Theo Tân Hoa xã, ngày 20/9, Văn phòng Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc và Quốc vụ viện ban hành văn bản về cải cách các trường đại học theo hướng phân loại.
Văn bản yêu cầu các trường thích ứng với “những thay đổi về quy mô dân số trong độ tuổi đi học”, phát triển theo hướng khác biệt, tăng cường đào tạo liên ngành và tìm phương thức mới để đào tạo nhân tài đổi mới sáng tạo.
Trung Quốc yêu cầu các trường xác định hướng phát triển riêng
Đáng chú ý, Trung Quốc yêu cầu các trường đại học xác định rõ vai trò riêng. Các trường đại học định hướng nghiên cứu trình độ cao được kỳ vọng đóng góp vào những chiến lược lớn của quốc gia, trong khi các cơ sở đào tạo chuyên ngành cần nâng cao năng lực đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế thực.
"Trong tương lai, khi tổng dân số trong độ tuổi đi học giảm và giáo dục đại học chuyển từ mô hình tinh hoa sang mô hình đại chúng, mọi người sẽ có cơ hội học đại học", bà Fan Xiudi, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Đánh giá Giáo dục thuộc Đại học Đồng Tế, Thượng Hải, nhận định.
"Trước đây, các cơ sở giáo dục đại học ở Trung Quốc đều cạnh tranh để trở thành những trường đại học nghiên cứu tổng hợp hàng đầu, đào tạo đầy đủ các ngành. Tuy nhiên, không phải sinh viên nào cũng có thành tích học tập xuất sắc và mỗi người đều có những thế mạnh khác nhau", bà Fan nói.
Theo bà Fan, dù việc đào tạo nguồn nhân lực đa dạng đã được nhấn mạnh nhiều năm qua, việc đưa vấn đề này thành chủ trương ở cấp Trung ương cho thấy tính cấp thiết của cải cách. Nếu muốn đáp ứng nhu cầu phát triển của cá nhân và xã hội, các trường không thể tiếp tục phát triển theo cùng một mô hình.
Dân số trong độ tuổi đi học của Trung Quốc được dự báo giảm nhanh sau khi đạt đỉnh; số trẻ em ở độ tuổi Mầm non, Tiểu học và Trung học Cơ sở hiện đều đang giảm.
Theo SCMP, năm 2022, các nhà nghiên cứu thuộc Đại học Sư phạm Bắc Kinh và một số cơ sở khác dự báo, dựa trên dữ liệu tổng điều tra dân số quốc gia, dân số trong độ tuổi đi học của Trung Quốc sẽ giảm từ 328 triệu người năm 2021 xuống khoảng 250 triệu người vào năm 2035. Dân số trong độ tuổi đại học được dự báo đạt đỉnh vào năm 2032.
Trong khi đó, giáo dục đại học Trung Quốc đã mở rộng mạnh trong 15 năm qua. Theo Bộ Giáo dục, năm 2025, tổng số sinh viên đạt 48,7 triệu người, tỷ lệ nhập học đại học đạt 61,3%, hơn gấp đôi mức 30% năm 2012. Một quan chức Bộ Giáo dục cho rằng, hệ thống quy mô lớn như vậy không thể vận hành theo một mô hình duy nhất và cần khuyến khích các trường phát triển đặc trưng riêng.
Theo Đề cương xây dựng cường quốc giáo dục giai đoạn 2024 - 2035 do Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc và Quốc vụ viện ban hành vào tháng 1/2025, các cơ sở giáo dục đại học sẽ được phân định theo ba định hướng: Nghiên cứu, ứng dụng và đào tạo kỹ năng. Cơ chế quản lý và phân bổ ngân sách cũng sẽ được điều chỉnh tương ứng với từng định hướng.
Trong cuộc phỏng vấn với Science and Technology Daily, ông Liu Zhentian, Giáo sư giáo dục tại Đại học Hạ Môn cho biết, các trường định hướng nghiên cứu sẽ là lực lượng chủ chốt đào tạo nhân tài đổi mới sáng tạo trình độ cao, phục vụ mục tiêu nâng cao năng lực tự chủ khoa học và công nghệ của Trung Quốc.
Trong khi đó, các trường định hướng ứng dụng sẽ tập trung phục vụ phát triển vùng, góp phần thu hẹp khoảng cách giữa nguồn cung nhân lực và nhu cầu của các ngành công nghiệp.
Các trường định hướng đào tạo kỹ năng sẽ chú trọng đào tạo đội ngũ thợ lành nghề và nhân lực kỹ thuật phục vụ hệ thống công nghiệp hiện đại của đất nước.
Dân số giảm, nhu cầu nhân lực thay đổi
Theo phân tích của ông Zhang Duanhong, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chính sách Giáo dục thuộc Đại học Đồng Tế và ông Liu Hong, nhà nghiên cứu tại Đại học Phục Đán, dù chủ trương phát triển các trường theo hướng chuyên biệt đã được đề cập từ nhiều năm trước, điểm khác biệt hiện nay là các điều kiện bên ngoài đang "thay đổi đáng kể".
Trong bài đăng trên mạng xã hội ngày 22/9, hai nhà nghiên cứu cho rằng, những điều kiện từng thúc đẩy các trường đại học Trung Quốc mở rộng theo mô hình tương đồng đang dần thay đổi.
Dân số suy giảm làm thay đổi quy mô và cơ cấu người học; thị trường lao động ngày càng khó khăn, buộc các cơ sở đào tạo phải xem xét lại nguồn cung nhân lực, trong khi quá trình nâng cấp công nghiệp đang định hình lại nhu cầu tuyển dụng.
"Đổi mới sáng tạo nguyên bản, phát triển công nghệ, kỹ thuật, công nghiệp hóa và cải tiến quy trình sản xuất tại chỗ đều cần sự phối hợp, hỗ trợ của nhiều loại hình tổ chức đổi mới sáng tạo và các nhóm nhân lực khác nhau", hai nhà nghiên cứu nhận định.
Theo các tác giả, mục tiêu chính của hướng dẫn mới là tạo điều kiện để các trường đại học chủ động điều chỉnh ngay từ bây giờ, thay vì chờ đến khi phải chuyển đổi do số lượng sinh viên giảm, nguồn kinh phí thu hẹp và việc làm của sinh viên tốt nghiệp trở nên khó khăn hơn.
