Chiêm ngưỡng bộ sưu tập ngựa sơn mài độc bản

Khởi nguồn từ niềm yêu thích cá nhân, nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát đã bắt đầu thử nghiệm tạo hình tượng ngựa từ đầu những năm làm nghề. Qua từng năm, các tác phẩm của ông không ngừng được phát triển và biến đổi. Theo nghệ nhân Phát, mỗi hình tượng ngựa là sản phẩm nghệ thuật thể hiện những trải nghiệm sống và làm nghề của nghệ nhân.

Bộ sưu tập sơn mài năm nay của ông hướng tới sự đa dạng hơn về kiểu dáng và tinh thần biểu đạt. Trong số đó, các tác phẩm ngựa có người cưỡi đều lấy cảm hứng từ truyền thuyết Thánh Gióng và được nghệ nhân đặt tên chung cho dự án là "Gióng".

Hình tượng ngựa trong bộ sưu tập không chỉ gắn với loài vật lao động truyền thống mà còn mang nhiều tầng ý nghĩa văn hoá, biểu tượng cho tinh thần chiến thắng, sự bền bỉ và khát vọng vươn xa.

Bộ sưu tập lần này đã được nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát ấp ủ suốt gần một thập kỷ với số lượng tượng lên đến 2026 tác phẩm. Tất cả được làm hoàn toàn từ gỗ mít, đá ong - những chất liệu quen thuộc của xứ Đoài, kết hợp với nghệ thuật sơn mài thuần Việt, nghệ nhân mong muốn mang lại món ăn tinh thần cho mọi người thưởng lãm vào dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026.

Để hoàn thiện được một tác phẩm rồng cỡ trung phải mất khoảng 15-30 ngày.

Bắt đầu quá trình làm sơn là khảm chất liệu, khảm vỏ trứng lá đồng, đá... rồi sau đó thực hiện quét từ 7 đến 10 lớp sơn màu.

Với nguyên liệu vỏ trứng có thể đốt lên để có màu sắc khác cho tác phẩm. Bước tiếp theo là phủ phẩm, phủ sơn rồi thực hiện mài nhẵn và đánh bóng là đã hoàn thiện được một sản phẩm sơn mài truyền thống. Nghệ nhân cho biết cho đến hiện tại, bộ sưu tập đã hoàn thiện được hơn một nửa.

Trong bộ sưu tập năm nay, bên cạnh loạt tác phẩm Thánh Gióng mang tính biểu tượng về nội dung, tác phẩm có quy mô lớn nhất là bộ Bát mã truy phong, gồm bảy ghế ngựa và một bàn ngựa.

Mỗi tác phẩm trong bộ Bát mã truy phong mất khoảng 2,5 đến 4 tháng để hoàn thiện. Nghệ nhân cho biết bộ này nếu hoàn thiện sẽ có giá khoảng 10 tỷ đồng.

Ngoài bộ Bát mã truy phong, nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát còn thực hiện 4 bàn sơn mài hình ngựa với nhiều tư thế khác nhau, mỗi tác phẩm mất khoảng 2,5 tháng để hoàn thiện và mỗi chiếc có giá khoảng 200 triệu đồng/chiếc, trong đó đã có khách từ Đà Nẵng đặt mua hai chiếc. Bên cạnh đó là chiếc tủ sơn mài hình ngựa, dự kiến hoàn thành trong 4 tháng với mức giá 300 triệu đồng/chiếc.

Nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát cho biết ở châu Á, chỉ vài nước như Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Myanmar hay Lào còn giữ được nghề sơn mài. Nhưng Việt Nam là nơi đã đưa sơn mài vượt ra khỏi một nghề thủ công để trở thành một loại hình hội họa độc lập, có ngôn ngữ và thẩm mỹ riêng.

Những năm gần đây, ngành văn hóa đang từng bước xây dựng hồ sơ đề cử sơn mài trở thành di sản UNESCO.

Về hoạt động nghề nghiệp, nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát được trao danh hiệu nghệ nhân Hà Nội năm 2017, nhận giấy khen của thị xã Sơn Tây năm 2023 và được trao tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú năm 2025. Song song với sáng tác, anh tích cực tham gia truyền nghề và tổ chức các hoạt động trải nghiệm sơn mài cho học sinh, sinh viên, góp phần lan toả nghề truyền thống trong cộng đồng.