Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), Việt Nam đang là một trong những nhà cung cấp tôm hàng đầu của Liên minh châu ÂU (EU), kim ngạch xuất khẩu tôm sang thị trường này đến giữa tháng 12/2025 đạt hơn 562 triệu USD, tăng khoảng 22%.
Đà tăng trưởng này phản ánh nhu cầu tiêu thụ tôm tại EU vẫn ổn định và có xu hướng phục hồi rõ nét, đặc biệt tại các thị trường lớn như Tây Ban Nha, Pháp, Hà Lan và Đức. Tuy nhiên, hiện các tiêu chuẩn phi thuế quan đang được các thị trường này siết chặt, trong đó phúc lợi động vật nổi lên như một yêu cầu bắt buộc, không còn mang tính khuyến nghị.
Theo VASEP, từ năm nay, nhiều chuỗi bán lẻ lớn tại EU và Anh sẽ yêu cầu tôm nhập khẩu phải được gây ngất hoàn toàn (phổ biến nhất là bằng phương pháp điện), trước khi ngâm đá, thay thế phương pháp sốc lạnh truyền thống. Yêu cầu này nhằm hạn chế đau đớn cho vật nuôi trong quá trình thu hoạch và chế biến, phù hợp với xu hướng tiêu dùng bền vững và đạo đức đang ngày càng được coi trọng tại châu Âu. Quy định đã được các nhà bán lẻ như Tesco, Marks & Spencer, Sainsbury’s hay Waitrose đưa vào chính sách mua hàng, gắn trực tiếp với điều kiện duy trì tư cách nhà cung cấp.
Điểm đáng lưu ý là tiêu chuẩn phúc lợi động vật không thể đáp ứng chỉ bằng hồ sơ hay giấy chứng nhận, mà đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư thiết bị, điều chỉnh quy trình thu hoạch, bảo quản và sơ chế. Điều này kéo theo chi phí tăng lên, đồng thời đặt ra thách thức lớn đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ nhóm đang chiếm tỷ trọng không nhỏ trong ngành tôm Việt Nam.
Trong khi đó, cạnh tranh tại thị trường EU ngày càng gay gắt. Ecuador hiện là nhà cung cấp tôm lớn nhất cho EU, với lợi thế về quy mô nuôi trồng, chi phí thấp và mức độ đáp ứng cao các tiêu chuẩn bền vững. Ấn Độ cũng đang gia tăng hiện diện nhờ sản lượng lớn và khả năng thích ứng nhanh với yêu cầu thị trường. So với các đối thủ này, doanh nghiệp Việt Nam buộc phải tăng tốc đầu tư nếu không muốn bị thu hẹp thị phần.
VASEP nhận định, yêu cầu mới về phúc lợi động vật vừa là thách thức, vừa là phép thử đối với năng lực thích ứng của ngành tôm Việt Nam. Để giữ vững vị thế tại EU, ngành tôm cần sớm xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp, từ việc ban hành hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận công nghệ, đến tăng cường chứng nhận bền vững và kiểm soát chất lượng toàn chuỗi.
Trong bối cảnh các tiêu chuẩn xanh, bền vững và trách nhiệm xã hội ngày càng trở thành “giấy thông hành” tại EU, việc đáp ứng yêu cầu gây ngất hoàn toàn cho tôm không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà còn là bước đi bắt buộc nếu tôm Việt muốn tiếp tục trụ vững và mở rộng chỗ đứng tại thị trường này từ sau năm 2026.
