Rằm tháng Giêng (hay còn gọi là Tết Nguyên tiêu) là ngày 15/1 Âm lịch, được coi là ngày rằm quan trọng nhất trong năm của người Việt. Dân gian có câu: “Cúng quanh năm không bằng ngày Rằm tháng Giêng” để nhấn mạnh ý nghĩa đặc biệt của dịp này. Đây là thời điểm con cháu bày tỏ lòng thành kính với tổ tiên, cầu mong một năm bình an, hanh thông, tài lộc đủ đầy.
Theo Lịch vạn niên năm Bính Ngọ, Rằm tháng Giêng rơi vào thứ Ba, ngày 3/3 Dương lịch. Đây là ngày cát lành, thích hợp để tiến hành nghi lễ cúng rằm truyền thống.
Ngoài chính Rằm (15/1 Âm lịch), ngày 14 tháng Giêng (thứ Hai, ngày 2/3 dương lịch) cũng được đánh giá là ngày đẹp để làm lễ, giúp các gia đình chủ động sắp xếp thời gian.
Khung giờ đẹp ngày 15 tháng Giêng gồm: Giờ Mão (5h-7h), giờ Ngọ (11h-13h), giờ Thân (15h-17h), giờ Dậu (17h-19h).
Khung giờ đẹp ngày 14 tháng Giêng gồm: Giờ Thìn (7h-9h), giờ Ngọ (11h-13h), giờ Mùi (13h-15h), giờ Tuất (19h-21h).
Các chuyên gia văn hóa lưu ý việc linh hoạt về ngày giờ không làm thay đổi ý nghĩa cốt lõi của nghi lễ. Điều quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm, thái độ trang nghiêm và tinh thần hướng thiện của gia chủ.
Mâm cúng Rằm tháng Giêng
Theo quan niệm hiện đại, lễ vật không cần quá xa hoa, tùy điều kiện mỗi gia đình mà chuẩn bị sao cho phù hợp, miễn là sạch sẽ, tươm tất và thành tâm.
Mâm cỗ chay dâng Phật thường gồm hoa tươi, trái cây theo mùa, xôi, chè, các món đậu, rau củ, bánh trôi nước (chè trôi nước).
Việc dâng bánh trôi nước trong ngày Tết Nguyên tiêu mang ý nghĩa cầu mong mọi việc trong năm được trôi chảy, hanh thông. Đồ chay dâng Phật nên thanh đạm, tinh khiết, tránh các món giả mặn cầu kỳ.
Mâm cỗ mặn cúng gia tiên thường có gà luộc, xôi gấc, bánh chưng. Ngoài ra, tùy từng vùng miền mà bổ sung món ăn đặc trưng như miền Bắc có chân giò hầm măng khô, canh bóng thả, nem rán, giò chả… Miền Trung có thịt lợn luộc, giá chua, giò chả… Miền Nam có canh khổ qua, thịt kho tàu, chả giò, gỏi tôm thịt…
Bên cạnh thức ăn, mâm cúng không thể thiếu các lễ vật như hương, hoa tươi, đèn nến, trầu cau, rượu, vàng mã…
Lưu ý, mâm lễ chay dâng Phật và mâm lễ mặn cúng gia tiên nên đặt tách biệt ở hai vị trí khác nhau, tránh bày chung một nơi.
Văn khấn Rằm tháng Giêng
Bài cúng Rằm tháng Giêng tại gia theo Văn khấn cổ truyền
Nam mô A di đà Phật! (3 lần, 3 lạy)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành Hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị Tôn thần.
Con kính lạy Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, Thúc Bá Đệ Huynh, Cô Di, Tỷ Muội họ nội họ ngoại.
Tín chủ (chúng) con là: .................
Ngụ tại:............................................
Hôm nay là ngày rằm tháng Giêng năm Ất Tỵ, gặp tiết Nguyên tiêu, tín chủ con lòng thành, sửa sang hương đăng, sắm sanh lễ vật, dâng lên trước án.
Chúng con kính mời ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân, Ngũ phương, Long Mạch, Tài Thần. Cúi xin các ngài linh thiêng nghe thấu lời mời, giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành thụ hưởng lễ vật.
Chúng con kính mời các các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, chư vị Hương linh gia tiên nội ngoại họ........... nghe lời khẩn cầu, kính mời của con cháu, giáng về chứng giám tâm thành, thụ hưởng lễ vật.
Tín chủ con lại kính mời ông bà Tiền chủ, Hậu chủ tại về hưởng lễ vật, chứng giám lòng thành phù hộ độ trì cho gia chung chúng con được vạn sự tốt lành. Bốn mùa không hạn ách, tám tiết hưởng an bình.
Nam mô A di đà Phật! (3 lần, 3 lạy)
Văn khấn Rằm tháng Giêng tại chùa
Dốc lòng kính lễ Phật Pháp Tăng thường ở khắp mười phương. (3 lần, mỗi lần 1 lạy, cầm 3 nén hương quỳ đọc tiếp)
Nguyện mây hương lành này,
Biến khắp mười phương giới,
Trong có vô biên Phật,
Vô lượng hương trang nghiêm,
Viên mãn đạo Bồ Tát,
Thành tựu hương Như Lai (1 lạy, và cắm hương vào bát hương)
Dâng hương cúng dàng rồi, dốc lòng kính lễ Phật Pháp Tăng thường ở khắp mười phương (1 lạy)
(Thành kính chắp tay thành búp sen đọc bài ca tụng công đức của Đức Phật)
Phật thân rực rỡ tựa kim san
Thanh tịnh không gì thể sánh ngang
Vô Thượng Chí Tôn công đức mãn
Cúi đầu con lạy Phật Sơn Vương
Phật đức bao la như đại dương
Bảo châu tàng chứa đủ bên trong
Trí tuệ vô biên vô lượng đức
Đại định uy linh giác vẹn toàn
Phật tại Chân Như pháp giới tàng
Không sắc không hình chẳng bụi mang
Chúng sinh bái vọng muôn hình Phật
Bỗng thấy tai nàn tận hóa tan
Án phạ nhật ra hồng (3 lần)
Chí tâm đỉnh lễ Nam mô Tận hư không biến pháp giới quá hiện vị lai thập phương chư Phật, tôn Pháp, Hiền Thánh Tăng thường trụ Tam Bảo (1 lạy)
Chí tâm đỉnh lễ Nam mô Sa Bà Giáo Chủ Bản Sư Thích Ca Mâu Ni Phật, Đương Lai Hạ Sinh Di Lặc Tôn Phật, Đại Trí Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát, Đại Hạnh Phổ Hiền Bồ Tát, Hộ Pháp Chư Tôn Bồ Tát, Linh Sơn Hội Thượng Phật Bồ Tát (1 lạy)
Chí tâm đỉnh lễ Nam mô Tây phương Cực Lạc thế giới Đại từ Đại bi A Di Đà Phật, Đại bi Quán Thế Âm Bồ Tát, Đại Thế Chí Bồ Tát, Đại Nguyện Địa Tạng Vương Bồ Tát, Thanh Tịnh Đại Hải Chúng Bồ Tát ( 1 lạy)
Con nay đều vì bốn ân, ba cõi pháp giới chúng sinh, nguyện xin ba chướng tiêu trừ, dốc lòng sám hối (1 lạy)
(Quỳ đọc) Chí tâm sám hối:
Xưa kia gây nên bao ác nghiệp
Đều vì ba độc: tham, sân, si
Bởi thân, miệng, ý phát sinh ra
Hết thảy con nay xin sám hối
Như vậy tất thảy bao nghiệp chướng
Ắt hẳn tiêu diệt không tàn dư
Niệm niệm âm vang tận pháp giới
Độ khắp chúng sinh nhập Bất Thoái (1 lạy)
Sám hối phát nguyện rồi, chúng con kính lễ Đức Phật Thích Ca, Phật A Di Đà và chư Phật ở khắp mười phương (1 lạy)
