Trước đây, đấu xảo là cách gọi của hoạt động hội chợ, triển lãm, được tổ chức để giới thiệu và quảng bá các tác phẩm, sản phẩm hàng hóa, từ đó tạo cơ hội cho thị trường, thúc đẩy thương mại, phát triển kinh tế trong khu vực và trên thế giới.
Nhiều hội đấu xảo đấu xảo quốc tế và thuộc địa thường diễn ra tại các thành phố lớn của Pháp, Bỉ hay Mỹ, với sự tham gia của các nước Đông Dương, trong đó có Việt Nam.
| Cung Đấu xảo Hà Nội xưa. |
Tại Việt Nam, trong thế kỷ 19-20, hội đấu xảo được tổ chức chủ yếu để giới thiệu và trao đổi hàng hóa, thường diễn ra tại Hà Nội và Sài Gòn.
Năm 1865, Hội đấu xảo Gia Định tổ chức vào năm Tự Đức 19 được coi là hội đấu xảo lớn đầu tiên diễn ra tại Nam Kỳ thời Pháp thuộc. Ở Hà Nội, năm 1887, hội đấu xảo lớn đầu tiên được tổ chức để giới thiệu các sản phẩm kỹ nghệ của nước Pháp tại Đông Dương.
Tại đây, bên cạnh rất nhiều sản phẩm của Pháp, cũng có các gian hàng dành cho thợ thủ công Việt Nam trưng bày các tác phẩm của họ.
| Toàn cảnh Cung Đông Dương tại Đấu xảo Paris năm 1931. |
Năm 1902, cùng với việc khánh thành Cung Đấu xảo (nằm tại vị trí Cung Văn hóa Hữu nghị Việt Xô, nay không còn), Hội đấu xảo Hà Nội mở cửa, đã khắc họa một dấu mốc đặc biệt về sự góp mặt của hàng hoá từ nước Pháp, từ các thuộc địa Pháp và một số quốc gia châu Á, trở thành một trường đấu mang tính quốc tế.
Cung Đấu xảo quy mô lớn, từng được coi là công trình đấu xảo tráng lệ, xứng tầm với các cuộc đấu xảo quan trọng định kỳ diễn ra tại đây, với sự tham gia của các sản phẩm Việt từ các địa phương trong cả nước, bên cạnh các các sản phẩm của Pháp và các nước khác trong suốt thời kỳ Pháp thuộc.
Các sự kiện này đã tạo cơ hội cho các nhà sản xuất Việt Nam giới thiệu và bán sản phẩm, thúc đẩy phát triển thương mại, đồng thời khẳng định tính độc đáo và sự tinh xảo trong các tác phẩm trưng bày mang bản sắc Việt trên thị trường.
| Đồ trưng bày của Việt Nam tại Đấu xảo Marseille năm 1922. |
Với sự hội nhập nhanh chóng như trên, các đồ trưng bày của Việt Nam không chỉ góp mặt ở các hội đấu xảo trong nước mà còn được phô diễn tại nhiều cuộc đấu xảo thuộc địa, đấu xảo thế giới ở các thành phố lớn của Pháp, Mỹ và nhiều quốc gia khác trên thế giới.
Ngay từ năm 1878, tại đấu xảo thế giới lần thứ 3 được tổ chức tại Paris, lần đầu tiên một số sản phẩm của Nam Kỳ tham dự hội đấu và mang về khá nhiều huy chương, được Tổng thống Pháp, Bộ trưởng Thủy lợi, Bộ trưởng Nông nghiệp, Thương nghiệp và Khâm phái các nước khen ngợi. Các tác phẩm tham dự đấu xảo của Việt Nam thu hút mọi người bởi vẻ tao nhã, độ tinh xảo và sự độc đáo của chúng, trong đó một số sản phẩm thực sự mới lạ đối với khách tham quan.
| Đồ trưng bày của Việt Nam tại Đấu xảo Marseille năm 1922 |
Sau đó, các sản phẩm của Việt Nam còn xuất hiện tại nhiều hội đấu xảo thuộc địa, đấu xảo thế giới hay đấu xảo kỹ nghệ ở các thành phố khác như Marseille, Lyon (Pháp), San Francisco, New York (Mỹ) hay Bruxelles, Liege (Bỉ)… được khách tham quan quốc tế quan tâm và khen ngợi.
| Bên trong Gian Đông Dương tại Đấu xảo Golden Gate tại Mỹ năm 1939. |
Trong số các hội đấu xảo có sự tham gia của Việt Nam thời kỳ đó, hội đấu xảo thuộc địa năm 1931 đã giới thiệu hình ảnh, tiềm năng và các sản phẩm hàng hóa của Đông Dương một cách phong phú và đa dạng nhất.
Hình ảnh Đông Dương đặc biệt thu hút khách bởi các công trình kiến trúc đặc trưng của mỗi xứ. Bên cạnh công trình đặc biệt ấn tượng là khu đền Angkor Wat của xứ Cao Miên, các công trình của người Việt mang bóng dáng của các kiến trúc tiêu biểu của 3 xứ Bắc Kỳ, Trung Kỳ và Nam Kỳ cũng mang lại sự thích thú cho người xem.
Triển lãm tài liệu lưu trữ Đấu xảo - Nơi tinh hoa hội tụ phác họa không gian các hội đấu xảo quan trọng trong nước và quốc tế, nơi hội tụ tinh hoa Việt từ cuối thế kỉ 19 đến giữa thế kỷ 20. Không chỉ vang bóng trong quá khứ, ngày nay tinh hoa Việt vẫn luôn được các thế hệ duy trì và phát huy trong thời kỳ hội nhập.
Triển lãm được bố cục thành 2 phần: Phần 1 - Hội Đấu xảo Hà Nội - giới thiệu tài liệu, hình ảnh về một số hội đấu xảo tiêu biểu được tổ chức tại Hà Nội.
Phần 2 - Đem chuông đi đánh xứ người - giới thiệu tài liệu, hình ảnh về các hội đấu xảo thuộc địa và đấu xảo thế giới tiêu biểu có sự tham gia của Đông Dương, đặc biệt tại Pháp.
Triển lãm sẽ diễn ra từ ngày 26/1 đến 30/6 (giờ hành chính các ngày trong tuần, mở cửa miễn phí) tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia 1, số 5 phố Vũ Phạm Hàm, Hà Nội.