Những ngày qua, thông tin Trường Đại học Ngân hàng TPHCM đưa ra quy định thu “học phí quá hạn” đối với sinh viên chưa hoàn thành văn bằng, chứng chỉ chuẩn đầu ra khi hết khóa học gây nhiều tranh luận. Sau đó, nhà trường đã ban hành văn bản hủy bỏ quy định này.
Tuy nhiên, câu chuyện trên cũng đặt ra vấn đề rộng hơn về tiến độ học tập của sinh viên. Theo báo cáo công khai của nhiều trường đại học tại TPHCM, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn có sự chênh lệch lớn giữa các cơ sở đào tạo và nhóm ngành.
Đáng chú ý, tại Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TPHCM), tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn năm 2025 chỉ đạt 40,1%, dù đã tăng so với mức 36,6% của năm 2024. Điều này đồng nghĩa gần 60% sinh viên không hoàn thành việc học theo khung thời gian chuẩn.
Tại Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TPHCM, tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn mới nhất đạt 54%, tăng đáng kể so với mức 41,14% của năm trước. Trường Đại học Công Thương TPHCM ghi nhận tỷ lệ này ở mức 58,2% trong năm 2025.
Ở nhóm ngành xã hội, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TPHCM) có tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn năm 2025 là 48,1%. Trong khi đó, Trường Đại học Luật TPHCM đạt 68,68%, tăng mạnh so với mức 50,50% của năm 2024.
Chênh lệch lớn giữa các nhóm ngành
Trái ngược với nhóm trường có tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn thấp, một số cơ sở đào tạo khối kinh tế và sức khỏe đạt tỷ lệ trên 80%.
Tại Đại học Kinh tế TPHCM (UEH), tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn năm 2025 đạt 83,6%, tăng cao so với con số 74,6% của năm 2024. Trong khi đó, Trường Đại học Tài chính - Marketing đạt 65,3%.
Đáng chú ý, dù chương trình đào tạo kéo dài tới 6 năm và có khối lượng học tập lớn, các trường đào tạo lĩnh vực sức khỏe vẫn ghi nhận tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn cao. Đại học Y Dược TPHCM đạt gần 84% trong năm 2025; Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch duy trì tỷ lệ trên 80% trong ba năm gần đây, riêng năm 2024 đạt gần 90%.
Theo một phân tích trước đó của Đại học Quốc gia TPHCM, các nguyên nhân chính khiến sinh viên tốt nghiệp trễ gồm chưa hoàn thành chương trình học, chưa đạt chuẩn đầu ra ngoại ngữ, yếu tố tâm lý và khó khăn tài chính. Trong đó, chuẩn đầu ra tiếng Anh được xác định là một trong những điểm nghẽn lớn tại nhiều trường.
Số liệu năm 2025 cho thấy tỷ lệ tốt nghiệp đúng hạn không đơn thuần phản ánh năng lực học tập của sinh viên mà còn liên quan đến thiết kế chương trình đào tạo, chuẩn đầu ra và cơ chế hỗ trợ người học.
Trước đó, Đại học Quốc gia TPHCM đặt mục tiêu nâng tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn lên 70% vào năm 2030, đồng thời đề xuất chuẩn hóa công cụ đánh giá năng lực tiếng Anh, tinh gọn chương trình đào tạo và xây dựng hệ thống cảnh báo sớm để hỗ trợ những sinh viên có nguy cơ chậm tiến độ.
Những con số trên cho thấy bài toán tốt nghiệp đúng hạn cần được nhìn nhận từ cả hai phía: trách nhiệm hoàn thành chương trình của sinh viên và trách nhiệm của cơ sở đào tạo trong việc thiết kế chương trình, tổ chức đào tạo, cảnh báo sớm và hỗ trợ người học tháo gỡ các “điểm nghẽn” trước khi kết thúc khóa học.
