Cuộc chạy đua với thị trường lao động
Theo ThS Lâm Hữu Khánh Phương - Giảng viên Khoa Kỹ thuật phần mềm, trường ĐH FPT, AI có thể khiến hàng triệu công việc hiện hữu biến mất hoặc thay đổi về tính chất. Tuy nhiên, sự “đào thải” trên thị trường lao động không nhất thiết đồng nghĩa một người lập tức mất việc và không còn cơ hội làm việc.
Thay vào đó, những lao động không kịp cập nhật kỹ năng có thể dần mất lợi thế khi chuyển đổi vị trí, phải chấp nhận công việc hoặc mức thu nhập thấp hơn. Với sinh viên, sức ép còn đến từ việc phải cạnh tranh với những người đã có kinh nghiệm chuyên môn và đồng thời có khả năng sử dụng AI.
“Các bạn có thể nhìn thấy một số công việc đang giảm đi. Tuy nhiên, đồng thời sẽ có rất nhiều công việc mới xuất hiện và thay thế cho các công việc cũ”, ThS Khánh Phương nhận định.
Theo ông, một thách thức khác nằm ở khoảng thời gian giữa quá trình chọn ngành và thời điểm bước vào thị trường lao động. Sinh viên thường quyết định chuyên ngành từ cuối bậc phổ thông, nhưng phải sau khoảng bốn năm mới tốt nghiệp. Với tốc độ thay đổi của công nghệ hiện nay, khoảng thời gian đó đủ để nhiều công cụ và yêu cầu nghề nghiệp thay đổi đáng kể.
Ông Phương cho biết, nhiều thao tác trước đây phải thực hiện trực tiếp trên Excel hay các công cụ văn phòng, nay đã có thể được AI hỗ trợ, khiến giá trị tương đối của một số kỹ năng cơ bản thay đổi. Tương tự, các công cụ dịch và tạo nội dung cũng đang giảm rào cản ngôn ngữ trong những nhu cầu thông thường. Tuy nhiên, theo ông, điều này không khiến tin học văn phòng hay ngoại ngữ mất giá trị, bởi năng lực chuyên sâu, đặc biệt là hiểu biết văn hóa và giao tiếp chuyên môn, vẫn có vai trò riêng.
Bên cạnh việc cập nhật kỹ năng chuyên môn, sinh viên cần rèn luyện khả năng tư duy khi làm việc với AI. Về vấn đề này, bà Lê Thị Ngọc Trâm - Nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Edtronaut AI, nhấn mạnh việc tận dụng AI để mở rộng góc nhìn thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ.
“Chúng ta có thể yêu cầu AI đưa ra nhiều góc nhìn khác nhau cho cùng một vấn đề. Ví dụ, nếu bạn là một sinh viên Mỹ, bạn sẽ nhìn vấn đề này như thế nào? Một sinh viên Việt Nam sẽ nhìn ra sao? Đọc những góc nhìn khác nhau như vậy có thể giúp mình nhìn vấn đề rộng hơn. Quan trọng là đừng vừa nhận đề bài đã đưa nguyên đề vào AI và bảo AI trả lời, rồi nộp”, bà Trâm chia sẻ.
Bà phân tích thêm, trong một môi trường cạnh tranh như khi đi phỏng vấn tuyển dụng, nếu tất cả ứng viên đều có thể dùng AI để làm cùng một dạng bài, sự khác biệt sẽ nằm ở cách đặt câu lệnh và hướng tiếp cận. Bản chất không phải để AI tư duy thay con người, mà là con người tư duy cùng AI để mở rộng cách nhìn.
Trải nghiệm thực tế: Điểm cộng lớn hơn một bản CV đẹp
Khi yêu cầu nghề nghiệp thay đổi nhanh, trải nghiệm thực tế trở thành cách hiệu quả để sinh viên sớm nhận ra khoảng cách giữa kiến thức trên lớp và đòi hỏi thực tiễn.
ThS Lâm Hữu Khánh Phương khuyến khích sinh viên áp dụng vòng lặp: làm – hiểu – học. Theo cách này, sinh viên không nhất thiết phải chờ đến khi học đủ kiến thức mới bắt đầu trải nghiệm. Việc thử sức với một công việc hay dự án sớm giúp các bạn nhận ra mình đang thiếu điều gì, sau đó quay lại bổ sung kiến thức phù hợp.
Đồng tình với quan điểm này, bà Lê Thị Ngọc Trâm cho rằng, trải nghiệm không nhất thiết phải đến từ một công việc chuyên ngành chính thức.
“Một công việc tưởng chừng rất đơn giản, chẳng hạn làm ở một quán cà phê, nhưng nó cũng có thể giúp bạn học được nhiều thứ: giao tiếp với khách hàng, hiểu cách một mô hình kinh doanh vận hành, hiểu sản phẩm, dịch vụ, cách tính toán doanh thu, chi phí... AI có thể được đưa vào nhiều khâu trong chuỗi giá trị đó. Nhưng trước hết bạn vẫn phải hiểu bản chất của ngành mình đang làm”, bà Trâm phân tích.
Đặc biệt, trong bối cảnh công nghệ AI được sử dụng nhiều để sàng lọc hồ sơ tuyển dụng, bà Trâm khuyên sinh viên nên tập trung xây dựng năng lực thực chất thay vì chỉ tạo ra những bản CV đẹp mắt nhờ AI nhưng sáo rỗng.
“CV không phải là tất cả. CV chỉ là một phần thể hiện mức độ phù hợp của bạn với một công việc. Phải tối ưu kinh nghiệm, giá trị mình làm được thông qua việc làm thêm, một dự án ở trường, hay hoạt động cá nhân”, chuyên gia này khẳng định.
Trao đổi thêm về lời khuyên đi làm sớm, ThS Lâm Hữu Khánh Phương lưu ý: “Việc đi làm sớm ở một công việc ngoài chuyên ngành có thể giúp bạn tăng cường kỹ năng mềm. Tuy nhiên, nếu chỉ tập trung vào công việc đó, bạn có thể thiếu những kỹ năng cứng cần thiết. Vì vậy, muốn tăng khả năng được tuyển dụng, các bạn phải xác định nhà tuyển dụng mục tiêu đang cần gì, sau đó phân bổ quỹ thời gian để trang bị đủ những nhóm kỹ năng phù hợp”.
