Giảng viên cần “dạy đúng” trong bối cảnh AI
Theo ThS Lâm Hữu Khánh Phương - Giảng viên Khoa Kỹ thuật phần mềm, trường ĐH FPT, không phải môn học nào cũng nên cho phép sử dụng AI ở cùng một mức độ. Với những môn mà mục tiêu cốt lõi là rèn khả năng tư duy và giải quyết vấn đề, người học vẫn cần tự thực hiện những phần quan trọng. Khi đó, hình thức đánh giá cũng có thể chuyển sang trao đổi trực tiếp hoặc vấn đáp để kiểm tra mức độ hiểu thực sự của sinh viên.
Theo ThS Lâm Hữu Khánh Phương, sự khác biệt này đòi hỏi các cơ sở giáo dục phải thiết kế lại cách giao bài và đánh giá, thay vì áp dụng một quy định chung theo hướng “được dùng” hoặc “không được dùng” AI.
“Như vậy, về phía cơ sở giáo dục, chúng ta buộc phải thiết kế lại hình thức giao bài và hình thức đánh giá. Còn về phía người học, vấn đề nằm ở ý thức và trách nhiệm của chính các bạn”.
Trao đổi với phóng viên Sinh Viên Việt Nam, ThS Lâm Hữu Khánh Phương cho rằng, giảng viên sử dụng AI hỗ trợ là có thể, nhưng nó chỉ phù hợp với những công việc mang tính lặp lại, giúp giảng viên tiết kiệm thời gian. Tuy nhiên, phần đánh giá chuyên môn và phản hồi cho sinh viên vẫn cần vai trò của người dạy.
“Bởi bản chất của đánh giá không chỉ là cho điểm, mà còn là một quá trình giúp sinh viên học được thêm nhiều thứ. Kinh nghiệm chuyên môn, cách trình bày, những quy tắc cần tuân thủ... là những điều giảng viên mới hiểu rõ nhất", thầy Phương chia sẻ.
Thầy Khánh Phương nhận định, phần thời gian tiết kiệm được nên được dành nhiều hơn cho những hoạt động đòi hỏi trao đổi và tương tác trực tiếp giữa người với người, từ đó nâng cao hiệu quả đào tạo.
Bên cạnh phương pháp dạy và học, việc sử dụng AI trong giáo dục còn đặt ra những yêu cầu mới về trách nhiệm, đạo đức và an toàn thông tin. Từ góc nhìn đó, ThS Khánh Phương cho rằng, việc trang bị cho người học kiến thức về AI không nên chỉ dừng ở kỹ năng sử dụng công cụ, mà cần đi cùng nhận thức về giới hạn, nguyên tắc và trách nhiệm khi sử dụng công nghệ.
“Không phải cứ công nghệ làm được thì chúng ta có thể tùy ý sử dụng. Ở cấp độ rộng hơn, xã hội sẽ hình thành ngày càng nhiều quy định, quy tắc và thông lệ trong việc sử dụng AI. Những vấn đề như quyền riêng tư, bảo mật dữ liệu, việc sử dụng AI trong tuyển dụng hay trong giáo dục đều cần có các nguyên tắc rõ ràng”.
Chẳng hạn, khi nói về việc cho học sinh tiểu học tiếp xúc với AI, có người lo rằng, nếu dùng AI quá sớm thì trẻ sẽ mất khả năng tư duy. Nhưng giáo dục về AI không chỉ là dạy trẻ cách sử dụng một Chatbot. Nó còn bao gồm ý thức và đạo đức khi sử dụng AI, an ninh thông tin và những điều nên hay không nên làm.
“Chúng ta phải dạy tư duy về AI, chứ không đơn thuần chỉ dạy cách dùng AI”.
Sinh viên không được giao toàn bộ tư duy cho AI
Nếu người dạy cần xác định rõ AI được sử dụng ở đâu, thì về phía người học, vấn đề nằm ở cách sử dụng công cụ mà không bỏ qua quá trình tư duy của bản thân.
“Nếu bạn dùng AI để tạo ra một kết quả nhưng kiến thức đó chưa thực sự tồn tại trong đầu bạn, thì khi gặp giảng viên trong một buổi đánh giá trực tiếp, điều đó sẽ bộc lộ rất rõ. Một số môn học khác có thể cho phép sử dụng AI ở một mức độ nhất định. Nhưng những phần quan trọng vẫn phải do sinh viên thực hiện. Ở những môn học có tính thực hành cao hơn, AI thậm chí có thể được tích hợp nhiều hơn vào quy trình.
Ở góc độ kinh tế, các bạn bỏ tiền và thời gian ra đi học. Điều các bạn cần nhận lại không chỉ là một điểm số, mà còn là kiến thức và năng lực để trưởng thành, để đáp ứng được yêu cầu tuyển dụng sau này. Nếu tất cả bài tập thầy giao, các bạn đều đưa cho AI giải, rồi lại tiếp tục dùng AI để hoàn thành mọi thứ, thì phần lớn khoảng thời gian của cả giảng viên lẫn sinh viên đều bị lãng phí", ThS Lâm Hữu Khánh Phương chia sẻ.
Ở góc nhìn khác, bà Lê Thị Ngọc Trâm - nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành nền tảng giáo dục Edtronaut AI cho rằng, người học không nên sử dụng AI theo cách đưa nguyên đề bài vào hệ thống rồi chờ một câu trả lời hoàn chỉnh. Thay vào đó, sinh viên có thể dùng AI như một công cụ để mở rộng góc nhìn.
“Ví dụ, nếu bạn là một sinh viên Mỹ, bạn sẽ nhìn vấn đề này như thế nào? Một sinh viên Việt Nam sẽ nhìn ra sao? Một sinh viên châu Âu hay Trung Quốc sẽ có góc nhìn gì khác?”.
Theo bà Lê Thị Ngọc Trâm, khi hầu như ai cũng có thể tiếp cận AI, sự khác biệt không nằm ở việc ai sử dụng được công cụ, mà ở khả năng đặt câu hỏi, thử nhiều cách tiếp cận và hình thành góc nhìn riêng.
“Khi còn đi học, mục tiêu đôi khi chỉ là hoàn thành một bài tập. Nhưng khi đi làm hoặc đi phỏng vấn, các bạn bước vào một môi trường cạnh tranh. Giả sử một công ty start-up đang tuyển một vị trí và có 5 - 10 ứng viên. Tất cả các bạn đều có AI, đều có thể yêu cầu AI làm cùng một dạng bài. Vậy sự khác biệt của bạn nằm ở đâu? Bạn phải thử nhiều cách đặt câu lệnh khác nhau và đặt câu hỏi: Tôi có thể làm bài này như thế nào? So với những người khác, tôi có thể tạo ra một góc nhìn hay một cách tiếp cận khác ở đâu? Bản chất không phải để AI tư duy thay chúng ta, mà là chúng ta tư duy cùng AI để mở rộng cách nhìn của mình", bà Lê Thị Ngọc Trâm chia sẻ.
