Di chứng nặng nề ở bệnh nhân thiếu oxy não
Những bệnh nhân gặp các tai nạn như đuối nước, treo cổ, nghẽn mạch khí, ngạt khí, ngộ độc khí CO, xyanua hoặc tai biến giảm áp do lặn thường phải đối mặt với nguy cơ tổn thương thần kinh nghiêm trọng. Đây đều là các tình huống khiến quá trình cung cấp oxy cho cơ thể bị gián đoạn đột ngột, dẫn đến tình trạng thiếu oxy não.
Trên thực tế, dù chỉ chiếm khoảng 2% trọng lượng cơ thể, não bộ lại tiêu thụ tới 20% tổng lượng oxy toàn thân để duy trì hoạt động. Vì vậy, khi nguồn cung oxy bị gián đoạn chỉ trong khoảng 4 - 6 phút, các tế bào thần kinh đã có thể bắt đầu bị tổn thương; nếu tình trạng kéo dài, nhiều tế bào có thể hoại tử không hồi phục.
BSCKI. Đinh Văn Hào - Trưởng khoa Vật lý trị liệu & Phục hồi chức năng, BVĐK Hồng Ngọc cho biết: “Tổn thương não do thiếu oxy là tình trạng đặc biệt nghiêm trọng vì não bộ rất nhạy cảm với sự gián đoạn nguồn cung oxy. Tiên lượng của bệnh nhân trong các trường hợp này thường nặng nề, người bệnh có thể rơi vào trạng thái sống thực vật, hôn mê kéo dài, bại não hoặc mất khả năng vận động và nhận thức.”
Oxy cao áp kết hợp phục hồi chức năng - giải pháp thúc đẩy khả năng phục hồi cho bệnh nhân thiếu oxy não
Trước đây, sau khi qua cơn nguy kịch, bệnh nhân tổn thương não do thiếu oxy chủ yếu được tập phục hồi chức năng để cải thiện một phần khả năng vận động. Hiện nay, nhờ sự phát triển của y học hiện đại và các kỹ thuật điều trị chuyên sâu, liệu pháp oxy cao áp kết hợp phục hồi chức năng đã được nghiên cứu và ứng dụng tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, cho thấy hiệu quả tích cực trong hỗ trợ phục hồi tổn thương thần kinh do thiếu oxy.
Theo BSCKI. Đinh Văn Hào: “Trong tổn thương não do thiếu oxy, không phải toàn bộ tế bào thần kinh đều hoại tử hoàn toàn. Trên thực tế, vẫn tồn tại những vùng “tranh tối - tranh sáng”, nơi các tế bào thần kinh chỉ bị ức chế chức năng và chưa mất đi hoàn toàn khả năng hoạt động. Nếu được cung cấp đủ oxy và can thiệp điều trị đúng thời điểm, các tế bào này vẫn có khả năng phục hồi. Trong đó, liệu pháp oxy cao áp sử dụng oxy tinh khiết 100% trong môi trường áp suất cao, giúp tăng đáng kể lượng oxy hòa tan trong huyết tương. Nhờ đó, tưới máu mô não được cải thiện, giảm phù nề và tạo điều kiện cho các tế bào thần kinh còn khả năng đáp ứng dần khôi phục hoạt động.
Bên cạnh đó, phục hồi chức năng đóng vai trò kích thích và tái “huấn luyện” các chức năng vận động, nhận thức của não bộ. Khi hai phương pháp được triển khai song song, đặc biệt trong “thời gian vàng” 3 tháng đầu sau tổn thương giúp tăng hiệu quả điều trị, hỗ trợ phục hồi cả vận động lẫn nhận thức, góp phần rút ngắn quá trình hồi phục.”
Đặc biệt, tại BVĐK Hồng Ngọc triển khai buồng oxy cao áp đơn công nghệ Mỹ với áp lực điều trị lên đến 3 ATA, giúp tăng lượng oxy hòa tan trong máu gấp khoảng 22 lần so với bình thường, và cao hơn các dòng máy oxy cao áp đa chỗ khác, qua đó nâng cao hiệu quả cung cấp oxy cho các mô thiếu oxy. Tùy theo tình trạng cụ thể, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa với áp suất 1,5 - 2,8 ATA, thời gian 30 - 90 phút mỗi phiên, kéo dài 1 - 3 tháng.
Bên cạnh liệu pháp oxy cao áp, phục hồi chức năng cần được triển khai song song nhằm tối ưu hiệu quả điều trị. Các phương pháp thường được áp dụng bao gồm vận động trị liệu, ngôn ngữ trị liệu, hoạt động trị liệu hoặc kết hợp y học cổ truyền như bấm huyệt, châm cứu.
Tùy theo tình trạng cụ thể, bệnh nhân sẽ được thiết kế chương trình tập luyện phù hợp nhằm kích thích hệ thần kinh, cải thiện vận động cơ - khớp, đồng thời hỗ trợ phục hồi khả năng nhận thức, giao tiếp và sinh hoạt hằng ngày. Quá trình tập phục hồi chức năng thường kéo dài 6 tháng - 1 năm, đòi hỏi sự kiên trì của bệnh nhân và gia đình cùng sự theo dõi sát sao của đội ngũ chuyên môn.
Cánh cửa mở ra hy vọng “tái sinh” cho người sống thực vật
Một trường hợp điển hình được điều trị thành công tại BVĐK Hồng Ngọc là bệnh nhi Trần Quang Minh (3 tuổi), từng được tiên lượng nguy cơ sống thực vật sau tai nạn đuối nước dẫn đến thiếu oxy não nghiêm trọng.
Trước tình trạng này, ê-kíp bác sĩ đã tiến hành đánh giá chuyên sâu và xây dựng phác đồ điều trị ứng dụng liệu pháp oxy cao áp nhằm thúc đẩy quá trình tái cấu trúc và kết nối các tế bào thần kinh, từ đó hỗ trợ phục hồi chức năng não bộ cho bệnh nhi.
Quá trình can thiệp của Minh được thực hiện trong buồng oxy cao áp đơn, sử dụng 100% oxy y tế tinh khiết với áp lực 3 PSI, mỗi phiên kéo dài 45 - 60 phút, 5 phiên mỗi tuần. Trong thời gian điều trị, mọi thay đổi về ý thức, phản xạ và khả năng vận động của trẻ đều được đội ngũ chuyên môn theo dõi chặt chẽ, qua đó kịp thời điều chỉnh phác đồ để tối ưu hiệu quả.
Song song với liệu pháp oxy cao áp, chương trình vật lý trị liệu và phục hồi chức năng được triển khai sớm và liên tục, tận dụng đặc tính mềm dẻo thần kinh (neuroplasticity) cao ở trẻ nhỏ để từng bước phục hồi ý thức, vận động và khả năng nhận thức.
Liệu trình điều trị được thiết kế toàn diện cho bé Minh, bao gồm: phục hồi vận động thô với các bài tập đứng đi có trợ giúp bằng khung hoặc thanh vịn, luyện kiểm soát thân mình và cải thiện phản xạ thăng bằng; kích thích thần kinh, cơ thông qua các bài tập nâng, duỗi tay chân, chuyển tư thế lẫy, ngồi nhằm tăng sức cơ và sự phối hợp giữa não bộ và các nhóm cơ; trị liệu ngôn ngữ với các bài tập gọi đáp và tăng cường tương tác. Bên cạnh đó, các phương pháp y học cổ truyền như bấm huyệt, cứu ngải và chiếu tia hồng ngoại cũng được kết hợp nhằm hỗ trợ thư giãn cơ, tăng tuần hoàn và cải thiện chuyển hóa mô.
Sau 3 tháng điều trị, bé Quang Minh hồi phục thần kỳ, từ người thực vật, bé có thể tự đi lại, nhận thức và giao tiếp gần như bình thường so với trước khi xảy ra tai nạn.
Những kết quả bước đầu từ các ca điều trị thực tế cho thấy phác đồ oxy cao áp kết hợp phục hồi chức năng đang mở ra hướng tiếp cận mới trong điều trị tổn thương não do thiếu oxy, mang lại hy vọng cho nhiều bệnh nhân và gia đình trên hành trình tìm lại khả năng vận động và ý thức.
