Nghị quyết 79: Doanh nghiệp Nhà nước phải đóng vai trò như 'vốn mồi'

- PV Lê Thạch - Vietnamfinance: Nếu muốn doanh nghiệp Nhà nước thực sự đóng vai trò dẫn dắt, mở đường như tinh thần Nghị quyết 79, thì về quy mô số lượng nên còn khoảng bao nhiêu doanh nghiệp Nhà nước là hợp lý? Có nên thu hẹp xuống dưới 100 như một số ý kiến chuyên gia hay không?

- Ông Doãn Thanh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp Nhà nước, Bộ Tài chính:

Trả lời câu hỏi “bao nhiêu doanh nghiệp Nhà nước là đủ” thực tế rất khó để nêu một con số cố định, bởi điều này phụ thuộc vào yêu cầu phát triển của từng giai đoạn và sứ mệnh cụ thể mà mỗi doanh nghiệp được giao.

Sau hơn 35 năm triển khai chủ trương phát triển kinh tế Nhà nước, số lượng doanh nghiệp Nhà nước đã giảm rất mạnh. Nếu trước đây Việt Nam có khoảng 12.000 doanh nghiệp Nhà nước, thì đến nay con số này chỉ còn 473 doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn, và khoảng hơn 800 doanh nghiệp nếu tính cả các đơn vị có vốn Nhà nước chi phối. Đây là quá trình sắp xếp, tái cơ cấu diễn ra liên tục trong nhiều năm qua.

Điểm đáng chú ý là các doanh nghiệp Nhà nước còn lại hiện nay phần lớn đều hoạt động trong những lĩnh vực then chốt, thiết yếu, có vai trò quan trọng đối với ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn và an ninh kinh tế quốc gia. Theo đánh giá, đây không còn là những doanh nghiệp hoạt động dàn trải như trước, mà đều gắn với chức năng, nhiệm vụ chiến lược.

Tinh thần nghị quyết mới là mỗi doanh nghiệp phải có một “sứ mệnh” rõ ràng, cụ thể, thay vì những mục tiêu chung chung. Việc sắp xếp doanh nghiệp Nhà nước thời gian tới sẽ được thực hiện trên cơ sở các định hướng lớn, trong đó có Nghị quyết 18 về tinh gọn bộ máy và các nghị quyết liên quan đến đổi mới, nâng cao hiệu quả khu vực kinh tế Nhà nước. Hai trụ cột này sẽ là nền tảng để tiếp tục cơ cấu lại hệ thống doanh nghiệp.

Trong thời gian tới, số lượng doanh nghiệp Nhà nước có thể vẫn tiếp tục giảm, nhưng không phải theo cách cơ học. Việc giữ lại hay tổ chức lại doanh nghiệp sẽ căn cứ vào khả năng thực hiện sứ mệnh được giao, hiệu quả hoạt động và vai trò đối với nền kinh tế. Không phải cứ giảm càng nhiều càng tốt, mà quan trọng là doanh nghiệp đó có thực sự cần thiết và làm tốt nhiệm vụ chiến lược hay không.

Đáng lưu ý, theo tinh thần các nghị quyết như Nghị quyết 79, việc cơ cấu lại không đồng nghĩa với chỉ thu hẹp. Nhà nước vẫn có thể đầu tư thành lập mới hoặc tăng cường vai trò của doanh nghiệp Nhà nước trong những lĩnh vực mang tính huyết mạch, có tác động lan tỏa lớn, đặc biệt là các ngành công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, hạ tầng chiến lược. Đây cũng là lực lượng được kỳ vọng đi đầu trong triển khai các định hướng về khoa học - công nghệ và chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Mục tiêu cuối cùng, là xây dựng một hệ thống doanh nghiệp Nhà nước tinh gọn, hiệu quả, có sức cạnh tranh và giữ vai trò dẫn dắt ở những lĩnh vực then chốt. Số lượng bao nhiêu sẽ không phải tiêu chí cứng, mà phụ thuộc vào yêu cầu thực tiễn phát triển và khả năng hoàn thành sứ mệnh của từng doanh nghiệp trong từng giai đoạn.

TS. Nguyễn Như Quỳnh - Viện trưởng Viện chiến lược và Chính sách kinh tế, Bộ Tài chính:

Theo tôi, điều kiện đầu tiên để Nghị quyết 79 đi vào thực tiễn và phát huy hiệu quả là phải thể chế hóa kịp thời. Thực tế cho thấy, có những giai đoạn chúng ta thể chế hóa còn chậm, còn vướng mắc, khiến chính sách không phát huy được hiệu quả như mong muốn.

Hiện nay, chúng tôi được giao chủ trì xây dựng dự thảo nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt để phát triển kinh tế nhà nước, đồng thời xây dựng dự thảo nghị quyết của Chính phủ ban hành kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết 79. Trong quá trình này, chúng tôi đang lấy ý kiến của các bộ, ngành, địa phương cũng như các tập đoàn, doanh nghiệp.

Chính các doanh nghiệp nhà nước, các đơn vị chịu tác động trực tiếp của nghị quyết cần chủ động đề xuất các mục tiêu, nhiệm vụ cụ thể, rõ ràng để có thể đưa vào chương trình hành động của Chính phủ. Phạm vi của nghị quyết là rất rộng, liên quan đến nhiều thành tố, nhiều chủ thể và hầu hết các bộ, ngành, địa phương.

Do đó, để nghị quyết đi vào cuộc sống, chắc chắn phải được thể chế hóa bằng luật, nghị định, văn bản hướng dẫn cụ thể, với mục tiêu, nhiệm vụ rõ ràng, tránh tình trạng nghị quyết thì rất tiến bộ nhưng khi triển khai lại chậm, lúng túng và gặp khó khăn trong thực thi.

Bên cạnh việc hoàn thiện thể chế và cơ chế thực thi, tôi cho rằng yếu tố con người giữ vai trò quyết định. Thực tiễn cho thấy, cùng một cơ chế, chính sách nhưng kết quả thực hiện có thể rất khác nhau, phụ thuộc vào năng lực, bản lĩnh, tinh thần trách nhiệm và tư duy đổi mới của đội ngũ cán bộ, của doanh nghiệp và đặc biệt là người đứng đầu.

Vì vậy, để triển khai nghị quyết hiệu quả, cần có đội ngũ cán bộ đủ tâm, đủ tầm, am hiểu thị trường, có tư duy đổi mới, dám làm, dám chịu trách nhiệm và được bảo vệ khi thực hiện. Nghị quyết 79 cũng đã nêu rõ yêu cầu này. Chỉ khi con người được đặt vào vị trí trung tâm của cải cách thì nghị quyết mới không dừng lại ở văn bản, mà trở thành những hành động cụ thể, tạo ra chuyển biến tích cực cho phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

GS, TS. Hoàng Văn Cường - Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội:

Tôi thấy rằng, cần phân định rạch ròi giữa quản lý nhà nước và quản trị doanh nghiệp. Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (gọi tắt là Luật 68/2025) quy định rõ việc đánh giá bảo toàn phát triển vốn dựa vào kết quả tổng thể. Ví dụ, khi doanh nghiệp đầu tư, có thể 9 dự án lỗ, 1 dự án lãi, tổng thể doanh nghiệp đầu tư vẫn lãi, sẽ đúng quy định.

Luật 68/2025 vẫn còn điểm cần sửa về phân chia lợi nhuận. Lợi nhuận là kết quả hoạt động của doanh nghiệp. Hiện nay, quy định về phân chia lợi nhuận đã can thiệp vào quản trị doanh nghiệp. Ví dụ, doanh nghiệp có lợi nhuận dưới 10.000 tỷ đồng thì Chính phủ quyết định việc phân chia. Nếu lợi nhuận trên 10.000 tỷ đồng thì việc phân chia phải chờ Quốc hội quyết định. Tôi cho rằng cần phải sửa điểm này theo hướng tự chủ cho doanh nghiệp và có cơ chế quản lý, bảo toàn vốn.

Về quy định để bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, hầu hết đã có quy định như: năng động, sáng tạo không vụ lợi cá nhân sẽ đước bảo vệ. Nhưng tôi nghĩ rằng, cán bộ vẫn còn e ngại, thậm chí không dám làm, bởi có những lo ngại đến an toàn. Chúng ta cũng có quy định, cán bộ nhà nước chỉ được làm những điều quy định pháp luật cho phép, nhưng như thế thì không có sáng tạo. Muốn sáng tạo thì phải là làm những việc chưa ai làm. Tôi đề nghị, trong khu vực nhà nước nên quy định được quyền nghĩ cách làm khác so với thông thường. Nhưng trước khi làm phải báo cáo công khai bằng văn bản. Khi đã công khai, không còn chuyện vụ lợi.

Trên thế giới, kinh nghiệm cho thấy, rất nhiều quốc gia đều có nâng đỡ, đỡ đầu doanh nghiệp nhà nước. Các quốc gia muốn có nền kinh tế độc lập tự chủ đều có tập đoàn mạnh và có bàn tay đỡ đầu của nhà nước. Ví dụ, như ở Hàn Quốc, Huyndai trở thành tập đoàn mạnh nhờ các đơn đặt hàng, hỗ trợ vốn.

Ông Doãn Thanh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Phát triển Doanh nghiệp Nhà nước, Bộ Tài chính:

Vấn đề phân định giữa nhiệm vụ chính trị, quốc phòng - an ninh, công ích với mục tiêu kinh doanh thuần túy của doanh nghiệp nhà nước đã được các nghị quyết quy định rõ. Nguyên tắc cốt lõi là hoàn thiện cơ chế đánh giá hiệu quả doanh nghiệp nhà nước trên cơ sở nhìn nhận tổng thể, phản ánh đầy đủ nguồn lực và lợi thế mà Nhà nước giao cho doanh nghiệp.

Theo đó, các chỉ tiêu tài chính và phi tài chính cần được lượng hóa, minh bạch và tiệm cận thông lệ quốc tế, nhằm tách bạch rõ đâu là hoạt động sản xuất - kinh doanh vì lợi nhuận, đâu là nhiệm vụ chính trị, an ninh - quốc phòng hay công ích.

Để thực hiện chủ trương này, mỗi nhiệm vụ được giao phải được định danh rõ ràng, gắn với mục tiêu cụ thể, thời hạn hoàn thành, chỉ tiêu đầu ra và cơ quan có thẩm quyền giao nhiệm vụ.

Về cơ chế tài chính, cần chấm dứt tình trạng “bù chéo” giữa các loại nhiệm vụ. Hoạt động kinh doanh phải tự chịu trách nhiệm về hiệu quả, không dùng lợi nhuận để bù đắp cho nhiệm vụ khác. Với nhiệm vụ công ích hoặc chính trị, Nhà nước thực hiện cơ chế đặt hàng hoặc đấu thầu, đồng thời tính toán và cấp đủ chi phí, kể cả mức lợi nhuận định mức hợp lý để doanh nghiệp có nguồn lực thực hiện.

Một yêu cầu quan trọng khác là tách bạch về tổ chức và hạch toán nguồn lực. Các nhiệm vụ công ích có thể giao cho đơn vị chuyên trách hoặc công ty con; trường hợp chưa thể tách riêng, doanh nghiệp phải có tiêu chí phân bổ chi phí minh bạch, chính xác cho từng nhiệm vụ.

Cùng với đó, cơ chế đánh giá và khen thưởng cần áp dụng riêng biệt: Bộ phận công ích đánh giá theo mức độ hoàn thành nhiệm vụ, bộ phận kinh doanh đánh giá bằng các chỉ tiêu hiệu quả và so sánh với doanh nghiệp cùng ngành.

Cuối cùng, doanh nghiệp nhà nước phải công khai danh mục nhiệm vụ, kinh phí được cấp và kết quả kinh doanh hằng năm, coi minh bạch và trách nhiệm giải trình là chìa khóa để nâng cao hiệu quả hoạt động.

Ông Nguyễn Tài Anh - Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn EVN:

Trong bối cảnh yêu cầu ngày càng cao về hiệu quả, minh bạch và kỷ luật thị trường đối với doanh nghiệp Nhà nước, EVN xác định phải tiếp tục siết chặt công tác quản trị, nâng cao trách nhiệm giải trình và vai trò của người đứng đầu.

Bám sát tinh thần Nghị quyết 79, mục tiêu đến năm 2030 phấn đấu có từ 1-3 doanh nghiệp Nhà nước lọt vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới, EVN đang xây dựng các đề án tổng thể để phát triển thành tập đoàn kinh tế mạnh, giữ vai trò nòng cốt trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Để đạt mục tiêu đó, EVN xác định một số đột phá trọng tâm:

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế quản lý, điều hành. Tập đoàn sẽ tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực và gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả thực hiện nhiệm vụ. Đây là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu lực quản trị, bảo đảm hệ thống quy chế, quy định không chỉ đầy đủ mà còn được thực thi nghiêm túc.

Thứ hai, tăng cường kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình. EVN chú trọng xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ đồng bộ, minh bạch, trong đó trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp và của từng cấp quản lý được đặt lên hàng đầu. Điều này không chỉ đáp ứng yêu cầu quản trị hiện đại mà còn phù hợp với cơ chế thị trường và kỳ vọng của xã hội đối với doanh nghiệp Nhà nước.

Thứ ba, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực gắn với cơ chế đãi ngộ. EVN đã xây dựng các quy chế nhằm thu hút và giữ chân chuyên gia giỏi, đặc biệt trong những lĩnh vực mới, công nghệ cao mà tập đoàn đang được Chính phủ giao làm chủ đầu tư. Nếu không có cơ chế khuyến khích phù hợp, rất khó giữ được đội ngũ chuyên gia chất lượng cao.

Môi trường làm việc có vai trò không kém tiền lương. Một môi trường chuyên nghiệp, minh bạch, tạo điều kiện phát huy năng lực mới là yếu tố bền vững để thu hút nhân tài.

Thứ tư, đẩy mạnh chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Chuyển đổi số được xem là trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển EVN. Đến nay, tập đoàn đã đạt nhiều kết quả bước đầu, với giá trị làm lợi ước tính hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm nhờ các giải pháp số hóa. EVN đang tiếp tục đầu tư mạnh cho khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, xây dựng hệ thống quản trị thông minh.

Với các giải pháp đồng bộ về thể chế, quản trị, nhân lực và công nghệ, EVN kỳ vọng sẽ góp phần hiện thực hóa mục tiêu có doanh nghiệp Nhà nước Việt Nam nằm trong nhóm doanh nghiệp hàng đầu thế giới, đồng thời tiếp tục giữ vững vai trò trụ cột trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan:

Việc ban hành Nghị quyết 79 là mảnh ghép quan trọng giúp hoàn thiện bức tranh về các động lực của nền kinh tế. Nếu chỉ có Nghị quyết 68 mà không có Nghị quyết 79, thì vai trò của các khu vực kinh tế khác, đặc biệt là kinh tế nhà nước, vẫn chưa được làm rõ.

Tôi mừng vì Nghị quyết 79 nhấn mạnh quản trị tài sản công, chứ không chỉ nói về doanh nghiệp nhà nước. Tài sản thuộc sở hữu toàn dân không có nghĩa chỉ khu vực nhà nước được ưu tiên sử dụng, mà phải được phân bổ hiệu quả cho toàn xã hội, kể cả khu vực tư nhân và cộng đồng.

Phát triển kinh tế không thể chỉ là câu chuyện cạnh tranh giữa các “ông lớn”. Hai khu vực kinh tế quan trọng nhất hiện nay là kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân cần “sát cánh” để sử dụng hiệu quả nhất nguồn lực quốc gia, vì lợi ích của đông đảo người dân Việt Nam. Mục tiêu cuối cùng không phải là lợi ích của khu vực này hay khu vực kia, mà là sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Thay vì đầu tư dàn trải, cần ngồi lại với nhau để phân công rõ ràng: ai làm tốt khâu nào thì tập trung làm khâu đó, tránh lãng phí, để mất cơ hội.

Tôi đánh giá cao định hướng SCIC lựa chọn mô hình Temasek. Đây là hướng tiếp cận đúng. Nhà nước tiên phong đầu tư vào các lĩnh vực chiến lược, tạo nền tảng ban đầu, sau đó từng bước nhường lại cho thị trường khi khu vực tư nhân đủ năng lực tiếp quản. Kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân không phải là cuộc chơi “ai thắng - ai thua”. Hoàn toàn có thể cùng thắng, cùng phát triển trên nền tảng hợp tác và phân công hợp lý. Mục tiêu cuối cùng là thịnh vượng của đất nước và của người dân Việt Nam.

GS, TS. Hoàng Văn Cường - Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội:

Chúng ta đã có Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, coi kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Hiện nay, chúng ta lại có Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước với vai trò dẫn dắt, tiên phong, dẫn đường. Điều này đặt câu hỏi, liệu 2 khu vực này có xung đột với nhau không?

Với khu vực nhà nước, chúng ta đưa ra nguyên tắc phải có hạch toán đầy đủ theo nguyên tắc thị trường, dựa vào thị trường. Dựa vào thị trường thì phải có cạnh tranh. Nếu chúng ta không giải quyết mối quan hệ này sẽ tiềm ẩn cạnh tranh giữa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân. Sự cạnh tranh này có 2 sắc thái: Cùng phát triển hoặc gây tổn hại cho nhau. Nếu khu vực nhà nước nếu không đủ sức vươn lên, làm sao có thể dẫn dắt, mở đường.

Tôi cho rằng, nghị quyết rất đúng, mục tiêu đúng, định hướng đúng. Nhưng quá trình chưa chỉ rõ, có thể bị lạc đường, đi chậm. Một số chính sách chưa rõ đường đi. Chúng ta cần tìm cách đi để kinh tế tư nhân giữ vai trò động lực quan trọng nhất, kinh tế nhà nước dẫn dắt, mở đường.

Chương trình hành động của Nghị quyết 79 cần xác định cách đi rõ ràng. Nhà nước phải đảm nhận vai trò phân định sân chơi cho khu vực nhà nước và tư nhân. Một số lĩnh vực chủ chốt, nhà nước cần nắm giữ như quản lý hàng không, hàng hải liên quan chủ quyền an ninh. Nhưng với lĩnh vực khác, ví dụ như về năng lượng, cả tư nhân cũng có tham gia, và nhà nước cần phân định rõ vai trò của từng khu vực.

Bản thân trong khu vực nhà nước, cần chỉ rõ nhiệm vụ của từng doanh nghiệp và tập trung đầu tư nguồn vốn. Việc phân bổ đầu tư phải có chiến lược thực hiện, tránh việc cái gì cũng cần nguồn lực đầu tư.

Bà Dương Thanh Hà - Phó Trưởng ban Kiểm tra Kiểm toán, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR):

Nghị quyết 79 xác định Kinh tế Nhà nước là nền tảng vững chắc để đảm bảo sự tự chủ và năng lực cạnh tranh toàn diện của kinh tế Việt Nam. Với tư cách là doanh nghiệp nhà nước hoạt động trong lĩnh vực hạ tầng và dịch vụ vận tải thiết yếu, VNR nhận thức rõ vai trò và trách nhiệm của mình trong giai đoạn mới. Đây là lĩnh vực then chốt, đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an ninh kinh tế xã hội và phát triển bền vững.

Đối với ngành đường sắt, bối cảnh hiện tại vừa là cơ hội nhưng cũng mang lại áp lực đổi mới rất lớn. Ngành đang đứng trước yêu cầu cấp bách phải hiện đại hóa hệ thống hạ tầng, nâng cao chất lượng dịch vụ và năng lực cạnh tranh trước các phương thức vận tải khác.

Thực tế, thời gian qua VNR đã từng bước tái cơ cấu tổ chức, đổi mới phương thức quản trị và ứng dụng công nghệ thông tin trong điều hành. Tuy nhiên, cần thẳng thắn nhìn nhận rằng cơ chế hiện tại đang là một rào cản lớn trong hoạt động thực tiễn. Mặc dù đã có chủ trương của Nhà nước (như Kết luận 72 về đường sắt tốc độ cao), nhưng bản thân ngành đường sắt vẫn gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình triển khai cụ thể đối với cả hạ tầng và vận hành.

Trước những thách thức này, sự ra đời của Nghị quyết 79 cùng sự đồng hành của Nhà nước trong việc triển khai đồng bộ các giải pháp được kỳ vọng sẽ tạo đà cho doanh nghiệp bứt phá. Mục tiêu là phát huy và phát triển hệ thống giao thông, từ đó nâng cao tỷ trọng đóng góp vào nền kinh tế. Nhà nước cần có những cơ chế đủ mạnh để tạo điều kiện cho VNR cũng như toàn ngành giao thông vận tải phát triển xứng tầm trong tương lai.

Ông Lê Quang Vũ - Ủy viên HĐTV Tổng Công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC):

Tôi đặc biệt tâm đắc với định hướng “kinh tế nhà nước phải giữ vai trò tiên phong, mở đường, dẫn dắt phát triển” trong Nghị quyết 79. Tuy nhiên, để làm rõ hơn tinh thần này, theo tôi cần nhấn mạnh thêm một khái niệm quan trọng: doanh nghiệp nhà nước phải thực sự có năng lực thực chất, chứ không chỉ mang tính hình thức về vai trò.

Từ thực tiễn của VEC, chúng tôi nhận thấy điều này rất rõ. VEC được thành lập từ năm 2004, đã triển khai nhiều dự án cao tốc trọng điểm quốc gia. Tuy nhiên, trong một thời gian dài, doanh nghiệp rơi vào tình trạng có thể gọi là “tắc nghẽn về thể chế và nguồn lực”.

Đến giai đoạn 2021-2022, vốn điều lệ của VEC chưa đến 1.000 tỷ đồng, trong khi tổng tài sản ghi nhận lên tới khoảng 108.000 tỷ đồng (trước điều chỉnh là 125.000 tỷ đồng). Cơ cấu vốn như vậy khiến doanh nghiệp gặp rất nhiều khó khăn trong huy động vốn để triển khai dự án mới, dẫn tới việc VEC bị lỡ nhịp trong một số dự án cao tốc Bắc - Nam.

Bước ngoặt chỉ thực sự đến khi Quốc hội thông qua chủ trương tăng vốn điều lệ cho VEC. Sau khi hoàn tất thủ tục, vốn điều lệ của VEC đã tăng lên gần 40.000 tỷ đồng. Ngay lập tức, năng lực triển khai dự án được cải thiện rõ rệt.

Chỉ trong đầu năm 2025, VEC đã đồng loạt triển khai 3 dự án lớn, bao gồm: Mở rộng cao tốc TPHCM - Long Thành - Dầu Giây; Mở rộng cao tốc Nội Bài - Lào Cai (đoạn Yên Bái - Lào Cai); Tham gia đầu tư theo phương thức PPP ở một số dự án vành đai, cao tốc mới.

Dự kiến năm 2026, doanh nghiệp sẽ tiếp tục triển khai thêm nhiều dự án khác. Điều này cho thấy khi được trao đủ nguồn lực, doanh nghiệp nhà nước hoàn toàn có thể tăng tốc, đảm nhận khối lượng công việc rất lớn.

Từ thực tiễn đó, chúng tôi rút ra ba vấn đề quan trọng:

Thứ nhất, vai trò của kinh tế nhà nước hiện nay không chỉ là “chủ đạo”, mà phải tiên phong, mở đường, dẫn dắt phát triển. Muốn vậy, cơ chế phải tạo điều kiện để doanh nghiệp nhà nước có đủ năng lực cạnh tranh thực sự.

Thứ hai, lĩnh vực hạ tầng giao thông, đặc biệt là cao tốc, là “đòn bẩy” trực tiếp cho tăng trưởng hai con số. Tác động thể hiện ở cả hai chiều: Trực tiếp thông qua hiệu quả đầu tư, quản lý, khai thác cao tốc; gián tiếp thông qua thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng, liên kết vùng.

Thứ ba, doanh nghiệp nhà nước cần chuyển từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo phát triển”.

Tuy nhiên, quá trình triển khai thực tế cũng đặt ra nhiều áp lực: tiến độ, chất lượng, chi phí dự án ngày càng cao. Vì vậy, yêu cầu cấp thiết là: Cơ chế phân cấp, phân quyền rõ ràng hơn; Chủ động hơn về vốn và công tác chuẩn bị đầu tư; Ứng dụng công nghệ quản trị hiện đại trong quản lý dự án.

Từ đó, chúng tôi kiến nghị một số nội dung: Doanh nghiệp nhà nước không cần giữ vai trò ở mọi lĩnh vực, mà tập trung vào các ngành, lĩnh vực then chốt, trụ cột của nền kinh tế. Bảo đảm quyền tự chủ của doanh nghiệp nhà nước trong cơ chế thị trường, đi kèm minh bạch và trách nhiệm giải trình. Thu hẹp lĩnh vực Nhà nước cần duy trì vốn, đẩy mạnh sắp xếp, cổ phần hóa, hoàn thiện thể chế để doanh nghiệp nhà nước dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm; tin tưởng giao nhiệm vụ lớn cho các doanh nghiệp nhà nước nòng cốt, có vai trò xương sống trong các ngành chiến lược.

Ông Lê Thanh Tuấn - Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC):

Nghị quyết 79 là một dấu mốc rất đặc biệt, có thể nói là chưa từng có tiền lệ trong cách tiếp cận đối với Kinh tế Nhà nước và doanh nghiệp nhà nước. Lần đầu tiên, khái niệm “quỹ đầu tư quốc gia” được nêu rõ trong một nghị quyết của Bộ Chính trị. Khi nghị quyết chính thức ban hành, SCIC nhận thức rất rõ yêu cầu mới đặt ra: phải tự đánh giá lại mình để đáp ứng kỳ vọng rất cao của Đảng, Nhà nước và Chính phủ khi được định vị là nhà đầu tư quốc gia.

SCIC được thành lập tròn 20 năm và là mô hình thể hiện rõ chủ trương tách bạch giữa chức năng quản lý nhà nước và chức năng chủ sở hữu vốn. SCIC thực hiện vai trò cổ đông thuần túy, không can thiệp hành chính vào hoạt động doanh nghiệp, mà thông qua Luật Doanh nghiệp và người đại diện vốn, ứng xử bình đẳng như các cổ đông khác.

Sau 20 năm hoạt động, SCIC đã đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận, trong đó tổng số nộp ngân sách nhà nước đạt khoảng 114.000 tỷ đồng, gấp ba lần giá trị vốn nhà nước ban đầu được giao. Danh mục đầu tư hiện nay gồm hơn 100 doanh nghiệp, với giá trị thị trường khoảng 8 tỷ USD – dù còn khiêm tốn so với các quỹ đầu tư quốc gia trên thế giới, nhưng là thành quả đáng kể.

Tuy nhiên, mô hình SCIC hiện nay cũng đã bộc lộ những hạn chế và cần phải chuyển mình mạnh mẽ. Với định vị là nhà đầu tư quốc gia, SCIC đang xây dựng chiến lược mới cho giai đoạn trước mắt là 5 năm, trong đó yêu cầu quan trọng nhất là tái định vị lại vai trò và phương thức hoạt động.

Nghị quyết 79 cũng xác định rõ SCIC cần tập trung đầu tư vào các lĩnh vực đổi mới sáng tạo, công nghệ, chuyển đổi số; đồng thời nghiên cứu tham gia thành lập các quỹ đầu tư mạo hiểm, qua đó tạo hiệu ứng lan tỏa cho nền kinh tế.

SCIC đang nghiên cứu kinh nghiệm của nhiều quỹ đầu tư quốc gia trên thế giới như Singapore, Trung Quốc, Malaysia, Indonesia. Trong đó, mô hình mà SCIC hướng tới là Temasek của Singapore - một quỹ đầu tư quốc gia hoạt động theo nguyên tắc thị trường, đầu tư chiến lược trong và ngoài nước, tập trung gia tăng giá trị tài sản quốc gia.

Nếu SCIC thực sự được định vị là nhà đầu tư quốc gia, thì cách đánh giá hiệu quả cũng cần thay đổi. Việc chỉ đánh giá dựa trên doanh thu, lợi nhuận hàng năm sẽ không còn phù hợp, mà cần xem xét trên cơ sở gia tăng giá trị tài sản ròng, tương tự như cách các quỹ đầu tư quốc gia trên thế giới đang áp dụng.

Trong thời gian tới, mong muốn của SCIC là từng bước tiệm cận mô hình Temasek, với chiến lược, chương trình hành động rõ ràng, phù hợp với yêu cầu phát triển mới của kinh tế nhà nước và kỳ vọng của Đảng, Nhà nước.

Ông Nguyễn Tài Anh - Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN):

Dưới sự chỉ đạo của Đảng, Chính phủ, những việc khó khăn nhất như kéo điện cho biển đảo, vùng núi, vùng sâu, vùng xa, EVN sẵn sàng thực hiện. Nghị quyết 79 là kim chỉ nam cho doanh nghiệp nhà nước nói chung và cho EVN nói riêng.

Sau khi Nghị quyết 79 ban hành, theo chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Tài chính, chúng tôi xây dựng kế hoạch triển khai nghị quyết. Chúng tôi cũng điều chỉnh chiến lược phát triển, xây dựng EVN theo định hướng dẫn dắt, mở đường.

Trong quá trình triển khai, Nghị quyết 79 yêu cầu doanh nghiệp nhà nước vận hành theo nguyên tắc thị trường. Cơ chế giá điện sẽ từng bước được hoàn thiện, bởi đã có khung pháp lý tốt như: Luật Điện lực, nghị định của Chính phủ, thông tư hướng dẫn của Bộ Công Thương.

Thời gian tới, EVN có một số kiến nghị: tiếp tục có cơ chế hoàn thiện để điều chỉnh chi phí để minh bạch, hài hoà lợi ích điều chỉnh; xem xét giá thị trường đảm bảo an ninh năng lượng; xây dựng giá điện để đảm bảo sử dụng điện tiết kiệm hiệu quả.

Thời gian vừa qua, hình ảnh công nhân ngành điện sửa chữa sự cố trong thời tiết nắng nóng, bão lũ, thiên tai; hình ảnh những công trình của EVN đã hoàn thành, giúp khách hàng thêm đồng cảm và yêu quý, chia sẻ khó khăn với ngành điện.

Ông Vũ Ngọc Anh - Vụ trưởng Vụ Quản lý doanh nghiệp, Bộ Xây dựng:

Thực hiện chủ trương của Đảng và Chính phủ, những năm qua Bộ Xây dựng đã đẩy mạnh thoái vốn Nhà nước tại nhiều doanh nghiệp lớn như Tổng công ty Sông Đà, Lilama và một loạt đơn vị khác, theo tinh thần “những gì không phải trọng yếu thì để tư nhân làm”.

Chiến lược này đã chứng minh hiệu quả khi việc thoái vốn Nhà nước tại các tổng công ty lớn thời gian qua đã tạo điều kiện cho doanh nghiệp tư nhân vươn lên, làm chủ hầu hết các dự án đường cao tốc và sân bay trọng điểm.

Hiện tại, vốn Nhà nước được xác định chỉ tập trung vào các lĩnh vực an ninh quốc phòng và công ích đặc thù mà tư nhân không thể tham gia, tiêu biểu là quản lý bay và bảo đảm an toàn hàng hải.

Về định hướng đến năm 2030, doanh nghiệp Nhà nước sẽ chuyển sang vai trò "mở đường, dẫn dắt" trong các lĩnh vực an sinh. Cụ thể, các đơn vị như Tổng công ty Đầu tư phát triển nhà và đô thị (HUD) được giao nhiệm vụ tiên phong trong mục tiêu 1 triệu căn nhà ở xã hội, giúp hình thành xu thế và đưa giá nhà về mức hợp lý với nền kinh tế,.

Bên cạnh đó, để tránh tình trạng giá vật liệu biến động mạnh như vừa qua, Nhà nước định hướng sẽ nắm giữ một số khâu then chốt trong chuỗi cung ứng vật liệu xây dựng để bình ổn thị trường. Đặc biệt, nguồn vốn thu được từ việc tiếp tục thoái vốn ở các mảng không cần thiết sẽ được tái đầu tư trở lại vào các lĩnh vực chiến lược này.

Ông Doãn Thanh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp Nhà nước, Bộ Tài chính:

Nghị quyết 79 đặt ra các mục tiêu rất cụ thể và tham vọng đối với khu vực doanh nghiệp Nhà nước. Đây là những mục tiêu ở mức cao, đòi hỏi sự nỗ lực lớn từ phía các doanh nghiệp. Cụ thể, đến năm 2030, phấn đấu có khoảng 50 doanh nghiệp Nhà nước quy mô lớn nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất khu vực, trong đó có 1-3 doanh nghiệp lọt vào Top 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Xa hơn, đến năm 2045, mục tiêu có khoảng 60 doanh nghiệp trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn của khu vực và khoảng 5 doanh nghiệp nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất toàn cầu.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Nghị quyết 79 đã đề ra 14 nhóm giải pháp lớn. Trong đó, giải pháp đặc biệt quan trọng là tập trung đầu tư phát triển một số tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp Nhà nước mạnh, quy mô lớn, đóng vai trò dẫn dắt các ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược.

Nghị quyết cũng xác định rõ một số nhóm ngành, lĩnh vực trọng yếu, bao gồm: Quốc phòng, an ninh; năng lượng; vận tải, logistics; tài chính - ngân hàng; khoa học - công nghệ, điện tử - viễn thông, hạ tầng số; khai thác, chế biến khoáng sản chiến lược; hoá chất; xây dựng, vật liệu xây dựng; nông, lâm nghiệp.

Để có cơ sở lựa chọn đúng lĩnh vực và doanh nghiệp trọng điểm, cần quan tâm một số nội dung sau:

Thứ nhất, các ngành, lĩnh vực được lựa chọn phải thực sự là “mạch máu” của nền kinh tế, có vai trò bảo đảm an ninh quốc gia, an ninh kinh tế và an sinh xã hội, đồng thời là những lĩnh vực mà khu vực tư nhân không muốn hoặc chưa đủ điều kiện tham gia.

Thứ hai, đây phải là các lĩnh vực có tính chiến lược đối với phát triển quốc gia, nơi khu vực tư nhân chưa đủ năng lực triển khai, do đó doanh nghiệp Nhà nước cần đóng vai trò mở đường, tạo nền tảng ban đầu. Đây cũng là những ngành có khả năng dẫn dắt chuỗi công nghiệp, tạo nền tảng để Việt Nam hình thành các ngành công nghiệp cốt lõi, có năng lực cạnh tranh.

Về phía doanh nghiệp, việc lựa chọn cần dựa trên các tiêu chí: Doanh nghiệp hoạt động trong các ngành, lĩnh vực then chốt nêu trên; có quy mô đủ lớn, hoạt động hiệu quả, và đặc biệt có năng lực phát triển, làm chủ công nghệ nền tảng; có khả năng định hướng và dẫn dắt hoạt động của toàn ngành; có khả năng làm chủ chuỗi giá trị, đồng thời kết nối, dẫn dắt các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác cùng tham gia.

Vai trò lan tỏa và dẫn dắt của các doanh nghiệp này là yếu tố cốt lõi. Doanh nghiệp Nhà nước phải đóng vai trò như “vốn mồi”, kích hoạt và dẫn dắt nguồn lực đầu tư của toàn xã hội, từ đó góp phần hoàn thành các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn tới.

TS. Nguyễn Như Quỳnh - Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế, Bộ Tài chính:

Nghị quyết 79 tiếp tục khẳng định Kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế - một quan điểm nhất quán đã được xác lập trong Hiến pháp và các kỳ Đại hội Đảng, tuy nhiên, điểm mới là vai trò này được thể hiện toàn diện, rõ nét và cụ thể hơn trong Nghị quyết 79.

Điểm đột phá của Nghị quyết 79 là cách tiếp cận mới trong định vị Kinh tế Nhà nước. Nguồn lực nhà nước được yêu cầu hạch toán đầy đủ, vận hành theo nguyên tắc thị trường, nhưng vẫn bảo đảm mục tiêu kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh.

Nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu tách bạch rõ giữa việc sử dụng nguồn lực nhà nước để cung cấp hàng hóa, dịch vụ công, thực hiện nhiệm vụ chính trị với hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp. Điều này nhằm bảo đảm minh bạch, công bằng trong đánh giá hiệu quả sử dụng vốn nhà nước.

Đáng chú ý, Nghị quyết 79 xác định tập trung nguồn lực đầu tư phát triển một số tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, có vai trò dẫn dắt trong các ngành then chốt, chiến lược; khuyến khích doanh nghiệp nhà nước đầu tư ra nước ngoài ở những lĩnh vực có lợi thế so sánh hoặc nhu cầu thị trường lớn.

Cùng với đó là định hướng cơ cấu lại đầu tư, kinh doanh vốn nhà nước theo hướng chuyên nghiệp, tiến tới hình thành mô hình quỹ đầu tư quốc gia; tập trung phát triển một số đơn vị sự nghiệp công lập quan trọng, có khả năng cạnh tranh quốc tế; đồng thời mở ra các không gian phát triển mới như kinh tế không gian, công nghiệp vũ trụ, các lĩnh vực công nghệ cao mà khu vực tư nhân chưa đủ điều kiện tham gia.

Với Nghị quyết 79, vai trò của doanh nghiệp nhà nước đã có sự thay đổi căn bản. Nếu trước đây doanh nghiệp nhà nước được giao thực hiện vai trò chủ đạo trên diện rộng, thì nay được định vị tập trung vào một số ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược và giữ vai trò tiên phong, dẫn dắt phát triển.

Sự thay đổi này đòi hỏi cả cơ quan quản lý nhà nước và bản thân doanh nghiệp nhà nước phải điều chỉnh tư duy quản lý, tư duy đầu tư và tầm nhìn phát triển trong giai đoạn mới, phù hợp với yêu cầu vận hành theo cơ chế thị trường nhưng vẫn gắn với mục tiêu chiến lược quốc gia.

Với vai trò là cơ quan thường trực giúp Ban Chỉ đạo quốc gia triển khai Nghị quyết 79, Bộ Tài chính đang khẩn trương xây dựng và lấy ý kiến đối với Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Kinh tế Nhà nước và Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện nghị quyết quan trọng này.

Nhà báo Phùng Công Sưởng - Tổng Biên tập Báo Tiền Phong - phát biểu khai mạc tọa đàm:

Ngày 6/1 vừa qua, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị về phát triển Kinh tế Nhà nước. Nghị quyết khẳng định kinh tế Nhà nước là động lực chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, giữ vai trò bảo đảm ổn định vĩ mô, cân đối lớn của nền kinh tế; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu kinh tế Nhà nước phải trở thành lực lượng kiến tạo, dẫn dắt phát triển, mở đường cho các động lực tăng trưởng mới.

Tọa đàm sẽ trao đổi thẳng thắn, xây dựng, nhằm cùng nhau nhận diện vấn đề đặt ra trong quá trình hiện thực hóa vai trò dẫn dắt của kinh tế Nhà nước: Từ cơ chế huy động và phân bổ nguồn lực; mô hình quản trị doanh nghiệp; việc khai thác, sử dụng hiệu quả đất đai, tài sản công cho đến mối quan hệ hài hòa giữa khu vực Nhà nước với khu vực tư nhân và thị trường.

Tọa đàm sẽ góp phần làm rõ một số nội dung có ý nghĩa then chốt đối với việc hiện thực hóa vai trò dẫn dắt của kinh tế Nhà nước trong giai đoạn tới. Cụ thể, xác định những lĩnh vực kinh tế Nhà nước cần tiếp tục giữ vai trò nòng cốt, tạo nền tảng và sức lan tỏa cho các động lực tăng trưởng mới. Đề xuất các cơ chế phù hợp để nguồn lực công thực sự phát huy vai trò “vốn mồi”, qua đó khơi thông và huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội. Góp ý hoàn thiện các quy định nhằm sử dụng hiệu quả tài sản công, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp Nhà nước phát huy tinh thần chủ động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Các trao đổi hôm nay sẽ góp phần làm rõ những hướng tiếp cận thiết thực, khả thi, từng bước đưa tinh thần của Nghị quyết 79 từ định hướng chiến lược chuyển hoá thành kế hoạch thực thi và có kết quả cụ thể. Báo Tiền Phong cam kết đồng hành, phản ánh trung thực, khách quan các ý kiến đa chiều và theo đuổi tuyến nội dung về kinh tế Nhà nước như một chủ đề dài hạn, có chiều sâu và trách nhiệm xã hội.