Sau chiến dịch không kích của Mỹ và Israel vào Iran khiến Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei của Cộng hòa Hồi giáo thiệt mạng, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị gọi đây là hành động “không thể chấp nhận khi công khai sát hại lãnh đạo của một quốc gia có chủ quyền và tiến hành thay đổi chế độ”.
Trong cuộc điện đàm với người đồng cấp Nga Sergei Lavrov, ông Vương cảnh báo rằng tổng thống Mỹ có thể đẩy Trung Đông vào “vực thẳm”.
Nhà ngoại giao hàng đầu Trung Quốc đưa ra chỉ trích gay gắt như vậy vào thời điểm quan chức hai bên đang nỗ lực ổn định quan hệ trước khi ông Trump thực hiện chuyến thăm Bắc Kinh vào ngày 31/3.
Việc Mỹ loại bỏ 2 nhà lãnh đạo thân thiết với Trung Quốc ở Iran và Venezuela khiến quan hệ giữa Washington với Bắc Kinh càng phức tạp thêm.
Dù Iran và Venezuela không được coi là các đối tác thương mại hay quốc phòng quan trọng của Trung Quốc, chiến dịch thay đổi của Tổng thống Trump đặt ra câu hỏi, rằng mục tiêu tiếp theo của tổng thống Mỹ có thể là ai.
“Làm sao ông Tập có thể cảm thấy mọi thứ vẫn bình thường và sẵn sàng chào đón ông Trump trong tâm trạng vui vẻ. Các nhà đầu tư nên điều chỉnh kỳ vọng về những gì ông Trump có thể đạt được trong chuyến đi Trung Quốc, nếu ông ấy vẫn tới”, ông George Chen - đối tác tại hãng phân tích The Asia Group, nhận định.
Theo nhà nghiên cứu này, tình hình bất ổn ở Iran có thể sẽ khiến Trung Quốc thắt chặt hơn nữa quan hệ với Nga để đảm bảo nguồn cung dầu mỏ.
Cuối tuần qua, hai nước kiến nghị Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc họp khẩn để thảo luận về điều mà Mátxcơva gọi là “hành động xâm lược vũ trang vô cớ của Mỹ”.
Các cuộc không kích của Mỹ và đồng minh đang gây bất ổn cho nền kinh tế toàn cầu, khi một khu vực đóng vai trò then chốt đối với nguồn cung năng lượng của thế giới bị xáo trộn.
Trung Quốc mua khoảng 13,4% lượng dầu thô vận chuyển đường biển từ Iran, nghĩa là tình trạng gián đoạn kéo dài có thể gây tổn hại cho các doanh nghiệp Trung Quốc.
Tình hình thêm hỗn loạn khi không phận Trung Đông bị gián đoạn do xung đột lan sang nhiều quốc gia khác, trong đó sân bay chính của Dubai - trung tâm hàng không bận rộn nhất thế giới, cũng bị tấn công.
“Trung Quốc có thể phải tính đến khả năng eo biển Hormuz bị phong tỏa kéo dài, ảnh hưởng đến nguồn cung dầu mỏ”, Jeremy Chan - nhà phân tích cấp cao của hãng phân tích Eurasia Group, nhận định. Ông cũng cho rằng chiến dịch quân sự của ông Trump ở Iran sẽ phủ bóng lên cuộc gặp với ông Tập.
“Điều này có thể tiếp tục làm giảm kỳ vọng về những kết quả thực chất từ cuộc gặp thượng đỉnh, dù có thể cuộc gặp nhiều khả năng vẫn sẽ diễn ra”, ông nói thêm.
Bất ổn xung quanh
Ngoài chiến sự ở Trung Đông, Trung Quốc còn phải đối mặt với căng thẳng leo thang dọc biên giới, khi đợt đụng độ mới giữa Afghanistan và Pakistan bùng lên trong những ngày gần đây. Trong khi đó, quan hệ giữa Trung Quốc với Nhật Bản tiếp tục căng thẳng.
“Tình trạng bất ổn ngày càng gia tăng ở khu vực lân cận Trung Quốc. Trong khi đó, sự liên kết quân sự ngày càng chặt chẽ giữa Nga và Triều Tiên thu hẹp dư địa xoay xở của Bắc Kinh và làm gia tăng nguy cơ leo thang trên Bán đảo Triều Tiên mà Trung Quốc không thể kiểm soát hoàn toàn”, ông John Calabrese, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện nghiên cứu Trung Đông, nhận định.
Sau nhiều năm chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden xao nhãng với Trung Đông, Trung Quốc có thêm dư địa để củng cố vị thế ở khu vực này.
Trong bối cảnh đó, Iran đã gia nhập Tổ chức Hợp tác Thượng Hải năm 2023, một tổ chức mà Trung Quốc sáng lập và dẫn dắt. Iran cũng đã tham gia khối BRICS – nơi Bắc Kinh đang nỗ lực mở rộng.
Bất chấp quan hệ ngày càng sâu rộng với Iran, phản ứng của Trung Quốc trước các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào Iran năm ngoái cho thấy sự ủng hộ của Bắc Kinh chủ yếu dừng ở lời lẽ mạnh mẽ và duy trì quan hệ thương mại bình thường.
Phong cách thận trọng của ông Tập có thể giúp bảo đảm hội nghị thượng đỉnh với ông Trump sẽ diễn ra, duy trì thỏa thuận đình chiến thương mại giữa 2 nền kinh tế, từ đó giữ mức thuế quan của Mỹ với hàng hóa Trung Quốc ở mức thấp hơn.
“Trung Quốc đang ở trong cục diện thuận lợi với ông Trump, và chuyến đi Bắc Kinh sẽ diễn ra trong vài tuần nữa. Trung Quốc sẽ không đối đầu quân sự với Mỹ để ủng hộ Iran vào thời điểm này”, ông Yun Sun, nghiên cứu viên cao cấp và là giám đốc Chương trình Trung Quốc tại Trung tâm Stimson, nhận định.
