Làn sóng gia cố phòng thủ gấp rút được xem là lời cảnh tỉnh muộn màng về những lỗ hổng nghiêm trọng kéo dài nhiều năm.
Phân tán binh lực, củng cố công sự
Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth cho biết, Washington đang tập trung tối đa vào việc củng cố năng lực phòng thủ, xây mới, gia cố boong-ke, song diễn biến này đồng thời đặt ra câu hỏi vì sao những bước chuẩn bị tương tự không được thực hiện sớm hơn, dù mối đe dọa đã hiện hữu rõ ràng từ trước.
Nhiều năm qua, giới phân tích quân sự liên tục cảnh báo rằng việc thiếu hạ tầng kiên cố tại các căn cứ Mỹ, cả trong và ngoài nước, đang tạo ra những điểm yếu nguy hiểm. Sự dễ tổn thương này đặc biệt rõ rệt đối với các máy bay quân sự phải đỗ ngoài trời. Vụ việc một máy bay cảnh báo sớm E-3 Sentry bị phá hủy trong cuộc tấn công của Iran tuần trước được xem là minh chứng điển hình.
Phát biểu tại Lầu Năm Góc sau chuyến thăm Trung Đông không được công bố trước, ông Hegseth mô tả tình trạng sẵn sàng phòng thủ tại các căn cứ Mỹ đang được siết chặt. Theo ông, quân đội Mỹ đã nhanh chóng thiết lập thế trận phòng thủ ngay từ đầu, trong đó bao gồm cả việc tăng cường công sự lẫn điều chỉnh cách bố trí lực lượng.
Ông nhấn mạnh rằng, việc phân tán binh lực là yếu tố then chốt, bởi việc tập trung quá đông tại một vị trí sẽ tạo ra mục tiêu lý tưởng cho đối phương.
Cùng với việc phân tán, số lượng hầm trú ẩn đang được gia tăng nhanh chóng. Bộ trưởng Hegseth khẳng định đây là ưu tiên cấp chiến trường, đi kèm với việc mở rộng các lớp phòng không. Ông cho biết hệ thống phòng thủ hiện nay không chỉ dựa vào các tổ hợp tên lửa như Patriot hay THAAD, mà còn bao gồm tiêm kích làm nhiệm vụ tuần tra, các hệ thống đánh chặn trực tiếp và năng lực tác chiến điện tử. Theo ông, toàn bộ hệ thống đang được vận hành ở mức tối đa để bảo vệ binh sĩ và tài sản.
Tránh bị theo dõi và nhắm mục tiêu
Tuy nhiên, mối lo không chỉ đến từ các đòn tấn công trực diện. Ông Hegseth thừa nhận đối phương đang tìm cách thu thập thông tin tình báo về vị trí và hoạt động của lực lượng Mỹ, buộc quân đội phải liên tục thay đổi cách triển khai để tránh bị theo dõi và nhắm mục tiêu. Ông nhấn mạnh nguyên tắc cốt lõi là không tạo ra các quy luật dễ đoán, đồng thời cho biết các chỉ huy đang điều chỉnh chiến thuật theo thời gian thực.
Những phát biểu này được đưa ra chỉ vài ngày sau cuộc tấn công ngày 27/3 vào căn cứ không quân Prince Sultan tại Ảrập Xêút. Trong vụ việc này, một máy bay cảnh báo sớm AWACS đã bị phá hủy, nhiều máy bay khác bị hư hại và một số binh sĩ Mỹ bị thương. Sự kiện này làm dấy lên lo ngại sâu sắc về mức độ an toàn của các khí tài quân sự giá trị cao khi không có bảo vệ vật lý đủ mạnh.
Boong-ke lắp ghép
Trước tình hình đó, quân đội Mỹ đã bắt đầu tìm kiếm các giải pháp khẩn cấp. Lực lượng Không gian Mỹ gần đây phát đi thông báo tìm nguồn cung các hệ thống hầm trú ẩn lắp ghép có thể triển khai nhanh tới Jordan chỉ trong thời gian rất ngắn. Đây là quốc gia đóng vai trò quan trọng trong chiến dịch hiện tại, với căn cứ Muwaffaq Salti trở thành một trong những điểm trung chuyển chủ chốt và cũng đã bị Iran nhắm tới.
Song song với đó, một dự án xây dựng cơ sở ngầm quy mô lớn tại căn cứ Al Udeid ở Qatar cũng đã được lên kế hoạch, dù phải đến năm 2028 mới có thể khởi công.
Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng các bước đi hiện tại mang tính phản ứng muộn. Các mối đe dọa từ tên lửa và máy bay không người lái (UAV) của Iran, cũng như các lực lượng ủy nhiệm, đã xuất hiện từ nhiều năm trước và từng gây thiệt hại cho lực lượng Mỹ và đồng minh. Trong khi đó, xu hướng gia tăng của chiến tranh bằng UAV đã được cảnh báo suốt gần một thập kỷ, nhưng đầu tư vào hạ tầng kiên cố lại không theo kịp.
Một phần nguyên nhân nằm ở quan điểm lâu nay của giới chức quân sự Mỹ, vốn hoài nghi về hiệu quả chi phí của việc xây dựng công trình kiên cố quy mô lớn. Thay vào đó, họ ưu tiên các biện pháp phòng thủ chủ động và chiến thuật linh hoạt như phân tán lực lượng, ngụy trang và đánh lừa đối phương.
Tuy nhiên, vụ Iran phá hủy máy bay E-3 cho thấy những giới hạn rõ rệt của các chiến lược này, đặc biệt khi nhiều khí tài vẫn phải hoạt động tại các vị trí cố định dễ bị nhận diện.
Vai trò giám sát không gian
Đáng chú ý, Bộ trưởng Hegseth cũng đề cập khả năng Iran nhận được hỗ trợ từ Nga và Trung Quốc trong việc xác định mục tiêu, bao gồm thông qua ảnh vệ tinh. Trong bối cảnh năng lực giám sát không gian của Trung Quốc phát triển nhanh chóng, yếu tố này có thể góp phần nâng cao độ chính xác của các cuộc tấn công. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia nhận định rằng ngay cả khi không có sự hỗ trợ bên ngoài, Iran vẫn đủ khả năng tiến hành các đòn đánh chính xác nhờ mạng lưới tình báo riêng trong khu vực.
Thực tế hiện nay cho thấy lực lượng Mỹ vẫn tập trung hoạt động tại một số căn cứ lớn, có vị trí công khai và dễ bị theo dõi. Điều này khiến các mục tiêu quan trọng như radar phòng thủ tên lửa hay hệ thống liên lạc trở nên đặc biệt dễ bị tấn công.
Vì thế, việc đẩy nhanh xây dựng hầm trú ẩn và gia cố phòng thủ tại Trung Đông không chỉ là phản ứng trước tình hình căng thẳng hiện tại, mà còn là dấu hiệu cho thấy Washington đang phải đối mặt những lỗ hổng chiến lược tồn tại trong thời gian dài - những lỗ hổng giờ đây đã bị phơi bày rõ rệt trong thực chiến.