Mỗi năm có hàng nghìn thiên thạch lao vào bầu khí quyển Trái đất với tốc độ hàng chục nghìn km/h. Những “vị khách từ vũ trụ” này không chỉ hiếm khi gây nguy hiểm mà còn đóng vai trò quan trọng trong lịch sử hình thành hành tinh, thậm chí có thể liên quan đến sự ra đời của Mặt trăng và sự tiến hóa của sự sống.
Từ sao băng đến thiên thạch: Hành trình của đá vũ trụ
Trong thiên văn học, sao băng và thiên thạch thực chất là cùng một vật thể nhưng được gọi tên khác nhau theo từng giai đoạn trong hành trình.
Sao băng là hiện tượng ánh sáng xuất hiện khi các mảnh đá từ không gian lao vào khí quyển Trái đất với tốc độ rất lớn và bị ma sát làm nóng đến mức bốc cháy. Những vệt sáng vụt qua bầu trời đêm mà con người thường gọi là “sao băng” thực chất chỉ là dấu vết của quá trình cháy này.
Nếu một phần vật thể đủ lớn để không bị thiêu rụi hoàn toàn và rơi xuống bề mặt hành tinh, nó được gọi là thiên thạch. Các thiên thạch thường có thành phần sắt, niken hoặc đá silicat, đôi khi là sự kết hợp của nhiều loại vật chất khác nhau có nguồn gốc từ các tiểu hành tinh, sao chổi, thậm chí từ Mặt trăng hay Sao Hỏa.
Các nhà khoa học cho biết mỗi năm có hàng nghìn thiên thạch lao vào Trái đất. Tuy nhiên, chỉ một tỷ lệ rất nhỏ trong số đó đủ lớn để sống sót sau khi đi qua lớp khí quyển dày đặc bao quanh hành tinh.
Vì sao thiên thạch thường xuyên rơi xuống Trái đất?
Không gian quanh Trái đất không hề trống rỗng mà chứa đầy những mảnh đá còn sót lại từ quá trình hình thành hệ Mặt trời. Nhiều thiên thạch có nguồn gốc từ vành đai tiểu hành tinh nằm giữa sao Hỏa và sao Mộc, nơi các vụ va chạm liên tục tạo ra vô số mảnh vỡ bay trong không gian.
Một số thiên thạch khác lại xuất phát từ các sao chổi. Khi sao chổi tiến gần Mặt trời, băng và vật chất của chúng có thể vỡ ra, để lại các mảnh vụn trôi dạt trong quỹ đạo. Dưới tác động của lực hấp dẫn từ các hành tinh lớn, đặc biệt là sao Mộc, nhiều mảnh đá bị lệch quỹ đạo và có thể cắt ngang đường đi của Trái đất.
Khi hành tinh của chúng ta di chuyển quanh Mặt trời, nó giống như một “máy quét” khổng lồ, liên tục đi qua các vùng chứa bụi và mảnh vỡ vũ trụ. Chính vì vậy, thiên thạch rơi xuống Trái đất là hiện tượng tự nhiên xảy ra thường xuyên.
Vì sao con người hiếm khi bị thiên thạch rơi trúng?
Dù hàng nghìn thiên thạch lao vào Trái đất mỗi năm, khả năng chúng gây nguy hiểm cho con người lại cực kỳ thấp. Lý do đầu tiên nằm ở chính bầu khí quyển của hành tinh. Khi thiên thạch lao vào khí quyển với tốc độ có thể lên tới 60.000 km/h, ma sát với không khí khiến chúng nóng lên và bốc cháy dữ dội. Phần lớn vật chất bị thiêu rụi hoàn toàn trước khi chạm đất.
Bên cạnh đó, khoảng 71% bề mặt Trái đất là đại dương. Phần lớn thiên thạch vì thế rơi xuống biển hoặc những vùng hoang vu, nơi hầu như không có con người sinh sống. Ngay cả trên đất liền, diện tích đô thị và khu dân cư cũng chỉ chiếm một phần rất nhỏ so với toàn bộ bề mặt hành tinh.
Chính vì vậy, xác suất thiên thạch rơi trúng khu vực đông dân cư là vô cùng hiếm. Trường hợp được ghi nhận đầu tiên về việc con người bị thương do thiên thạch xảy ra vào năm 1954 tại bang Alabama (Mỹ), khi bà Ann Hodges bị một thiên thạch nặng 3,6 kg xuyên qua mái nhà và rơi trúng người. Bà chỉ bị bầm tím nhẹ nhưng câu chuyện này đã trở thành một trong những sự kiện nổi tiếng trong lịch sử thiên văn học.
Những “thông điệp từ vũ trụ”
Đối với các nhà khoa học, thiên thạch không chỉ là mối đe dọa tiềm tàng mà còn là những “mẫu vật” quý giá từ vũ trụ. Bên trong các khối đá này có thể chứa những vật chất cổ xưa hình thành từ thời kỳ đầu của hệ Mặt trời, cách đây hơn 4,6 tỷ năm.
Nhờ nghiên cứu thiên thạch, các nhà khoa học có thể hiểu rõ hơn về quá trình hình thành các hành tinh, lịch sử va chạm trong hệ Mặt trời và thậm chí là nguồn gốc của nước cùng các phân tử hữu cơ trên Trái đất.
Vì vậy, dù đôi khi xuất hiện như những quả cầu lửa đáng sợ trên bầu trời, thiên thạch thực chất là những “sứ giả vũ trụ”, mang theo câu chuyện về lịch sử hình thành của chính hành tinh mà con người đang sinh sống.
Thiên thạch 7 tấn nổ tung trên bầu trời nước Mỹ
Ngày 17/3/2026, người dân tại nhiều bang của Mỹ bất ngờ nhìn thấy một quả cầu lửa sáng rực lao qua bầu trời vào khoảng 9 giờ sáng. Khi vật thể phát nổ, âm thanh lớn phát ra khiến nhiều người hoảng sợ.
Hiệp hội Thiên văn học Mỹ cho biết họ nhận được nhiều báo cáo từ các bang Wisconsin, Maryland, Pennsylvania, Virginia và Ohio. Sau đó, Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) xác nhận vật thể này là một thiên thạch có đường kính khoảng 1,83 m và nặng gần 7 tấn.
Theo các nhà khoa học, thiên thạch bay vào khí quyển với tốc độ khoảng 72.420 km/h và được ghi nhận lần đầu ở độ cao khoảng 81 km phía trên hồ Erie, gần thành phố Lorain, bang Ohio. Khi vỡ tung, nó giải phóng năng lượng tương đương khoảng 250 tấn TNT, tạo ra tiếng nổ lớn trên bầu trời.
Các chuyên gia cho rằng phần lớn vật chất đã cháy rụi trong khí quyển, chỉ có thể còn sót lại một số mảnh nhỏ rơi xuống mặt đất.
Những vụ thiên thạch nổi tiếng trong lịch sử Trái đất
Lịch sử hành tinh ghi nhận nhiều vụ va chạm thiên thạch có sức ảnh hưởng lớn đến địa chất và sự sống.
Khoảng 4,5 tỷ năm trước, một thiên thể có kích thước ngang sao Hỏa – được gọi là Theia – va chạm với Trái đất sơ khai. Cú va chạm khổng lồ này đã bắn một lượng lớn vật chất vào không gian và cuối cùng hình thành nên Mặt trăng.
Khoảng 3,26 tỷ năm trước, một thiên thạch khổng lồ rơi xuống đại dương khi Trái đất còn là thế giới chủ yếu của vi sinh vật. Dù gây ra thảm họa lớn, cú va chạm này lại giải phóng nhiều chất dinh dưỡng quan trọng, góp phần thúc đẩy sự phát triển của sự sống.
Sự kiện nổi tiếng nhất xảy ra cách đây 66 triệu năm khi tiểu hành tinh Chicxulub đâm vào khu vực bán đảo Yucatán của Mexico ngày nay. Cú va chạm tạo ra miệng hố rộng khoảng 193 km và dẫn đến sự tuyệt chủng của khoảng 70% loài sinh vật trên Trái đất, bao gồm phần lớn khủng long.
Trong thời kỳ gần đây hơn, vụ nổ Tunguska năm 1908 tại Siberia (Nga) đã san phẳng khoảng 80 triệu cây rừng trên diện tích hàng nghìn km². Năm 2013, thiên thạch Chelyabinsk phát nổ trên bầu trời Nga khiến hơn 1.500 người bị thương, chủ yếu do kính vỡ từ sóng xung kích.
