Nghị quyết 79: Doanh nghiệp Nhà nước phải đóng vai trò như 'vốn mồi'

Ông Lê Thanh Tuấn - Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC):

Nghị quyết 79 là một dấu mốc rất đặc biệt, có thể nói là chưa từng có tiền lệ trong cách tiếp cận đối với Kinh tế Nhà nước và doanh nghiệp nhà nước. Lần đầu tiên, khái niệm “quỹ đầu tư quốc gia” được nêu rõ trong một nghị quyết của Bộ Chính trị. Khi nghị quyết chính thức ban hành, SCIC nhận thức rất rõ yêu cầu mới đặt ra: phải tự đánh giá lại mình để đáp ứng kỳ vọng rất cao của Đảng, Nhà nước và Chính phủ khi được định vị là nhà đầu tư quốc gia.

SCIC được thành lập tròn 20 năm và là mô hình thể hiện rõ chủ trương tách bạch giữa chức năng quản lý nhà nước và chức năng chủ sở hữu vốn. SCIC thực hiện vai trò cổ đông thuần túy, không can thiệp hành chính vào hoạt động doanh nghiệp, mà thông qua Luật Doanh nghiệp và người đại diện vốn, ứng xử bình đẳng như các cổ đông khác.

Sau 20 năm hoạt động, SCIC đã đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận, trong đó tổng số nộp ngân sách nhà nước đạt khoảng 114.000 tỷ đồng, gấp ba lần giá trị vốn nhà nước ban đầu được giao. Danh mục đầu tư hiện nay gồm hơn 100 doanh nghiệp, với giá trị thị trường khoảng 8 tỷ USD – dù còn khiêm tốn so với các quỹ đầu tư quốc gia trên thế giới, nhưng là thành quả đáng kể.

Tuy nhiên, mô hình SCIC hiện nay cũng đã bộc lộ những hạn chế và cần phải chuyển mình mạnh mẽ. Với định vị là nhà đầu tư quốc gia, SCIC đang xây dựng chiến lược mới cho giai đoạn trước mắt là 5 năm, trong đó yêu cầu quan trọng nhất là tái định vị lại vai trò và phương thức hoạt động.

Nghị quyết 79 cũng xác định rõ SCIC cần tập trung đầu tư vào các lĩnh vực đổi mới sáng tạo, công nghệ, chuyển đổi số; đồng thời nghiên cứu tham gia thành lập các quỹ đầu tư mạo hiểm, qua đó tạo hiệu ứng lan tỏa cho nền kinh tế.

SCIC đang nghiên cứu kinh nghiệm của nhiều quỹ đầu tư quốc gia trên thế giới như Singapore, Trung Quốc, Malaysia, Indonesia. Trong đó, mô hình mà SCIC hướng tới là Temasek của Singapore - một quỹ đầu tư quốc gia hoạt động theo nguyên tắc thị trường, đầu tư chiến lược trong và ngoài nước, tập trung gia tăng giá trị tài sản quốc gia.

Nếu SCIC thực sự được định vị là nhà đầu tư quốc gia, thì cách đánh giá hiệu quả cũng cần thay đổi. Việc chỉ đánh giá dựa trên doanh thu, lợi nhuận hàng năm sẽ không còn phù hợp, mà cần xem xét trên cơ sở gia tăng giá trị tài sản ròng, tương tự như cách các quỹ đầu tư quốc gia trên thế giới đang áp dụng.

Trong thời gian tới, mong muốn của SCIC là từng bước tiệm cận mô hình Temasek, với chiến lược, chương trình hành động rõ ràng, phù hợp với yêu cầu phát triển mới của kinh tế nhà nước và kỳ vọng của Đảng, Nhà nước.

Ông Nguyễn Tài Anh - Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN):

Dưới sự chỉ đạo của Đảng, Chính phủ, những việc khó khăn nhất như kéo điện cho biển đảo, vùng núi, vùng sâu, vùng xa, EVN sẵn sàng thực hiện. Nghị quyết 79 là kim chỉ nam cho doanh nghiệp nhà nước nói chung và cho EVN nói riêng.

Sau khi Nghị quyết 79 ban hành, theo chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Tài chính, chúng tôi xây dựng kế hoạch triển khai nghị quyết. Chúng tôi cũng điều chỉnh chiến lược phát triển, xây dựng EVN theo định hướng dẫn dắt, mở đường.

Trong quá trình triển khai, Nghị quyết 79 yêu cầu doanh nghiệp nhà nước vận hành theo nguyên tắc thị trường. Cơ chế giá điện sẽ từng bước được hoàn thiện, bởi đã có khung pháp lý tốt như: Luật Điện lực, nghị định của Chính phủ, thông tư hướng dẫn của Bộ Công Thương.

Thời gian tới, EVN có một số kiến nghị: tiếp tục có cơ chế hoàn thiện để điều chỉnh chi phí để minh bạch, hài hoà lợi ích điều chỉnh; xem xét giá thị trường đảm bảo an ninh năng lượng; xây dựng giá điện để đảm bảo sử dụng điện tiết kiệm hiệu quả.

Thời gian vừa qua, hình ảnh công nhân ngành điện sửa chữa sự cố trong thời tiết nắng nóng, bão lũ, thiên tai; hình ảnh những công trình của EVN đã hoàn thành, giúp khách hàng thêm đồng cảm và yêu quý, chia sẻ khó khăn với ngành điện.

Ông Vũ Ngọc Anh - Vụ trưởng Vụ Quản lý doanh nghiệp, Bộ Xây dựng:

Thực hiện chủ trương của Đảng và Chính phủ, những năm qua Bộ Xây dựng đã đẩy mạnh thoái vốn Nhà nước tại nhiều doanh nghiệp lớn như Tổng công ty Sông Đà, Lilama và một loạt đơn vị khác, theo tinh thần “những gì không phải trọng yếu thì để tư nhân làm”.

Chiến lược này đã chứng minh hiệu quả khi việc thoái vốn Nhà nước tại các tổng công ty lớn thời gian qua đã tạo điều kiện cho doanh nghiệp tư nhân vươn lên, làm chủ hầu hết các dự án đường cao tốc và sân bay trọng điểm.

Hiện tại, vốn Nhà nước được xác định chỉ tập trung vào các lĩnh vực an ninh quốc phòng và công ích đặc thù mà tư nhân không thể tham gia, tiêu biểu là quản lý bay và bảo đảm an toàn hàng hải.

Về định hướng đến năm 2030, doanh nghiệp Nhà nước sẽ chuyển sang vai trò "mở đường, dẫn dắt" trong các lĩnh vực an sinh. Cụ thể, các đơn vị như Tổng công ty Đầu tư phát triển nhà và đô thị (HUD) được giao nhiệm vụ tiên phong trong mục tiêu 1 triệu căn nhà ở xã hội, giúp hình thành xu thế và đưa giá nhà về mức hợp lý với nền kinh tế,.

Bên cạnh đó, để tránh tình trạng giá vật liệu biến động mạnh như vừa qua, Nhà nước định hướng sẽ nắm giữ một số khâu then chốt trong chuỗi cung ứng vật liệu xây dựng để bình ổn thị trường. Đặc biệt, nguồn vốn thu được từ việc tiếp tục thoái vốn ở các mảng không cần thiết sẽ được tái đầu tư trở lại vào các lĩnh vực chiến lược này.

Ông Doãn Thanh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp Nhà nước, Bộ Tài chính:

Nghị quyết 79 đặt ra các mục tiêu rất cụ thể và tham vọng đối với khu vực doanh nghiệp Nhà nước. Đây là những mục tiêu ở mức cao, đòi hỏi sự nỗ lực lớn từ phía các doanh nghiệp. Cụ thể, đến năm 2030, phấn đấu có khoảng 50 doanh nghiệp Nhà nước quy mô lớn nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất khu vực, trong đó có 1-3 doanh nghiệp lọt vào Top 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Xa hơn, đến năm 2045, mục tiêu có khoảng 60 doanh nghiệp trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn của khu vực và khoảng 5 doanh nghiệp nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất toàn cầu.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Nghị quyết 79 đã đề ra 14 nhóm giải pháp lớn. Trong đó, giải pháp đặc biệt quan trọng là tập trung đầu tư phát triển một số tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp Nhà nước mạnh, quy mô lớn, đóng vai trò dẫn dắt các ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược.

Nghị quyết cũng xác định rõ một số nhóm ngành, lĩnh vực trọng yếu, bao gồm: Quốc phòng, an ninh; năng lượng; vận tải, logistics; tài chính - ngân hàng; khoa học - công nghệ, điện tử - viễn thông, hạ tầng số; khai thác, chế biến khoáng sản chiến lược; hoá chất; xây dựng, vật liệu xây dựng; nông, lâm nghiệp.

Để có cơ sở lựa chọn đúng lĩnh vực và doanh nghiệp trọng điểm, cần quan tâm một số nội dung sau:

Thứ nhất, các ngành, lĩnh vực được lựa chọn phải thực sự là “mạch máu” của nền kinh tế, có vai trò bảo đảm an ninh quốc gia, an ninh kinh tế và an sinh xã hội, đồng thời là những lĩnh vực mà khu vực tư nhân không muốn hoặc chưa đủ điều kiện tham gia.

Thứ hai, đây phải là các lĩnh vực có tính chiến lược đối với phát triển quốc gia, nơi khu vực tư nhân chưa đủ năng lực triển khai, do đó doanh nghiệp Nhà nước cần đóng vai trò mở đường, tạo nền tảng ban đầu. Đây cũng là những ngành có khả năng dẫn dắt chuỗi công nghiệp, tạo nền tảng để Việt Nam hình thành các ngành công nghiệp cốt lõi, có năng lực cạnh tranh.

Về phía doanh nghiệp, việc lựa chọn cần dựa trên các tiêu chí: Doanh nghiệp hoạt động trong các ngành, lĩnh vực then chốt nêu trên; có quy mô đủ lớn, hoạt động hiệu quả, và đặc biệt có năng lực phát triển, làm chủ công nghệ nền tảng; có khả năng định hướng và dẫn dắt hoạt động của toàn ngành; có khả năng làm chủ chuỗi giá trị, đồng thời kết nối, dẫn dắt các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác cùng tham gia.

Vai trò lan tỏa và dẫn dắt của các doanh nghiệp này là yếu tố cốt lõi. Doanh nghiệp Nhà nước phải đóng vai trò như “vốn mồi”, kích hoạt và dẫn dắt nguồn lực đầu tư của toàn xã hội, từ đó góp phần hoàn thành các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn tới.

TS. Nguyễn Như Quỳnh - Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế, Bộ Tài chính:

Nghị quyết 79 tiếp tục khẳng định Kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế - một quan điểm nhất quán đã được xác lập trong Hiến pháp và các kỳ Đại hội Đảng, tuy nhiên, điểm mới là vai trò này được thể hiện toàn diện, rõ nét và cụ thể hơn trong Nghị quyết 79.

Điểm đột phá của Nghị quyết 79 là cách tiếp cận mới trong định vị Kinh tế Nhà nước. Nguồn lực nhà nước được yêu cầu hạch toán đầy đủ, vận hành theo nguyên tắc thị trường, nhưng vẫn bảo đảm mục tiêu kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh.

Nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu tách bạch rõ giữa việc sử dụng nguồn lực nhà nước để cung cấp hàng hóa, dịch vụ công, thực hiện nhiệm vụ chính trị với hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp. Điều này nhằm bảo đảm minh bạch, công bằng trong đánh giá hiệu quả sử dụng vốn nhà nước.

Đáng chú ý, Nghị quyết 79 xác định tập trung nguồn lực đầu tư phát triển một số tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, có vai trò dẫn dắt trong các ngành then chốt, chiến lược; khuyến khích doanh nghiệp nhà nước đầu tư ra nước ngoài ở những lĩnh vực có lợi thế so sánh hoặc nhu cầu thị trường lớn.

Cùng với đó là định hướng cơ cấu lại đầu tư, kinh doanh vốn nhà nước theo hướng chuyên nghiệp, tiến tới hình thành mô hình quỹ đầu tư quốc gia; tập trung phát triển một số đơn vị sự nghiệp công lập quan trọng, có khả năng cạnh tranh quốc tế; đồng thời mở ra các không gian phát triển mới như kinh tế không gian, công nghiệp vũ trụ, các lĩnh vực công nghệ cao mà khu vực tư nhân chưa đủ điều kiện tham gia.

Với Nghị quyết 79, vai trò của doanh nghiệp nhà nước đã có sự thay đổi căn bản. Nếu trước đây doanh nghiệp nhà nước được giao thực hiện vai trò chủ đạo trên diện rộng, thì nay được định vị tập trung vào một số ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược và giữ vai trò tiên phong, dẫn dắt phát triển.

Sự thay đổi này đòi hỏi cả cơ quan quản lý nhà nước và bản thân doanh nghiệp nhà nước phải điều chỉnh tư duy quản lý, tư duy đầu tư và tầm nhìn phát triển trong giai đoạn mới, phù hợp với yêu cầu vận hành theo cơ chế thị trường nhưng vẫn gắn với mục tiêu chiến lược quốc gia.

Với vai trò là cơ quan thường trực giúp Ban Chỉ đạo quốc gia triển khai Nghị quyết 79, Bộ Tài chính đang khẩn trương xây dựng và lấy ý kiến đối với Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Kinh tế Nhà nước và Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện nghị quyết quan trọng này.

Nhà báo Phùng Công Sưởng - Tổng Biên tập Báo Tiền Phong - phát biểu khai mạc tọa đàm:

Ngày 6/1 vừa qua, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị về phát triển Kinh tế Nhà nước. Nghị quyết khẳng định Kinh tế Nhà nước là động lực chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, giữ vai trò bảo đảm ổn định vĩ mô, cân đối lớn của nền kinh tế; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu Kinh tế Nhà nước phải trở thành lực lượng kiến tạo, dẫn dắt phát triển, mở đường cho các động lực tăng trưởng mới.

Tọa đàm sẽ trao đổi thẳng thắn, xây dựng, nhằm cùng nhau nhận diện vấn đề đặt ra trong quá trình hiện thực hóa vai trò dẫn dắt của Kinh tế Nhà nước: Từ cơ chế huy động và phân bổ nguồn lực; mô hình quản trị doanh nghiệp; việc khai thác, sử dụng hiệu quả đất đai, tài sản công cho đến mối quan hệ hài hòa giữa khu vực Nhà nước với khu vực tư nhân và thị trường.

Tọa đàm sẽ góp phần làm rõ một số nội dung có ý nghĩa then chốt đối với việc hiện thực hóa vai trò dẫn dắt của Kinh tế Nhà nước trong giai đoạn tới. Cụ thể, xác định những lĩnh vực Kinh tế Nhà nước cần tiếp tục giữ vai trò nòng cốt, tạo nền tảng và sức lan tỏa cho các động lực tăng trưởng mới. Đề xuất các cơ chế phù hợp để nguồn lực công thực sự phát huy vai trò “vốn mồi”, qua đó khơi thông và huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội. Góp ý hoàn thiện các quy định nhằm sử dụng hiệu quả tài sản công, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp Nhà nước phát huy tinh thần chủ động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Các trao đổi hôm nay sẽ góp phần làm rõ những hướng tiếp cận thiết thực, khả thi, từng bước đưa tinh thần của Nghị quyết 79 từ định hướng chiến lược chuyển hoá thành kế hoạch thực thi và có kết quả cụ thể. Báo Tiền Phong cam kết đồng hành, phản ánh trung thực, khách quan các ý kiến đa chiều và theo đuổi tuyến nội dung về Kinh tế Nhà nước như một chủ đề dài hạn, có chiều sâu và trách nhiệm xã hội.