Chật vật sau tốt nghiệp
Tháng 6/2025, sau lễ tốt nghiệp, Mai (23 tuổi, Hà Nội) bước vào thị trường lao động với tâm thế hào hứng và nhiều kỳ vọng. Tuy nhiên, thực tế đã dội một gáo nước lạnh vào giấc mơ của tân cử nhân. Chỉ trong vòng 6 tháng, Mai đã "nhảy" việc đến 3 lần.
"Trước khi đi làm, mình nghĩ bản thân có đủ khả năng học hỏi và thích nghi với môi trường mới. Nhưng thực tế, doanh nghiệp cần người làm được việc ngay, chứ không phải trả lương để mình học việc," Mai chia sẻ. Sự chênh lệch giữa kỹ năng được đào tạo và yêu cầu thực tế khiến bạn rơi vào trạng thái hoang mang, tự ti về năng lực bản thân.
Mai từng rơi vào bẫy "học việc không lương" tại một cơ quan với danh nghĩa cống hiến chất xám nhưng không nhận được thù lao, cũng không có lộ trình phát triển rõ ràng. "Mình đã bỏ rất nhiều tâm sức, làm việc cường độ cao nhưng không được công nhận, không có thu nhập và cũng không thấy tương lai. Đó là lúc mình cảm thấy tồi tệ nhất," Mai kể.
Cùng chung hoàn cảnh, Thành Công (2003, Hà Nội) vừa rời TP. HCM, trở về nhà sau nhiều tháng chật vật tìm công việc. Sau khi tốt nghiệp, Công đứng trước ngã rẽ khó khăn: Tiếp tục học lên theo nguyện vọng gia đình hoặc đi làm. Từ chối những công việc trái ngành để kiên định với hướng nghiên cứu, Công rơi vào cảnh thất nghiệp khi Tết đã cận kề.
"Có những thời điểm mình phải chạy Grab để trang trải sinh hoạt phí vì không muốn xin tiền bố mẹ. Nhưng đến vé máy bay về Tết, mình vẫn phải ngửa tay xin gia đình vì thu nhập không đủ. Cảm giác đó thực sự rất tệ," Công tâm sự.
Khoảng thời gian hậu tốt nghiệp, không riêng gì Mai và Công, là khoảng thời gian nhiều bạn trẻ chật vật tìm chỗ đứng.
Theo bà Đoàn Vân Anh (Chuyên gia Quản trị Nhân sự Hệ thống) điều này phản ánh đúng "độ lệch" của thị trường lao động hiện nay. "Tiêu chuẩn tuyển dụng giờ đây gói gọn trong 3 chữ 'Làm được việc'. Doanh nghiệp không còn mặn mà với những hồ sơ chỉ liệt kê bằng cấp mà đòi hỏi minh chứng cụ thể về kết quả và dữ liệu thực tế mà ứng viên tạo ra
Nỗi lo ngày Tết
Tết đến, thước đo thành công của một năm làm việc thường được quy đổi ra "thưởng Tết" và "lì xì". Với những tân cử nhân như Mai và Công, đây là một gánh nặng vô hình.
Vừa kết thúc thời gian thử việc, vẫn chưa có lương, Mai nhận được phần quà Tết trị giá 1 triệu đồng. Dù trân trọng sự hỗ trợ của công ty, nhưng con số này quá nhỏ bé so với kỳ vọng của gia đình, họ hàng về một đứa con "làm việc thủ đô, lương cao, ổn định".
"Bố mẹ kỳ vọng mình ra trường là có công việc nhàn hạ, thu nhập tốt hơn thế hệ trước. Nhưng thực tế, mình vẫn phải nhận trợ cấp tiền nhà từ gia đình. Tết này, mình tiết kiệm chi tiêu cá nhân để mừng tuổi ông bà, bố mẹ và các cháu nhỏ một chút gọi là có," Mai chia sẻ.
Nỗi sợ lớn nhất của nhiều bạn trẻ không phải là thiếu tiền, mà là những câu hỏi "xã giao" ngày Tết: "Lương bao nhiêu?", "Thưởng Tết cao không?", "Bao giờ lấy chồng/vợ?". Với Công, đó là sự lảng tránh: "Mình rất sợ những câu hỏi về định hướng, công việc, hay thậm chí là chuyện tình cảm. Mình chỉ muốn trốn tránh những câu hỏi đó".
Nhìn nhận về "nỗi sợ Tết" của người trẻ, ThS. Dương Minh Đoàn (Chuyên gia tâm lý) cho rằng xã hội và gia đình dường như đang đặt lên vai các tân cử nhân những gánh nặng quá sức. Tết mang theo không khí sum họp nhưng vô tình cũng kéo theo những cuộc so sánh khốc liệt về thành tựu, khiến người trẻ khó có thể tĩnh tâm lắng nghe chính mình
ThS. Dương Minh Đoàn chia sẻ: "Thực ra, đi chậm không đồng nghĩa với đi sai. Cuộc đời không phải là một đường đua nước rút mà ai về đích sớm mới là người chiến thắng. Có những loài hoa nở sớm, nhưng cũng có những cái cây cần thời gian để bén rễ sâu vào lòng đất trước khi vươn mình mạnh mẽ
Thay vì biến Tết thành áp lực với những câu hỏi về lương thưởng, địa vị, hãy để mùa xuân trở về đúng nghĩa là sự nâng đỡ và bao dung. Một câu hỏi 'Con có ổn không?', 'Dạo này sống thế nào?' đôi khi giá trị hơn ngàn lời hỏi thăm về vật chất
. Bởi sau một năm dài kiệt sức, điều người trẻ cần nhất khi trở về nhà là sự vỗ về, để họ hiểu rằng: Dù thành công hay chưa, nhà vẫn là nơi để về, chứ không phải nơi để sợ".
