Kỷ niệm 118 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890-19/5/2008):

Khu nhà hai lần được Bác Hồ lưu lại làm việc

Khu nhà hai lần được Bác Hồ lưu lại làm việc
TP - Trước ngày toàn quốc kháng chiến không lâu và cách làng Vạn Phúc không xa, có một khu nhà thuộc thôn Hậu Ái (xã Vân Canh, Hoài Đức, Hà Tây) từng được Bác Hồ lưu lại làm việc và đưa ra một số quyết định quan trọng thì đến nay còn ít người được biết.

Khu nhà trên vào thời điểm năm 1946 thuộc sở hữu của cụ Nguyễn Thông Phúc, chi trưởng dòng họ Nguyễn Phan ở thôn Hậu Ái. Toàn bộ khu nhà rộng hơn một ngàn mét vuông, được chia làm 3: Một nhà 2 tầng (tầng dưới 3 gian, tầng trên 1 gian) là nơi ở chính của gia đình cụ Phúc; một nhà ngói 3 gian là nhà thờ Ban chi dòng họ Nguyễn Phan; nhà ngang phía sau làm khu bếp. Ngôi nhà nằm ở giữa thôn Hậu Ái, có hai cổng rất thuận tiện cho việc đi lại

Trước khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đến ở và làm việc tại ngôi nhà này, nơi đây đã là một địa chỉ tin cậy của Đảng. Số là cụ Thông Phúc có một người con là Nguyễn Phan Lễ, từng tham gia phong trào yêu nước khi còn là học sinh trường Bưởi, đến năm 1935-1936 được đồng chí Xuân Thủy giác ngộ hoạt động Cách mạng. Năm 1940, ông Nguyễn Phan Lễ bị Sở Liêm phóng của thực dân Pháp gọi lên thẩm vấn và sau đó không được làm việc tại Ga Hà Nội nữa.

Trở về quê nhà tại thôn Hậu Ái, ông Nguyễn Phan Lễ đã xin ý kiến các đồng chí lãnh đạo Đảng để mở trường học ngay tại nhà mình và lấy tên là Hứa Do. Khi ấy cụ Phúc đã nhường toàn bộ ngôi nhà 2 tầng mà gia đình đang ở để dùng làm trường Hứa Do.

Tại ngôi trường này, những học viên ngoài việc được truyền thụ kiến thức còn được giác ngộ Cách mạng. Trong gần 3 năm tồn tại (từ tháng 5/1942- 3/1945), cả thầy và trò của trường Hứa Do đều tích cực tham gia vào những hoạt động cách mạng tại địa phương dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương. Sau khi trường đóng cửa, những học sinh này vẫn tiếp tục hoạt động tại địa phương và sau đó tham gia Tổng khởi nghĩa (19/8/1945) giành chính quyền tại Hà Nội.

Là một địa chỉ đỏ của Cách mạng nên đầu tháng 3/1946, Đảng ta quyết định chọn nơi đây để họp Hội nghị mở rộng của Ban chấp hành Trung ương. Hội nghị được tiến hành trong 3 ngày (từ 3-5/3/1946), họp ngay trong gian nhà thờ Ban chi dòng họ Nguyễn Phan để bàn chủ trương “hòa để tiến” nhằm bảo vệ chính quyền non trẻ của ta lúc đó.

Và tối ngày 5/3/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã về đây chủ trì Hội nghị để thông qua đường lối thương lượng với thực dân Pháp. Sau Hội nghị này, Hồ Chủ tịch đã trở ra Hà Nội để ký Hiệp định Sơ bộ ngày 6/3/1946 với chính quyền thực dân.

Khu nhà hai lần được Bác Hồ lưu lại làm việc ảnh 1
Nhà lưu niệm Bác Hồ

Bác Hồ ở và làm việc

Thời điểm tháng 11/1946, khi ta càng nhân nhượng, thực dân Pháp càng lấn tới. Tại Hà Nội, chúng phối hợp với bọn phản cách mạng nhằm gây rối an ninh, chờ thời cơ lật đổ chính quyền. Trước tình hình đó, Đảng ta quyết định đưa Bác ra vùng ngoại vi Hà Nội để đảm bảo an toàn cho Người trong quá trình lãnh đạo Cách mạng.

Và nhà cụ Nguyễn Thông Phúc được chọn để Bác Hồ đến ở và làm việc. Cần nói thêm, tại thời điểm này, ông Nguyễn Phan Lễ đã trở thành Ủy viên Thường vụ Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban kháng chiến hành chính tỉnh Hà Đông; và một người con khác của cụ Nguyễn Thông Phúc là Nguyễn Phan Hợi (tức Lê Thành Công) là Bí thư Huyện ủy Hoài Đức (tỉnh Hà Đông).

Tối 26/11/1946, một chiếc ô tô bí mật đưa Bác Hồ cùng những người bảo vệ từ Bắc Bộ phủ qua Ngã Tư Sở vào Hà Đông. Qua cầu xi măng, xe rẽ ngoặt về hướng Sơn Tây, qua Đại Mỗ tới ngã tư Canh thì dừng lại. Từ trong xe, hai đồng chí bảo vệ Bác là Kháng và Định nhanh chóng bước ra quan sát xung quanh.

Thấy không có gì khả nghi, các đồng chí mới mở cửa để Bác và mọi người xuống xe. Bác lúc này mặc bộ quần áo the, khăn xếp, tay cầm ô, vai đeo ruột tượng, dáng dấp như một “cụ lý” từ phủ huyện về làng.

Trong thời gian lưu lại ngôi nhà này, Hồ Chủ tịch đã ký những sắc lệnh quan trọng:

Sắc lệnh 220/SL về tổ chức của Bộ Kinh tế; sắc lệnh 221/SL về việc cử ông Đào Hữu Dương giữ chức Đổng lý Sự vụ Bộ Cứu tế xã hội; sắc lệnh 223/SL ấn định hình phạt về tội đưa và nhận hối lộ; sắc lệnh 224/SL đổi tên Nha Sở ty thông tin tuyên truyền thành Nha Sở thông tin; sắc lệnh 225/SL về cử các nhân viên giữ chức trong Bộ Giáo dục; sắc lệnh 226/SL về tổ chức Bộ Lao động; sắc lệnh 227/SL ấn định thể lệ báo cáo pháp định; sắc lệnh 229 đặt tất cả các cơ quan quân sự dưới quyền Bộ Quốc phòng; sắc lệnh 230/SL ủy quyền Tổng chỉ huy quân đội toàn quốc cho ông Võ Nguyên Giáp.

Lúc này, đồng chí Lê Thành Công đã chờ sẵn để đón Bác. Bác Hồ cùng các đồng chí Nguyễn Lương Bằng, Vũ Kỳ và đội bảo vệ được dẫn theo đường tắt đi qua cánh đồng để theo lối cổng phụ vào nhà. Gia đình cụ Nguyễn Thông Phúc đã nhường toàn bộ gian nhà ở chính (trường Hứa Do xưa) của gia đình để Bác và đội cảnh vệ ở.

Bác làm việc, sinh hoạt trong tầng gác của ngôi nhà, còn đội bảo vệ túc trực phía dưới. Trong thời gian Hồ Chủ tịch ở tại đây, nhiều đồng chí trong Trung ương Đảng, Chính phủ thường xuyên đến làm việc với Bác. Và cũng tại ngôi nhà này, Hồ Chủ tịch đã ký để ban bố một loạt sắc lệnh quan trọng.

Hồi tưởng lại quãng thời gian Bác ở tại đây, bà Lê Thị Mão (vợ đồng chí Lê Thành Công, lúc đó hoạt động tại Hội Phụ nữ huyện Hoài Đức) cho biết: Vì là con dâu cụ Thông Phúc và sống tại căn nhà này nên tôi có biết một số sinh hoạt của Bác thông qua chị Thanh, người phục vụ của Bác. Người thường làm việc rất khuya và ăn rất ít.

Món ăn Bác thường dùng là rau cải luộc chấm với nước mắm trứng và mấy con cá khô. Tuy phải tập trung để làm nhiều việc nhưng sau mỗi bữa ăn có món tráng miệng nào ngon Bác thường chia ra và bảo chị Thanh đưa xuống mời cụ Thông Phúc.

Một nhân chứng khác là ông Nguyễn Phan Ngọ (tức Ngọc), lão thành cách mạng, người con đẻ còn sống duy nhất của cụ Nguyễn Thông Phúc cho biết: Thời bấy giờ, tôi là Bí thư Chi bộ xã Vân Canh (tương đương chức Bí thư Đảng ủy xã hiện nay), lúc Bác về tôi được đồng chí Chủ tịch huyện Hoài Đức báo cho biết để yêu cầu tôi bí mật bố trí thêm lực lượng canh phòng vòng ngoài trong thời gian Người ở tại đây. Khi đó, tôi về đến nhà thì Bác đã lên gác.

Trong quãng thời gian Bác ở tại đây tôi không được gặp Người lần nào vì mọi sinh hoạt của Người đều ở trên gác để đảm bảo bí mật. Rồi đến ngày 3/12/1946, tôi được đồng chí Nguyễn Lương Bằng báo cho biết đêm nay Bác sẽ rời khỏi nơi này và yêu cầu tôi làm người dẫn đường. Đêm hôm đó, khi Bác Hồ xuống thang gác thì cụ Thông Phúc đã đứng chờ ở dưới và chắp tay chào Bác.

Bác bắt tay cụ Thông Phúc và nói:

“Cảm ơn cụ đã giúp chúng tôi trong thời gian ở tại đây và nay xin tạm biệt cụ”. Cụ Thông Phúc nói: “Chúc cụ Chủ tịch đi mạnh khỏe và lãnh đạo toàn dân kháng chiến thắng lợi”. Khi tôi dẫn đường đưa Bác ra ngã tư Canh thì ô tô chờ Bác đã đỗ ở đó. Hồ Chủ tịch bắt tay tôi và nói: “Cảm ơn đồng chí”.

Khu nhà hai lần được Bác Hồ lưu lại làm việc ảnh 2

Những đồ dùng sinh hoạt của Bác

Công trình được khôi phục lại

Sau sự kiện trên hơn nửa tháng, toàn quốc kháng chiến bùng nổ, các con cụ Nguyễn Thông Phúc theo kháng chiến, bản thân cụ Nguyễn Thông Phúc cũng đi sơ tán chỗ khác.

Năm 1947, khi biết xã Vân Canh là một ATK (an toàn khu) của T.Ư Đảng và Xứ ủy Bắc kỳ nên thực dân Pháp đã hạ lệnh đốt phá nhà cửa nơi đây. Nhà cụ Nguyễn Thông Phúc cũng bị chúng phá chỉ còn trơ lại nền.

Năm 1988, được sự giúp đỡ của các cơ quan chuyên môn ở Trung ương, địa phương- Đảng bộ, nhân dân huyện Hoài Đức và xã Vân Canh đã khởi công khôi phục lại nguyên trạng ngôi nhà chính của cụ Nguyễn Thông Phúc- di tích lưu niệm nơi dừng chân đầu tiên của Chủ tịch Hồ Chí Minh trên chặng đường trường kỳ kháng chiến.

Công trình được khánh thành và mở cửa cho khách tham quan vào ngày 19/5/1990, nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tại nhà lưu niệm Bác Hồ này, gian gác được bài trí như khi Hồ Chủ tịch ở và làm việc với những kỷ vật của gia đình còn giữ lại được và một số hiện vật phục chế khác. Tầng dưới được dùng làm nơi tưởng niệm Bác Hồ.

Việc phục dựng ngôi nhà trên khá công phu và là một thành quả đáng ghi nhận. Tuy nhiên trong quá trình thực hiện bài này, người viết có dịp trao đổi với những nhân chứng sống là con của cụ Nguyễn Thông Phúc và cán bộ có trách nhiệm của xã Vân Canh thì được họ bày tỏ đôi chút băn khoăn rằng hiện ngôi nhà vẫn chưa xứng tầm với giá trị lịch sử của nó.

Sở dĩ có điều băn khoăn này là vì ngôi nhà thờ Ban chi họ Nguyễn Phan, nơi Hồ Chủ tịch từng chủ trì Hội nghị mở rộng của Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã bị phá trong kháng chiến nay vẫn chưa khôi phục lại được. Khu nhà phụ của gia đình cụ Nguyễn Thông Phúc cũng ở trong tình trạng đổ nát. Những điều đó làm gợi nên chút băn khoăn trong lòng người dân khi đến thăm nơi đây.

Hy vọng trong tương lai, những khiếm khuyết trên sẽ được khắc phục để quần thể di tích Nhà lưu niệm Bác Hồ được hoàn thiện hơn, xứng với giá trị lịch sử của nó.

MỚI - NÓNG

Có thể bạn quan tâm

Nhu yếu phẩm được tình nguyện viên đưa đến nhà người dân

Đuổi dịch ở buôn làng: Ngỡ ngàng và thích ứng

TP - Huyện Krông Búk đang là tâm dịch của tỉnh Đắk Lắk. Nhiều ổ dịch xuất hiện tại các buôn đồng bào dân tộc thiểu số với hàng trăm ca mắc trong cộng đồng. Bên cạnh các “chiến sĩ áo trắng” còn có những cán bộ cơ sở chung lưng đấu cật cùng họ vừa chống dịch vừa chăm lo an sinh cho người dân ngăn chặn đà lây lan của dịch bệnh.
'Đuổi' dịch ở buôn làng

'Đuổi' dịch ở buôn làng

TP - COVID-19 ập đến, khuấy đảo mọi sinh hoạt thường ngày của bà con vốn yên bình hai buổi trên nương rẫy. Trong quá khứ, đồng bào các dân tộc thiểu số từng vượt qua gian khó bằng nếp sống, luật tục và từ đó hình thành ý thức, kinh nghiệm trong việc phòng chống dịch bệnh. Nay, họ phòng dịch bằng cách của riêng mình kết hợp với các giải pháp phòng, chống dịch tiên tiến để bảo vệ buôn làng bình yên.
Tiền nhân ông Đặng Văn Việt (hàng trên: bố mẹ đẻ và bố mẹ vợ)

Chuyện Hùm xám Đường 4

TP - Tôi đang ngồi với một nhân chứng huyền thoại của quân sử Việt. Người đã tham gia 126 trận đánh lớn nhỏ. Đánh thắng 120 trận suýt chết 30 lần. Bị thương tới 5 lần. Toàn vào chỗ hiểm. Nhiều tướng lãnh Pháp sau này (trong đó có cựu Bộ trưởng Quốc phòng) đã gọi ông là Tiger gris de la RC4 - Hùm xám Đường số 4…
Anh Giang vui vì giúp được nhiều người về với gia đình

Cận chiến với COVID-19: Vượt qua cửa tử

TP - Trong cuộc chiến với COVID-19, có rất nhiều mất mát, đau thương nhưng cũng có không ít những niềm vui, hạnh phúc tột cùng khi bệnh nhân vượt qua cửa tử để trở về. Những thành quả đó được làm nên từ sự nỗ lực không biết mệt mỏi của đội ngũ nhân viên y tế và chính người bệnh.
Chị Hằng xúc động khi nhắc lại hoàn cảnh gia đình 5 người mất vì COVID-19

Cận chiến với COVID-19: Những nhịp cầu lặng lẽ

TP - "Dạ cho em hỏi, đây có phải số điện thoại của người thân bệnh nhân Nguyễn Thị Lý không ạ? Chị ơi, em gọi từ Bệnh viện hồi sức COVID-19, em xin báo tin buồn là bệnh nhân Lý đã tử vong. Trường hợp này sẽ được hỏa táng và chuyển tro cốt về nhà…". Không nghe bên kia trả lời, biết người thân bệnh nhân đang xúc động, chị Hằng nhẫn nại giữ điện thoại chờ họ bình tĩnh trở lại, nói lời chia buồn và hướng dẫn các bước nhận giấy báo tử.
Điều dưỡng Ức Mi Sa chăm sóc bệnh nhân chuẩn bị chuyển viện

Cận chiến với COVID-19: Những chiến binh thầm lặng

TP - Những ngày cuối tháng 8/2021, dịch bệnh COVID-19 như cơn sóng dữ càn quét TPHCM. Hậu quả để lại là hàng ngàn ca mắc mới, bệnh nặng liên tục tăng khiến đội ngũ nhân viên y tế vắt kiệt sức mình chạy đua với tử thần, giành giật từng mạng sống. Tại khoa Cấp cứu, Bệnh viện Chợ Rẫy, ngày cũng như đêm, các bác sĩ, điều dưỡng lúc nào cũng khẩn trương để tiếp nhận, điều trị bệnh nhân nặng.
Một tháng "ôm" taxi cấp cứu, ông Mỹ chưa một lần về nhà thăm gia đình

Cận chiến với COVID-19: Chạy đua với tử thần

TP - Ðang ngồi ngả lưng trên ghế lái chiếc taxi 7 chỗ, thấy hai nhân viên y tế lom khom dìu một F0 bị suy hô hấp từ trong nhà bước ra, ông Mỹ vội bật dậy mở cửa xe, đỡ bệnh nhân lên ghế sau rồi nổ máy, bật đèn khẩn cấp. Chiếc xe lao vút qua những con hẻm chật hẹp, quanh co, tiến thẳng đến bệnh viện.
Cận chiến với COVID-19: Chiến binh tuổi 20 trên tuyến lửa

Cận chiến với COVID-19: Chiến binh tuổi 20 trên tuyến lửa

TP - TPHCM đang trải qua những ngày lịch sử khi số ca mắc COVID-19, bệnh nhân nặng và tử vong tăng cao gây áp lực lớn lên hệ thống y tế cũng như công tác phòng chống dịch toàn thành phố. Đội ngũ y bác sĩ, tình nguyện viên chống dịch đang ngày đêm vắt kiệt sức mình ở nơi tuyến lửa, chạy đua với thời gian để giảm thiểu số người tử vong cũng như lo hậu sự, đưa người xấu số về với người thân.