Có nên gộp 'kinh tế ngầm' vào GDP?

Nhiều xe hơi, nhà lầu trong xã hội chưa được tính vào GDP. Ảnh minh họa: Anh Tuấn.
Nhiều xe hơi, nhà lầu trong xã hội chưa được tính vào GDP. Ảnh minh họa: Anh Tuấn.
TP - Theo chỉ đạo của Chính phủ, Tổng cục Thống kê (GSO) đang xây dựng đề án thống kê kinh tế chưa quan sát được, trong đó có kinh tế ngầm. Tuy nhiên, theo các chuyên gia kinh tế, không nên tính “kinh tế ngầm” vào GDP.

Ông Nguyễn Bích Lâm, Tổng cục trưởng GSO cho biết, thời gian qua, ngành thống kê đã thu thập, tính toán và xử lý được dữ liệu 3 thành tố phi chính thức (gồm kinh tế hộ kinh doanh cá thể không đăng ký kinh doanh; kinh tế gia đình tự sản, tự tiêu và hoạt động kinh tế bị bỏ sót). Kinh tế ngầm, phi pháp chưa thể thống kê được.

Kinh tế ngầm chiếm đến 30% GDP?

Kinh tế ngầm là hoạt động kinh tế thực tế đang diễn ra nhưng bị giấu giếm một cách có chủ ý nhằm tránh phải nộp thuế, trốn đóng bảo hiểm xã hội, tránh phải thực hiện các quy định của nhà nước về mức lương tối thiểu… Hoạt động ngầm cũng không phải thực hiện các thủ tục pháp lý, hành chính như báo cáo tài chính, báo cáo thống kê. Chưa kể trong kinh tế ngầm còn phải kể đến hoạt động kinh tế phi pháp với các hoạt động kinh tế bị pháp luật cấm.

“Đây là những thành tố rất khó cho cơ quan thống kê thu thập thông tin để tính toán. Kinh tế phi chính thức ở Việt Nam không tới 30% như nhiều quan điểm đã nêu. Riêng hoạt động kinh tế ngầm và phi pháp không thể thu thập được thông tin theo cách chính thống do những quan điểm, cách hiểu khác nhau”, ông Lâm nói.

Ông lấy dẫn chứng, nhiều quốc gia không coi đánh bạc, mại dâm là những hoạt động phi pháp, nhưng ở Việt Nam đánh bạc và mại dâm là phi pháp. Do đó, những hoạt động này không đưa vào khái niệm sản xuất và thu thập dữ liệu của thống kê Việt Nam. Vì thế, GSO sẽ trao đổi với các bộ, ngành liên quan để thống nhất quan niệm thế nào là hoạt động kinh tế phi pháp và cách thu thập thông tin như thế nào.

TS Võ Trí Thành, nguyên Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) cho biết, từ năm 1990, ngành thống kê đã ước tính quy mô kinh tế ngầm vào khoảng hơn 10% GDP. Khoảng 10 năm trước đây, lại có những báo cáo đánh giá thực hiện bởi một số cơ quan, tổ chức khác, trong đó thực hiện đo lường bằng lượng tiền mặt ngoài lưu thông, kết quả cho thấy giá trị khu vực này bằng khoảng 30-35% GDP.

Tại hội nghị triển khai kế hoạch năm 2018 của Tổng cục Thống kê, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cho rằng, phương pháp tính GDP chưa tính được hết phần kinh tế chưa quan sát được. Bởi bao nhiêu nhà lầu, xe hơi, rượu vang, thịt bò tiêu thụ rất lớn, mà không được đưa vào GDP, chủ yếu tính GDP từ đầu tư Nhà nước.

Theo lãnh đạo Chính phủ, kinh tế không chính thức này mà tính được thì tổng GDP của Việt Nam sẽ tăng nhiều, với bội số lớn như vậy thì nợ công sẽ có dư địa lớn hơn để đầu tư cho nhu cầu phát triển.

Lo tụt hậu vì nền kinh tế ngầm

Ông Đậu Anh Tuấn, Trưởng ban Pháp chế Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho hay, theo một nghiên cứu của Tập đoàn Tài chính Quốc tế (IFC) từ năm 2003, chính sự kiểm soát quá mức, quá tập trung tại Việt Nam đã khuyến khích hoạt động không chính thức, thúc đẩy “tính ngầm” của nền kinh tế. Theo nghiên cứu này, tại các tỉnh, thành nơi tiến hành khảo sát, hoạt động không chính thức tỷ lệ thuận với thời gian mà doanh nghiệp phải đối phó với các quy định của luật pháp. Ví dụ, cứ mất thêm 2 ngày phải giải quyết các quy định về quản lý tại một thành phố thì tương quan với số lượng hợp đồng lao động chính thức giảm đi 1%.

“Ở giai đoạn khủng hoảng nợ, một số quốc gia châu Âu cũng muốn tính thêm các hoạt động phi pháp, không chính thức vào GDP để “làm đẹp” hồ sơ tăng trưởng kinh tế, giúp giảm nợ và thâm hụt thương mại. Nhưng chúng ta chỉ nên lượng hóa kinh tế ngầm để biết”. 

 TS Nguyễn Đức Thành

Theo ông Tuấn, chính các quy định không phù hợp thực tiễn, quá khắt khe đang tạo ra tình trạng lưỡng nan cho nhà kinh doanh. Nếu tuân thủ đúng thì không thể cạnh tranh và tồn tại được vì sự vi phạm quá phổ biến, thậm chí là công khai. Nếu không tuân thủ thì nguy cơ bị coi là vi phạm pháp luật luôn lơ lửng trên đầu, họ như là con tin của các công chức “nhiều quyền thiếu tâm”.

Cũng theo ông Tuấn, kinh tế ngầm sẽ ảnh hưởng lớn đến doanh nghiệp và hoạt động kinh doanh. Nó hạn chế cơ hội và quy mô kinh doanh do mối quan hệ góp vốn chủ yếu dựa trên quan hệ gia đình, họ hàng, thân quen, không thể phát triển đến quy mô lớn để tận dụng được lợi thế quy mô. Nó cũng tạo ra dư địa lớn cho công chức nhà nước sách nhiễu, đòi hối lộ và lạm dụng quyền lực phục vụ ý đồ, lợi ích cá nhân.

Về lâu dài nó tạo ra môi trường kinh doanh không bình đẳng, không đáng tin cậy, bất lợi cho người kinh doanh trung thực, bất lợi cho khu vực chính quy. Kinh doanh ngầm với quy mô lớn và phổ biến làm cho các doanh nhân không dám lên tiếng phản đối, tố cáo công chức nhà nước vi phạm luật pháp, không dám phê bình, phản đối chính sách bất hợp lý, lối làm việc thiếu trách nhiệm, thậm chí phi pháp của công chức nhà nước. Điều đó tiếp tục dung túng, nuôi dưỡng ý thức “nhờn” luật pháp, coi thường luật pháp, coi thường kỷ cương phép nước từ cả hai phía cơ quan nhà nước và doanh nghiệp.

“Kinh tế ngầm sẽ làm cho doanh nghiệp và sản phẩm giảm năng lực cạnh tranh cả ở tầm quốc gia, khó có thể hội nhập được với các hoạt động thương mại quốc tế. Một nền kinh tế như vậy có nguy cơ đẩy nước ta càng tụt hậu xa hơn về kinh tế so với các nước khác, kể cả các nước trong khu vực”, ông Tuấn nói.

Cần cẩn trọng

TS Nguyễn Đức Thành, Giám đốc Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR) cho rằng, việc tính toán kinh tế phi chính thức là cần thiết để Chính phủ nắm được số liệu cụ thể và đề ra chiến lược phát triển kinh tế cho phù hợp. Tuy nhiên, không nên tính “kinh tế ngầm” vào GDP để làm tăng quy mô của nền kinh tế. Nếu kinh tế không chính thức mà tính được thì tổng GDP của Việt Nam sẽ tăng nhiều. Khi GDP tăng lên sẽ làm thay đổi nhiều con số, như tỷ lệ bội chi ngân sách, tỷ lệ nợ công trên GDP dĩ nhiên sẽ nhỏ đi.

“Ở giai đoạn khủng hoảng nợ, một số quốc gia châu Âu cũng muốn tính thêm các hoạt động phi pháp, không chính thức vào GDP để “làm đẹp” hồ sơ tăng trưởng kinh tế, giúp giảm nợ và thâm hụt thương mại. Nhưng chúng ta chỉ nên lượng hóa kinh tế ngầm để biết”, ông Thành nói.

Trước lo lắng việc bổ sung hoạt động kinh tế phi chính thức vào GDP sẽ khiến nợ công tăng cao, ông Nguyễn Bích Lâm cho rằng điều này không có cơ sở. Khi bổ sung các dữ liệu này thì quy mô GDP sẽ tăng lên nhưng tốc độ tăng trưởng sẽ không ảnh hưởng nhiều.

Theo TS Lê Đăng Doanh, chuyên gia kinh tế, bất cứ nước nào trên thế giới cũng có kinh tế phi chính thức nhưng tỷ lệ cao thấp khác nhau. Cách tốt nhất để quản lý được đối tượng đang kinh doanh kinh tế ngầm là áp dụng chính phủ điện tử công khai, minh bạch.

“Giải pháp tốt nhất là Chính phủ tạo điều kiện thuận lợi nhưng phải minh bạch, để DN kinh doanh lâu dài với thương hiệu tốt”, ông Doanh nói.

MỚI - NÓNG
Lãnh đạo của nhóm Gobig chuyên kinh doanh các sản phẩm TPCN "bẩn"
Công an vào cuộc vụ 'ma trận thực phẩm chức năng'
TPO - Lãnh đạo Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), cho biết, việc nhóm Cty TNHH Thương mại quốc tế Phamaco (Gobig) dùng đủ chiêu trò dối trá để bán sản phẩm mà báo Tiền Phong phản ánh, phải gọi là lừa đảo mới đúng bản chất. Được biết, sau phản ánh, công an TP Hà Nội cũng đang vào cuộc điều tra, làm rõ vụ việc.

Có thể bạn quan tâm

Cục QLTT Hà Nội kiểm tra, thu giữ hàng loạt thuốc lá điện tử thời gian qua

Hà Nội siết kinh doanh, lưu hành thuốc lá điện tử và shisha

TPO - UBND thành phố Hà Nội chỉ đạo Sở Công Thương, Cục Quản lý thị trường và các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra và xử lý nghiêm các trường hợp mua, bán, kinh doanh sản phẩm thuốc lá điện tử, thuốc lá làm nóng, shisha, vì các sản phẩm này hiện là những sản phẩm là chưa được phép nhập khẩu, kinh doanh và lưu hành.
Tháng 12/2020, Bộ Xây dựng đã phải huỷ kế hoạch bán 98,83% vốn đang sở hữu tại Tổng Công ty Xây dựng Hà Nội (Hancorp) do không có nhà đầu tư tham gia. Ảnh: Hancorp

Tái cơ cấu DNNN 5 năm tới: Sẽ thoái vốn qua sàn chứng khoán

TP - Bộ Tài chính đề xuất, trong 5 năm tới (2021-2025), có thể thí điểm chuyển doanh nghiệp nhà nước (DNNN) sang ngay mô hình công ty cổ phần, sau đó niêm yết lên sàn chứng khoán và thực hiện thoái vốn qua sàn. Giải pháp mới sẽ thay cho biện pháp bán một phần vốn nhà nước trước, sau đó chuyển thành công ty cổ phần để niêm yết lên sàn chứng khoán như giai đoạn vừa qua.
Đi chợ ngày mùng 1, 'choáng' với giá mận đầu mùa đắt đỏ

Đi chợ ngày mùng 1, 'choáng' với giá mận đầu mùa đắt đỏ

TPO - Hôm nay (1/3 Âm lịch), lượng tiêu thụ hoa tươi, hoa quả tại các chợ truyền thống tăng cao. Chớm hè, một số loại quả vào mùa được săn đón dù giá đắt đỏ. Trong đó, mận loại ngon lên tới 150.000 đồng/kg, nhiều người chỉ dám "bấm bụng" mua vài lạng ăn chơi, chờ giá giảm khi vào chính vụ.
Thanh khoản bùng nổ hơn 21.000 tỷ đồng, penny tiếp tục dậy sóng tím trần

Chứng khoán lập kỷ lục mới về thanh khoản

TPO - Phiên giao dịch đầu tuần, thị trường chứng khoán đã vượt qua mốc thanh khoản “giới hạn” 14.000 tỷ đồng. Tâm lý  nghẽn lệnh ám ảnh  suốt 4 tháng qua cũng được giải toả khi hệ thống giao dịch HOSE mượt mà khớp lệnh. Kết phiên, giá trị giao dịch toàn sàn đạt hơn 21. 500 tỷ đồng.
Ông Nguyễn Trọng Nghĩa (phải) tặng hoa cho tân Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên

Tân Bộ trưởng Công Thương Nguyễn Hồng Diên: Công việc mới không tránh khỏi khó khăn

TPO - Theo tân Bộ trưởng Công Thương Nguyễn Hồng Diên, là bộ đa ngành, đa lĩnh vực, vì thế có thể nói, chưa có một bộ trưởng nào, từ trước đến nay, hoặc cả từ nay về sau, có thể giỏi giang, hiểu biết, thông thạo tất cả các lĩnh vực mà bộ đang quản lý. Đương nhiên ông cũng không phải ngoại lệ và công việc mới không tránh khỏi khó khăn ban đầu.
Nhóm Gobig đang họp, báo cáo về chiến dịch tung sản phẩm

'Ma trận' thực phẩm thức năng: Ai đứng sau nhóm sản phẩm 'bẩn'?

TPO - Không chỉ quảng cáo và thổi phồng công dụng của các sản phẩm, nhóm Cty TNHH Thương mại quốc tế Phamaco (tên ký hiệu nhóm GOBIG) còn bị đơn vị sản xuất tố giả mạo hồ sơ công bố sản phẩm. Nhóm công ty này còn hình thành một ma trận sản xuất, phân phối sản phẩm rất phức tạp nhằm đánh lừa người tiêu dùng.