Hà Nội xây dựng bể ngầm chống ngập: Chưa thể giải quyết bài toán bền vững

Trao đổi với PV Tiền Phong về việc Hà Nội đang xây dựng khẩn cấp 2 bể ngầm chống ngập, PGS.TS. Nguyễn Ngọc Trực, PGS.TS. Nguyễn Ngọc Trực, chuyên gia về kỹ thuật hạ tầng đô thị ứng phó với biến đổi khí hậu, nhóm nghiên cứu mạnh cấp Đại học quốc gia Hà Nội nhận định, 2 bể ngầm của Hà Nội dung tích khoảng 1.800 m³, bể còn lại khoảng 2.500 m³, trên thực tế, quy mô này rất nhỏ, chỉ tương đương một ao nước thông thường nên hiệu quả chống ngập tổng thể gần như chưa đáng kể.

Ông Trực phân tích, có thể hình dung một bể dung tích khoảng 2.000 m³ chỉ tương đương kích thước chừng 20m × 20m × hơn 6m chiều sâu. Với quy mô như vậy, công trình chủ yếu mang tính thí điểm và giải quyết tình huống trước mắt, chưa thể so sánh với các hệ thống bể ngầm quy mô lớn ở các đô thị phát triển trên thế giới.

"Tôi cho rằng trong điều kiện quỹ đất nội đô hạn hẹp, thay vì mở rộng diện tích bể, Hà Nội nên tăng chiều sâu công trình để nâng dung tích chứa. Ví dụ, nếu tăng chiều sâu lên trên 10m, dung tích có thể đạt khoảng 5.000 m³, hiệu quả sẽ tốt hơn nhiều so với việc xây nhiều bể nhỏ rời rạc – vốn rất tốn kém chi phí đầu tư", ông Trực nói.

Ngoài ra, vị chuyên gia đề nghị Hà Nội cần một nghiên cứu tổng thể về điều tiết nước đô thị trong thời gian ngắn, khoảng 6–9 tháng, dựa trên các yếu tố: Dữ liệu các điểm ngập lịch sử; Kịch bản biến đổi khí hậu của IPCC (đặc biệt là kịch bản trung bình cao và kịch bản cao); Các trận mưa cực đoan vượt ngoài dự báo, như đã xảy ra thời gian gần đây. Từ đó mới có thể mô phỏng toàn bộ điều kiện mưa – ngập và đưa ra giải pháp điều tiết tổng thể, kết hợp giữa bể ngầm, hệ thống thoát nước và các công trình hỗ trợ. "Hiện nay, chúng ta gần như chưa có nghiên cứu tổng thể như vậy, nên việc chống ngập vẫn mang tính cục bộ, thiếu chiến lược dài hạn", PGS.TS. Nguyễn Ngọc Trực nói.

Về các giải pháp khẩn cấp, ông Trực đề nghị UBND TP Hà Nội sử dụng tường bao chống lũ. Đây là "tường rào chống nước" rất hiệu quả mà trên thế giới đã sử dụng nhiều; chi phí không đáng kể, hiệu quả tức thời. Ông cũng nêu ví dụ như tại khu vực Big C nút giao Đại lộ Thăng Long là "điểm đen" ngập úng sau các trận mưa lớn gây ùn tắc giao thông. Nếu sử dụng tường bao ngăn dòng nước, kết hợp với bơm thì chỉ trong 1 tiếng khu vực này hoàn toàn có thể lưu thông.

Ngoài ra, những công việc đặc biệt chú trọng để chống ngập cho Hà Nội lâu dài bao gồm: Quy hoạch sử dụng đất theo hướng tạo “nơi ở tạm cho nước”, phát triển công viên, mặt nước và đặc biệt là các vùng "rừng đô thị" – vừa giảm ngập, vừa cải thiện ô nhiễm không khí. Bắt buộc áp dụng mô hình “vườn mưa”, bề mặt thấm nước trong các công trình xây dựng mới để tăng khả năng giữ – thấm – chậm dòng chảy. Quản lý thoát nước thông minh, điều tiết nước phân tán theo từng kịch bản mưa.

Cuối cùng, vị chuyên gia đánh giá một yếu tố quan trọng là phải nâng cao nhận thức cộng đồng, ứng dụng công nghệ và kênh thông tin thời gian thực để người dân tham gia cảnh báo ngập.

"Tóm lại, bể ngầm là cần thiết nhưng không phải là giải pháp duy nhất. Chỉ khi kết hợp đồng bộ giữa công trình, quy hoạch đất đai, hạ tầng xanh, công nghệ và quản lý thông minh, Hà Nội mới có thể giải quyết bài toán ngập úng một cách bền vững", vị chuyên gia nhận định.