Cứ đến mùa đóng học phí, các nhóm học tập của sinh viên trên mạng xã hội lại xôn xao. Đằng sau những con số là một câu chuyện quen thuộc: Sinh viên đang tự xoay xở bằng cách đi làm thêm, có bạn chạy hai, ba việc cùng lúc. Và có những điều sinh viên phải đánh đổi mà không thể chỉ tính bằng tiền.
Học phí tăng, chi phí sinh hoạt cũng không đứng yên
Học phí đại học từ lâu đã là bài toán khó, nhất là với những gia đình ở nhiều vùng quê, có con lên Hà Nội hay TP. HCM để theo đuổi trường tốt và ngành mình thích. Học phí ĐH Kinh tế Quốc dân (NEU) dao động khoảng 45 - 70 triệu đồng/năm, với các chương trình tiên tiến. Học phí ĐH Bách khoa Hà Nội (HUST) cũng lên tới 35 - 68 triệu đồng/năm, tùy chương trình...
Học phí mới chỉ là một phần. Sinh viên ngoại tỉnh còn tiền trọ, điện nước, đi lại, ăn uống…, mà đấy là nếu sức khỏe luôn luôn tốt. Những khoản này cũng không hề ít, chẳng hạn mỗi lần giá xăng tăng là sinh viên cũng "đau đầu" vì giá thực phẩm thường sẽ tăng theo. Bố mẹ ở quê vừa hỗ trợ tiền học, vừa phải đỡ thêm sinh hoạt phí cho con. Không muốn bố mẹ phải gồng gánh, nhiều bạn chọn cách tự đi làm.
Chạy hai, ba việc làm thêm: Tiền có thêm, nhưng ảnh hưởng sức khỏe
Lựa chọn phổ biến nhất của nhiều bạn sinh viên là làm phục vụ, pha chế ở các chuỗi đồ uống bình dân hoặc quán ăn với mức lương khoảng 20.000 - 25.000 đồng/giờ. Một ca 3 - 4 tiếng, trừ tiền xăng xe, phần còn lại chỉ đủ một, hai bữa ăn tạm ổn.
Nguyễn Quang M. (ĐH Bách khoa Hà Nội) hiện làm thêm tại một chuỗi đồ uống, với mức lương 25.000 đồng/giờ. M. cho biết, việc học phí tăng gần như mỗi năm khiến anh và gia đình khó lên kế hoạch chi tiêu từ sớm, vì không biết kỳ sau sẽ phải đóng thêm bao nhiêu.
Một việc không đủ, nhiều sinh viên nhận thêm ca, hoặc ghép thêm gia sư, giao hàng, bán hàng online. Gia sư tuy thu nhập khá hơn nhưng phải di chuyển nhiều và mất thêm thời gian soạn bài. Lê Trần Gia B. (năm thứ nhất, ĐH Bách khoa Hà Nội) cho biết, B. đã nhận thêm mấy ca gia sư, hi vọng có thể tiết kiệm tiền cho học phí kì sau.
Một ngày của không ít sinh viên có thể thế này: Sáng lên giảng đường, chiều chạy sang nhà học sinh, tối đứng quầy đến khi quán đóng cửa. Có bạn về đến phòng trọ mới mở laptop làm bài. Nhiều bạn thường xuyên thiếu ngủ, ăn vội hoặc bỏ bữa, lơ mơ, mệt mỏi. Áp lực tiền bạc cộng thêm các deadline cũng khiến một số bạn bị căng thẳng, dễ cáu gắt và thu mình lại. Ở tuổi đôi mươi, ai cũng dễ nghĩ "còn trẻ, cố được". Nhưng sinh hoạt thất thường trong thời gian dài có thể để lại hậu quả không nhỏ.
Áp lực tiền bạc còn khiến nhiều bạn tiết kiệm sai chỗ, và khoản bị cắt đầu tiên thường là tiền ăn. Không ít sinh viên chỉ dành 20.000 - 25.000 đồng cho một bữa chính. Với mức đó, rất khó để có được một suất ăn đảm bảo vệ sinh và dinh dưỡng cho một ngày vừa học vừa làm.
Mọi người đều biết rằng, một bữa ăn đủ no, đủ chất ở Hà Nội hiện nay thường cần khoảng 50.000 - 70.000 đồng. Biết là vậy, nhưng nỗi sợ "cuối tháng hết tiền" và "không đủ tiền đóng học phí" vẫn khiến không ít sinh viên phải bớt từng bữa, từng món. Lâu dần, chi tiền cho chính mình trở thành điều khiến các bạn áy náy. Cơ thể thiếu năng lượng, đầu óc lo lắng, nên sức khỏe và việc học đi xuống cũng là điều dễ hiểu.
Khi thời gian bị "cắt vụn", sinh viên trả giá bằng điểm số
Quỹ thời gian của ai cũng có hạn, nên khi sinh viên tăng giờ làm thêm thì giờ học buộc phải giảm xuống. Nhiều bạn ngủ gật trên lớp, bỏ buổi, nộp bài muộn hoặc ôn thi theo kiểu "nước rút". Khi kết quả học tập đi xuống, hệ lụy là khá lớn: Trượt môn nghĩa là phải học lại, trong khi một môn có thể tốn vài triệu đồng. Điểm thấp cũng đồng nghĩa với việc mất cơ hội nhận học bổng, vốn được xét theo kết quả học tập. Nghịch lí nằm ở chỗ: "Các bạn đi làm để có tiền đi học, nhưng chính việc đi làm quá sức lại khiến việc học trở nên đắt đỏ hơn".
Làm thêm sao cho "đáng"?
Giải pháp không phải là bỏ hẳn làm thêm, mà là làm có tính toán. Chẳng hạn, bạn nên đặt giới hạn số giờ làm mỗi tuần và giảm bớt vào mùa thi. Thử tính "giá trị thật" của mỗi giờ làm: Nếu một giờ đi làm khiến bạn mất hai giờ học, hoặc dẫn tới phải học lại, thì khoản tiền đó không còn đáng nữa. Nên ưu tiên những việc có "lãi kép" như trợ giảng, gia sư online, hay việc gần với chuyên ngành, vừa có thu nhập, vừa tích lũy kĩ năng, có thể đỡ thời gian di chuyển.
Về tài chính, hãy lập ngân sách theo từng học kì và tính sẵn kịch bản học phí tăng 10 - 15%. Các bạn cũng nên chủ động săn học bổng khuyến khích học tập, học bổng doanh nghiệp và học bổng hỗ trợ hoàn cảnh khó khăn. Có thể xin tư vấn từ nhà trường về những chương trình hỗ trợ sinh viên.
Quan trọng hơn hết là giữ sức khỏe. Ngủ đủ, ăn đủ bữa là rất cần thiết. Việc ở ghép và tự nấu ăn vừa tiết kiệm vừa đảm bảo dinh dưỡng. Khi thấy mình quá tải, đừng ngại chia sẻ với gia đình, bạn bè hoặc cố vấn học tập. Nếu có thắc mắc về học phí, hãy hỏi qua các kênh chính thức của trường để được giải đáp cụ thể.
Vẫn biết là đôi khi, sinh viên khó tránh được việc phải đánh đổi điều này, điều kia chỉ để tiếp tục được ngồi trên giảng đường. Nhưng với mỗi bạn sinh viên, mong các bạn nhớ rằng, tấm bằng là mục tiêu dài hạn, và sức khỏe chính là "vốn" để đi được đến đích.
