội dung cụ thể của “đề nghị cuối cùng” mà ông Vance đề cập là gì. Cánh cửa đàm phán được đánh giá là vẫn chưa khép lại, nhưng theo những gì ông nói, đây gần như là lựa chọn “chấp nhận hoặc từ chối” đối với Iran. Cần chờ phản ứng từ phía Tehran để đánh giá liệu có tiến triển hay không, hay mọi thứ đã đổ vỡ.
Một chi tiết đáng chú ý khác là Tổng thống Trump đang có mặt tại sự kiện của giải đấu võ tự do UFC ở Miami, và Ngoại trưởng Mỹ cũng tham dự sự kiện này. Ông Vance cho biết vẫn giữ liên lạc với tất cả các bên, bao gồm tổng thống, nhưng các diễn biến đang xảy ra khi ông Trump không trực tiếp theo dõi tình hình từ Nhà Trắng.
Iran nắm nhiều "quân bài" hơn
Các nguồn tin cho biết, khoảng 5 vòng đàm phán đã diễn ra, và sau mỗi vòng đều có trao đổi văn bản giữa hai bên, cho thấy một khuôn khổ rộng hơn đang dần hình thành.
Hai bên đã đưa ra đề xuất và phản hồi. Tuy nhiên, theo một số nguồn, Mỹ đang theo đuổi lập trường tối đa, đặc biệt liên quan đến eo biển Hormuz, vấn đề mà Iran không sẵn sàng nhượng bộ.
Các cuộc thảo luận bao trùm nhiều lĩnh vực, từ chương trình hạt nhân, ảnh hưởng khu vực của Iran, đến yếu tố kinh tế, trong đó Tehran cũng muốn Mỹ dỡ bỏ phong tỏa tài sản.
Dù chưa đạt đột phá nhưng có vẻ vẫn có dấu hiệu tiến triển, bởi nếu đàm phán thực sự sụp đổ, điều đó đã xảy ra sớm hơn.
Chuyên gia quốc phòng Pakistan Zahid Mahmood nói với Al Jazeera rằng việc kéo dài đàm phán sang ngày thứ 2 là tín hiệu “rất tích cực”.
“Điều này cũng cho thấy cả hai bên đều nghiêm túc trong việc hướng tới một dạng thỏa thuận nào đó. Họ muốn… hạ nhiệt cuộc chiến này. Vì vậy, điều đó phản ánh rõ ràng rằng họ sẵn sàng đi tới một giải pháp dàn xếp”, ông nói.
Chuyên gia quốc phòng Pakistan cũng nhận định rằng “cả hai bên tham chiến, kể cả Israel, đều đã đạt đến điểm tới hạn” sau hơn 1 tháng giao tranh.
Ông Aaron David Miller - cựu chuyên gia đàm phán Trung Đông của Bộ Ngoại giao Mỹ, nhận định rằng Iran “nắm nhiều quân bài hơn Mỹ”.
“Họ rõ ràng không vội đưa ra nhượng bộ. Có vẻ như họ vẫn còn uranium được làm giàu ở mức cao. Họ đã cho thấy họ có thể ‘vũ khí hóa’ yếu tố địa lý, kiểm soát và hiện đang quản lý eo biển Hormuz. Chính quyền của họ vẫn trụ vững”, ông Miller nói với CNN.
Ông cho rằng Iran dường như đang sẵn sàng đàm phán chậm hơn so với Mỹ.
“Họ đã thể hiện năng lực đáng lo ngại trong việc làm suy yếu an ninh và ổn định. Tất cả những điều này đều là những ‘quân bài”, ông nói.
Theo ông Miller, Iran có thể chấp nhận rủi ro chiến tranh quay lại hơn là rời bàn đàm phán mà không đạt được gì.
