Từ tiếng thở dốc thành địa danh
Cái tên nghe lạ tai, thậm chí có phần hài hước, lại đang kéo dòng người đổ về vùng đất nằm cách Chùa Bái Đính chừng 2km. Nhưng đằng sau tiếng cảm thán ấy là một thung lũng cổ xưa, gắn với bước ngoặt dựng nước cách đây hơn một thiên niên kỷ.
Thung Ui vốn không phải “hiện tượng” mới sinh. Với người dân địa phương, đó là thung lũng quen thuộc, bao đời là nơi săn bắt, hái lượm, lấy củi, trồng lúa, trồng ngô khoai. Một vùng đất trù phú, được núi đá vôi bao bọc kín như lòng chảo, giữa là hồ nước trong xanh, rừng cây rậm rạp, chim thú quần tụ.
Theo hướng dẫn viên tại khu du lịch, để vào được thung lũng, người xưa phải vượt qua những dãy núi cao dựng đứng. Leo đến đỉnh, ai nấy đều thốt lên “ui mệt quá” hay “úi giời ơi”. Lâu dần, tiếng cảm thán ấy thành tên gọi Thung Ui. Một địa danh ra đời từ nhịp thở của con người giữa núi rừng, mộc mạc, tự nhiên và đầy ký ức.
Nơi vua Đinh lập đàn tế trời
Theo các nhà nghiên cứu, đây chính là nơi hơn 1.000 năm trước, Đinh Bộ Lĩnh chọn lập Đàn kính thiên. Sau lễ tế trời đất, ông xuất quân dẹp loạn 12 sứ quân, thống nhất giang sơn.
Năm 968, tại vùng đất thuộc kinh đô Cố đô Hoa Lư xưa, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi hoàng đế, xưng là Đinh Tiên Hoàng, đặt quốc hiệu Đại Cồ Việt, lấy niên hiệu Thái Bình, mở ra nhà nước phong kiến trung ương tập quyền đầu tiên trong lịch sử Việt Nam.
Ông Trương Đình Tưởng, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Ninh Bình, khẳng định: Đàn kính thiên ở Tràng An, nay thuộc Thung Ui, là nơi vua Đinh tế cáo trời đất, công bố với thiên hạ về một quốc gia độc lập, thống nhất.
Giữa thung lũng Mộc Hoàn rộng khoảng 270ha, đàn tế được phục dựng theo cấu trúc “Tam Tài”: Nhân môn – Địa môn – Thiên môn. Ba lớp đại môn, mỗi lớp ba cửa chính, tả, hữu, tái hiện không gian nghi lễ cung đình cổ.
Chính giữa thung lũng là hồ Mục Long (Mắt Rồng), mặt nước trong xanh quanh năm, được coi là nơi tụ thủy, tụ khí, giao hòa linh khí Trời – Đất – Người.
Ba ngôi nhà sàn Mường dựng giữa thung lũng như một sự tri ân nguồn cội, bởi theo sử liệu, vua Đinh có gốc người Mường ở sách Kim Lư, động Hoa Lư xưa.
Dấu chân tiền sử dưới chân đàn tế
Trong hơn hai thập kỷ hợp tác nghiên cứu, khai quật khảo cổ tại Tràng An, các nhà khoa học đã phát hiện di cốt người tiền sử có niên đại từ 13.000 đến 50.000 năm ngay tại khu vực Đàn kính thiên.
Phát hiện này mở ra một tầng ý nghĩa khác: nơi vua Đinh dựng nghiệp lớn cũng chính là vùng đất con người đã cư trú từ thuở hồng hoang.
Từ người tiền sử sinh tồn giữa rừng núi đá vôi, đến vị hoàng đế khai quốc Đại Cồ Việt, rồi hôm nay là dòng du khách nườm nượp tìm về, tất cả hợp thành một mạch chảy liên tục. Lịch sử không đứt đoạn, mà xếp lớp như những trầm tích địa chất của chính Tràng An.
“Úi giời ui”, và cơ hội mới cho du lịch Ninh Bình
Sự trỗi dậy của Thung Ui cho thấy một xu hướng rõ ràng: du khách ngày nay không chỉ tìm cảnh đẹp, mà còn tìm câu chuyện. Một cái tên lạ có thể gây tò mò, nhưng chính chiều sâu văn hóa, lịch sử mới giữ chân họ. Với lợi thế nằm trong lõi di sản Tràng An, lại gắn với cội nguồn lập quốc, Thung Ui đang trở thành không gian du lịch văn hóa, tâm linh, sinh thái giàu tiềm năng.
Không còn chỉ là “tiếng kêu mệt” giữa dốc núi, Thung Ui hôm nay là điểm giao thoa của tiền sử, lịch sử và hiện tại. Một thung lũng tưởng như lặng lẽ, nay bỗng thành tâm điểm.
Và có lẽ, giữa mênh mang non nước Ninh Bình, tiếng “úi giời ui” năm nào giờ đã hóa thành lời ngỡ ngàng trước vẻ đẹp và chiều sâu của một vùng đất ngàn năm.
