Lập nghiệp giữa lòng hồ
Trải dài khoảng 60 km, Lòng hồ thủy điện Sê San 4 nằm giữa hai tỉnh Gia Lai và Quảng Ngãi. Giữa lòng hồ có một ngôi làng khác lạ, thường được biết đến với tên gọi làng chài Sê San hay làng chài miền Tây. Đây là một ngôi làng nổi thuộc thôn 7, xã Ia Tơi, tỉnh Quảng Ngãi. Làng được hình thành từ năm 2010, hiện quy tụ hơn 30 hộ dân với trên 100 khẩu sinh sống bằng việc chăn nuôi, đánh bắt cá và làm dịch vụ ẩm thực, đưa đón khách tham quan lòng hồ.
Anh Nguyễn Thành Nhân (SN 1982) quê gốc An Giang, một trong những người đầu tiên có mặt và lập nghiệp làng chài cho biết, trước đây, làng chài Sê San thuộc địa phận xã Ia O (huyện Ia Grai, tỉnh Gia Lai cũ) sau đó chuyển về xã Ia Tơi, huyện H’Drai, tỉnh Kon Tum cũ, nay thuộc xã Ia Tơi tỉnh Quảng Ngãi. Những cư dân làng chài Sê San chủ yếu đến từ các địa phương ở miền Tây Nam bộ như An Giang, Cà Mau, Đồng Tháp... Lúc đầu chỉ vài hộ, sau đó tăng dần. Ban đầu họ dựng nhà bè nổi tự phát trên mặt nước mưu sinh bằng nghề chài lưới, đánh bắt nguồn cá tôm thiên nhiên là chính.
Theo anh Nhân, cuộc sống ở người dân làng chài Sê San gắn liền với những chiếc lồng bè dập dềnh trên mặt nước. Thời gian đầu, mỗi lần lực lượng chức năng đi kiểm tra, người dân lại ra hiệu cho nhau di chuyển bè từ phía này sang phía kia của lòng hồ nên lúc nào cũng thấy bất an.
Ông Nguyễn Văn Triều cũng là một trong số những người đến đây lập nghiệp từ ngày đầu. Ông kể, thời gian đầu cuộc sống của bà con như “du mục”, nay ở góc hồ này mai ở góc hồ khác. Vài năm đầu chủ yếu bà con đánh bắt cá tự nhiên đem bán ở chợ với giá rất rẻ. Dần dà bà con tự cải tạo học cách nuôi trồng trong lồng bè, kết hợp đánh bắt, làm du lịch. Cũng từ đó nguồn thu nhập tăng lên, nhiều hộ từ bỏ ý định về quê hay đi nơi khác lập nghiệp, mưu sinh.
Hơn mười năm trước, khi được chính quyền hợp pháp hóa công tác định canh, định cư cho người dân, những người dân làng nổi Sê San từng bước ổn định cuộc sống và hình thành ra mô hình thành định cư trên bờ, sản xuất kinh doanh dưới nước, vừa nuôi trồng, đánh bắt thủy sản, vừa làm du lịch cộng đồng phục vụ khách tham quan, ăn uống và trải nghiệm sông nước trên lòng hồ.
Vài năm sau đó, Hợp tác xã Sê San được thành lập. Các mô hình khởi nghiệp nuôi cá lồng bè kết hợp với đánh bắt thủ công, du lịch trên lòng hồ thủy điện được phát triển. Người dân được nhà nước hỗ trợ 60% vốn ban đầu, với mức bình quân gần 100 triệu đồng mỗi hộ, để đầu tư lồng, bè, con giống, thức ăn chăn nuôi. Nhờ đó, đời sống ngày càng phát triển, khởi sắc. Hiện nay mỗi hộ dân làng chài đều đầu tư 3-5 lồng bè nuôi cá các loại, chủ yếu là cá chình, cá hô, cá rô cờ, cá lăng, cá lóc, ếch…
Không chỉ chăn nuôi, đánh bắt cá, các hộ dân ở đây còn phát triển du lịch cộng đồng, đầu tư mua sắm thuyền, xây dựng nhà bè để kinh doanh nhà hàng ăn uống hoặc câu cá tại chỗ, phục vụ chế biến những món đặc sản từ cá cho du khách. Làng chài hiện có 10 chiếc thuyền chuyên chở khách du lịch, mỗi ngày thu bình quân trên dưới 1 triệu đồng/thuyền.
Chị Diễm, chủ nhà hàng nổi tại làng chài Sê San chia sẻ, sau 16 năm lập nghiệp, mơ ước của những cư dân làng chài Sê San nay đã trở thành hiện thực. Đời sống của người dân làng chài đã cơ bản ổn định và khấm khá hơn trước. Những đứa trẻ được đến trường, được vui chơi trong ngôi làng định cư khép kín trên bờ. Trẻ nhỏ học tại trường gần làng, lớn hơn thì vào trường ở trung tâm của xã.
Say đắm
Đến làng chài Sê San, du khách không chỉ ngắm cảnh mà còn được hòa mình vào nhịp sống của người dân như buông câu, thả lưới, tham quan tìm hiểu cách thức nuôi cá lồng bè. Trải nghiệm tuyệt vời nhất có lẽ là được thưởng thức những món ngon được chế biến ngay tại chỗ từ chính con cá mình vừa câu được, giữa không gian mênh mông của lòng hồ.
Sau khi dùng bữa, du khách tiếp tục di chuyển đến tham quan thác Mơ bằng thuyền và được thỏa sức ngắm nhìn cảnh sắc bình yên, mềm mại đầy thơ mộng của nơi này. Những hòn đảo nhỏ lô nhô, những bóng cây in bóng khiến mặt hồ như tranh thủy mặc.
Xa xa, thấp thoáng vài chục tấm rớ vàng rộm phơi trên mặt nước chờ đêm về sẽ được người dân thả xuống bắt cá tôm trong hồ, phần lớn là cá cơm, cá thác lác, cá lăng, cá chép…
Theo anh Nhân, trung bình mỗi tháng, bè gia đình anh đón khoảng 100-200 lượt khách. Tháng cao điểm dịp nghỉ hè, lễ, Tết.. có khi lên 400-600 lượt khách. Tổng hợp các nguồn thu vài chục triệu đồng.
Vừa cùng nhóm du khách từ TP Hồ Chí Minh trải nghiệm làng chài Sê San, anh Phạm Minh Tân chia sẻ, những ngôi nhà bè san sát nhau trên mặt hồ thủy điện rộng lớn tạo nên một khung cảnh thơ mộng và bình dị. Đặc biệt cung cách phục vụ niềm nở, món ăn dân dã, tươi, ngon mà lại rất rẻ.
Chị Vũ Thị Lan Anh, một du khách đến từ Đồng Nai thốt lên sau khi kết thúc chuyến đi: “Tôi thật sự bất ngờ và thú vị khi được cảm nhận ở giữa mặt nước mênh mông lãng đãng khói sương. Ngồi trên nhà bè bồng bềnh, thưởng thức món lẩu cá lăng, cá chình nướng tươi rói; được cùng bạn bè, người thân nhâm nhi vài cốc bia, vài ly rượu sâm trong cái se se lạnh của tháng 11 trên cao nguyên xanh…thì còn gì thú vị hơn”.
Kinh tế xanh trên mặt nước
Làng nổi Sê San được chính quyền địa phương định hướng phát triển “kinh tế xanh”, khai thác lợi thế về thiên nhiên, mặt nước để phát triển du lịch. Hiện tại địa phương đang thúc đẩy phát triển điểm du lịch làng chài Sê San 4 gắn với việc thực hiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới. Trong đó, tập trung tổ chức lại không gian lãnh thổ phù hợp với tiêu chí về phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn; đầu tư hoàn thiện kết cấu hạ tầng về giao thông, điện, nước sạch; xây dựng điểm và bãi đỗ xe, hệ thống chỉ dẫn, chỉ báo, hạ tầng số và kết nối viễn thông, thu gom và xử lý rác thải, nước thải… một cách đồng bộ, đảm bảo phục vụ nhu cầu của khách du lịch, hài hòa với không gian, đặc trưng văn hóa của địa phương.
Địa phương cũng đang phấn đấu, xây dựng thêm ít nhất 4 sản phẩm du lịch mới, bao gồm hoạt động tham quan du lịch sinh thái trên các gò đảo lòng hồ Sê San gắn với bảo tồn các loại động vật hoang dã, các loài cá nước ngọt quý, hiếm; tham quan du lịch vườn hoa, vườn cây ăn quả; du thuyền độc mộc trên dòng Sê San và thưởng thức các sản phẩm OCOP tại làng chài Sê San. Đồng thời, đẩy mạnh các chương trình xúc tiến quảng bá, hỗ trợ phát triển sản phẩm du lịch nông thôn dựa trên lợi thế của hoạt động sản xuất nông nghiệp, đặc trưng văn hóa, sinh thái; xây dựng và định vị thương hiệu điểm đến du lịch làng chài Sê San 4.