Di tích Phủ Na hay còn gọi là Na Sơn Động Phủ tọa lạc dưới chân dãy núi Nưa, nơi gắn với huyền tích nữ anh hùng Triệu Thị Trinh dấy binh chống quân Đông Ngô năm 248. Di tích được xây dựng năm 1909 dưới thời nhà Nguyễn và được công nhận là Di tích lịch sử, thắng cảnh cấp tỉnh từ năm 1993. Năm 2010, khu di tích được phê duyệt quy hoạch với diện tích khoảng 70 ha.
Từ đỉnh Na Sơn cao nhất trong dãy núi Nưa hơn 550 m, từ xa xưa có một mạch nước ngầm trong vắt chảy suốt ngày đêm, tạo nên nét huyền bí cho vùng địa linh này.
Trật tự và thành kính
Từ sáng sớm, những con đường dẫn về xã Xuân Du như hẹp lại bởi dòng người và xe cộ nối đuôi nhau không dứt. Càng gần cổng phủ, không khí lễ hội càng rõ nét với mùi khói nhang thơm nồng quyện trong gió núi.
Dọc lối vào và quanh các cung, đền, những sạp hàng bày các xấp giấy màu vàng rực rỡ luôn là nơi dừng chân lâu nhất của du khách. Tại đây, những người viết sớ thuê thường là những người am hiểu chữ Hán Nôm hoặc có nét chữ đẹp tay đưa bút không nghỉ.
Hầu hết du khách khi đến Phủ Na đều không quên dừng lại để thỉnh một lá sớ. Người ta tin rằng tờ giấy vàng ấy chính là cầu nối, là tờ “đơn” gửi lên các bậc thần linh, cầu mong gia đạo bình an, con cái học hành đỗ đạt hay công việc hanh thông trong năm mới.
Trên lối mòn dẫn lên các cung, đền, dù lượng khách đổ về rất lớn, không gian di chuyển hạn hẹp nhưng không có tình trạng chen lấn, xô đẩy, du khách kiên nhẫn xếp hàng.
Vừa lau mồ hôi sau quãng đường dài, ông Bùi Công Uy (52 tuổi, thị trấn Bến Sung, Thanh Hóa) chia sẻ: “Năm nào gia đình tôi cũng chọn đầu xuân năm mới để về Phủ Na. Đi vất vả một chút nhưng khi đi lên tới nơi, tham quan, ngắm nhìn rồi thắp được nén nhang, lòng mình thấy nhẹ nhàng. Chỉ cầu mong sao cho năm mới gia đình mạnh khỏe, hạnh phúc là được rồi”.
Điểm tập trung đông đúc và náo nhiệt nhất trong quần thể di tích chính là khe nước ngầm chảy ra từ lòng núi Nưa. Hàng trăm người cầm sẵn trên tay đủ loại chai lọ, bình chứa để chờ xin “nước lộc”.
Giữa biển người đông đúc, có người tranh thủ rửa mặt, rửa tay ngay tại chỗ để cảm nhận sự thanh khiết của “nước thánh”, có người lại chắt chiu từng chai nước mang về làm quà cho gia đình để cầu mong sự may mắn, bình an.
Theo quan niệm của người dân địa phương và du khách hành hương, dòng “nước thánh” tinh khiết chảy ra từ huyệt đạo thiêng của dãy núi Nưa này mang theo may mắn và sự an lành của Thánh Mẫu. Nghi thức này không chỉ đơn thuần là việc lấy nước, mà đã trở thành một nét văn hóa tâm linh đặc trưng tại Phủ Na.
An yên mỗi bước chân
Không chỉ gắn với truyền thuyết bà Triệu Thị Trinh cùng nhân dân khởi nghĩa chống lại quân xâm lược Đông Ngô từ hơn 1.700 năm trước, đây còn là nơi hội tụ linh khí của tín ngưỡng thờ Mẫu, với Công chúa Liễu Hạnh, Mẫu Thượng Ngàn ở xứ Thanh.
Núi Nưa không chỉ là thắng cảnh, mà còn là chứng nhân lịch sử, là địa linh đã hun đúc nên khí chất kiên cường của người dân xứ Thanh. Người dân về đây, ngoài bái Phật, cầu Mẫu, còn là để nghiêng mình trước linh hồn của những tiền nhân đã hòa vào mây gió núi rừng.
Khi bóng chiều dần buông trên xã Xuân Du, dòng người bắt đầu đổ ngược ra phía cổng phủ để trở về, khép lại hành trình của một ngày du xuân. Những đôi chân có phần thấm mệt sau hành trình leo trèo qua các cung, đền, những vạt áo bám bụi đường sau cảnh chen chúc, nhưng dường như ai nấy đều mang theo một sự nhẹ nhõm lạ kỳ.