Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) vừa đề xuất Bộ Xây dựng báo cáo Thủ tướng giao đơn vị này làm chủ quản thực hiện dự án xây dựng tổ hợp công nghiệp đường sắt. Đây là dự án trọng điểm trong chiến lược phát triển 5-10 năm tới, với mô hình Nhà nước đầu tư - doanh nghiệp vận hành.
Theo quy hoạch mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021-2030 đã được điều chỉnh, tổ hợp này sẽ có quy mô khoảng 250 ha, tọa lạc tại khu vực xã Chuyên Mỹ và xã Ứng Hòa, TP. Hà Nội. Bộ Xây dựng đã đề xuất bố trí nguồn vốn đầu tư công giai đoạn 2026 - 2030 cho dự án là gần 17.290 tỷ đồng.
Thông tin với Tiền Phong, ông Đặng Sỹ Mạnh - Chủ tịch Hội đồng thành viên VNR - cho biết, đơn vị đang nỗ lực phối hợp với các bộ ngành để có thể khởi công tổ hợp ngay trong cuối năm nay, nhằm đón đầu nhu cầu của tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam.
Không chỉ dừng lại ở quy mô hạ tầng, tổ hợp công nghiệp đường sắt được thiết kế để trở thành trung tâm của một hệ sinh thái sản xuất. VNR đã làm việc với hàng loạt doanh nghiệp cơ khí, luyện kim hàng đầu trong nước.
Các doanh nghiệp này sẽ đảm nhận vai trò trong chuỗi cung ứng, sản xuất linh kiện, cụm sản phẩm và sẵn sàng tham gia lắp ráp, sửa chữa phương tiện. Bên cạnh nội lực, VNR cũng bắt tay với các đối tác lớn từ Trung Quốc và các công ty thiết kế hàng đầu để khảo sát, lập dự án và tiếp nhận chuyển giao công nghệ.
Mới đây, Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định số 4/2026/NĐ-CP quy định rõ các tiêu chí lựa chọn doanh nghiệp Việt Nam được giao nhiệm vụ hoặc đặt hàng cung cấp dịch vụ, hàng hóa công nghiệp đường sắt, tạo hành lang pháp lý minh bạch cho các đơn vị tham gia.
Mục tiêu cốt lõi của tổ hợp là từng bước nội địa hóa từ phần cứng đến phần mềm thông tin tín hiệu. Lộ trình phát triển được chia thành các giai đoạn cụ thể: Giai đoạn 2029 - 2031 sẽ lắp ráp đầu máy điện, đầu máy năng lượng sạch; sản xuất toa xe khách tốc độ dưới 160 km/h; lắp ráp tàu điện động lực phân tán (EMU) cho đường sắt đô thị.
Giai đoạn 2032-2035, nâng tỷ lệ nội địa hóa đầu máy điện lên 30%; bắt đầu tham gia lắp ráp tàu EMU cho đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam với tỷ lệ nội địa hóa 20%. Tầm nhìn 2040-2050, tổ hợp phấn đấu làm chủ nội địa hóa đạt 80% đối với đoàn tàu EMU và sản xuất toàn bộ vật tư, phụ tùng phục vụ khai thác đường sắt tốc độ cao.
Để hiện thực hóa tham vọng này, Việt Nam đang triển khai kế hoạch đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu. Chia sẻ với Tiền Phong, ông Trương Trọng Vương - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Đường sắt, chuyên gia đường sắt tốc độ cao - cho biết, trường đang thực hiện các chương trình liên kết với Nhật Bản và Trung Quốc để đào tạo các lĩnh vực trọng yếu như lái tàu tốc độ cao, thông tin tín hiệu và điều độ chạy tàu.
Đáng chú ý, tháng 6/2025, khóa đào tạo đầu tiên gồm 175 cán bộ, kỹ thuật viên đã sang Trung Quốc học tập chuyên sâu. Theo tính toán, để đào tạo một lái tàu tốc độ cao từ người mới sẽ mất khoảng 8 năm, nhưng với nhân sự đã có kinh nghiệm trên đường sắt quốc gia, thời gian chuyển đổi chỉ cần khoảng 2-3 năm.
"Việc chủ động về cả hạ tầng sản xuất lẫn con người cho thấy quyết tâm của Việt Nam trong việc không chỉ dừng lại ở đi vay, đi thuê mà tiến tới làm chủ hoàn toàn công nghệ đường sắt trong tương lai", ông Trương Trọng Vương nói.
