Trong bối cảnh hội nhập, ngoại ngữ sẽ không còn được nhìn chủ yếu như một lợi thế để cộng điểm, mà phải trở thành điều kiện cần để người học có thể tiếp cận các chương trình đào tạo chất lượng.
Ngoại ngữ từ lợi thế cộng điểm thành năng lực đầu vào
Chia sẻ tại Diễn đàn hợp tác nhà trường - doanh nghiệp năm 2026, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân nhấn mạnh yêu cầu thay đổi cách nhìn về năng lực ngoại ngữ trong đào tạo và tuyển sinh đại học.
Dẫn lại câu chuyện từ chuyến đưa đoàn thí sinh Việt Nam tham dự Kỳ thi Kỹ năng nghề thế giới lần thứ 48 vừa diễn ra tại Thượng Hải, Trung Quốc, Thứ trưởng cho biết có 3 nhóm năng lực được đề cao: thứ nhất là ngoại ngữ, đặc biệt tiếng Anh. Nhưng có một thực tế diễn ra là một thí sinh đi thi phải kèm theo một phiên dịch.
Câu chuyện này, theo ông, cho thấy khoảng cách giữa có kỹ năng nghề và có đủ năng lực để làm việc trong môi trường quốc tế. Một thí sinh có thể giỏi chuyên môn, nhưng nếu không có ngoại ngữ thì vẫn gặp hạn chế ngay trong quá trình tiếp cận, giao tiếp và thể hiện năng lực của mình ở sân chơi quốc tế.
Từ thực tế đó, Thứ trưởng cho rằng cách tiếp cận với ngoại ngữ trong đào tạo và tuyển sinh cần thay đổi. Theo ông, trong các kỳ tuyển sinh thời gian tới, việc thành thạo ngoại ngữ cần được xem là điều kiện tiên quyết, chứ không đơn thuần là một lợi thế để được cộng thêm điểm.
“Việc thành thạo ngoại ngữ là điều kiện tiên quyết, không phải điểm ưu tiên, nhưng đấy là điểm tiên quyết. Không có ngoại ngữ thì sinh viên không thể theo học được những chương trình có chất lượng”, Thứ trưởng Lê Quân nhấn mạnh.
Ông cũng đặt vấn đề: Nếu một cử nhân tốt nghiệp loại giỏi nhưng không thành thạo ngoại ngữ, liệu có thể được đặc cách không cần năng lực này hay không? Theo Thứ trưởng, đây là câu hỏi cần được nhìn nhận trong bối cảnh giáo dục ngày càng quốc tế hóa.
Ngoại ngữ được đề cập không chỉ là tiếng Anh. Theo Thứ trưởng, tiếng Nhật, tiếng Hàn, tiếng Đức, tiếng Trung Quốc... cũng là những ngoại ngữ quan trọng, tùy theo yêu cầu của từng lĩnh vực đào tạo và thị trường lao động.
Cùng với ngoại ngữ, Thứ trưởng Lê Quân đề cập 2 nhóm năng lực cần được chú trọng trong đào tạo nhân lực thời gian tới là năng lực số và năng lực thực hành. Theo ông, sinh viên không thể chỉ học kiến thức theo một lộ trình tuần tự rồi đến cuối khóa mới tiếp cận thực tế. Ngay từ năm thứ nhất, người học cần được tham gia các dự án, trải nghiệm, nghiên cứu và từng bước tiếp cận công việc thực tế.
Từ câu chuyện điểm cộng IELTS đến lợi ích thực tế khi học ngoại ngữ
Phát biểu của Thứ trưởng diễn ra trong thời điểm Bộ GD&ĐT vừa lấy ý kiến dự thảo sửa đổi quy định tuyển sinh đại học, trong đó đề xuất không cho các trường tự quy định điểm cộng đối với chứng chỉ, thành tích hoặc các tiêu chí bổ sung, từ năm 2027.
Chứng chỉ ngoại ngữ, trong đó có IELTS, vì vậy dự kiến không còn được sử dụng để cộng thêm điểm ngoài thang đánh giá chính. Tuy nhiên, bỏ điểm cộng không đồng nghĩa với bỏ IELTS hay không còn coi trọng ngoại ngữ.
Theo giải thích của Bộ GD&ĐT, chứng chỉ ngoại ngữ vẫn có thể được sử dụng để quy đổi, thay thế điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển theo quy tắc công khai; chứng minh yêu cầu ngoại ngữ đầu vào đối với chương trình đào tạo bằng ngoại ngữ; hoặc được xem xét công nhận học phần, chuẩn đầu ra theo quy định. Như vậy, điểm đáng chú ý nằm ở cách ghi nhận năng lực ngoại ngữ.
Trước tâm lý hụt hẫng của một bộ phận phụ huynh, học sinh, TS Đỗ Đình Đảo, Hiệu trưởng trường THPT Nguyễn Hữu Thọ, TP. HCM cho rằng khi tiếp xúc, nói chuyện và trao đổi với học sinh, ông nhận thấy những học sinh đã có năng lực tiếng Anh nhất định thì đều nhận thức rằng học tiếng Anh không phải chỉ để lấy chứng chỉ hay được điểm cộng trong quá trình xét tuyển. Học tiếng Anh là để phục vụ cho hành trình tiếp theo. Sau khi tốt nghiệp THPT, các em sẽ tiếp tục sử dụng tiếng Anh để học tập ở bậc cao đẳng, đại học, thậm chí sau này khi đi làm vẫn sử dụng tiếng Anh trong công việc.
ThS Đỗ Thị Ngọc Anh, IELTS 8.5, Quản lý học thuật tại hệ thống tiếng Anh tư duy DOL English, cho biết trong quá trình giảng dạy tại trung tâm, những ngày gần đây cũng có một vài bạn nhắn tin hỏi: “Cô ơi, mục tiêu của con là học IELTS để được cộng điểm, giờ không được cộng điểm nữa thì con nghỉ học IELTS cô nhỉ?”.
Theo ThS Đỗ Thị Ngọc Anh, khi học tại DOL, giáo viên luôn hướng dẫn các bạn học về mặt tư duy ngôn ngữ và phương pháp Linearthinking. Đây là học cách tư duy áp dụng được cả các môn tự nhiên khác, là kỹ năng sống dùng được cho cả đời, không chỉ cho một kỳ thi.
Ông Đinh Đức Hiền, Giám đốc điều hành FPT School Bắc Giang, cũng nhấn mạnh rằng không cộng điểm IELTS không có nghĩa chứng chỉ này mất giá trị hay giảm vị thế của ngoại ngữ. IELTS vẫn có thể phục vụ học đại học, các chương trình quốc tế, học bổng và cơ hội nghề nghiệp. “Điều cần thay đổi là mục tiêu học: học ngoại ngữ để sử dụng được, không chỉ để mua thêm lợi thế khi xét tuyển”, ông Hiền nói.
