Sự quan tâm của Washington đối với Greenland không chỉ xuất phát từ tài nguyên khoáng sản mà còn gắn chặt với vị trí quân sự, an ninh và tương lai của Bắc Cực trong thế kỷ 21.
Khoáng sản chiến lược dưới lớp băng dày
Điểm hấp dẫn lớn nhất của Greenland nằm ở trữ lượng khoáng sản được xếp vào nhóm “critical minerals” – những nguyên liệu thiết yếu cho công nghiệp hiện đại, năng lượng xanh và quốc phòng. Nhiều khảo sát địa chất quốc tế cho thấy Greenland sở hữu trữ lượng đất hiếm đáng kể, với các ước tính dao động từ vài chục triệu tấn nếu tính cả những khu vực chưa được khai thác sâu. Đây là nhóm nguyên tố không thể thiếu trong sản xuất nam châm vĩnh cửu, động cơ xe điện, tuabin gió, chip điện tử, radar và tên lửa dẫn đường.
Trong bối cảnh Trung Quốc hiện kiểm soát phần lớn chuỗi cung ứng đất hiếm toàn cầu, việc tìm kiếm nguồn thay thế trở thành ưu tiên chiến lược của Mỹ và các đồng minh. Greenland vì thế được coi là một trong những lựa chọn hiếm hoi có tiềm năng lớn, nằm trong không gian ảnh hưởng của phương Tây.
Bên cạnh đất hiếm, Greenland còn có trữ lượng graphite chất lượng cao – vật liệu cốt lõi trong pin lithium-ion, uranium, kẽm, đồng, vàng, titan và nhiều kim loại quan trọng khác. Một số dự án khai thác graphite và kẽm đã được cấp phép, dù quy mô còn hạn chế do điều kiện khí hậu khắc nghiệt và yêu cầu bảo vệ môi trường nghiêm ngặt.
Dù vậy, giới phân tích cho rằng giá trị kinh tế tiềm năng của các tài nguyên này có thể lên tới hàng nghìn tỷ USD trong dài hạn, khi công nghệ khai khoáng tiến bộ và băng tan dần do biến đổi khí hậu.
Vị trí địa chính trị quyết định trong cuộc đua Bắc Cực
Không kém phần quan trọng so với khoáng sản là vị trí địa chiến lược của Greenland. Hòn đảo này nằm giữa Bắc Mỹ và châu Âu, án ngữ khu vực được gọi là “GIUK Gap” – tuyến phòng thủ then chốt trên Đại Tây Dương, có vai trò giám sát hoạt động hải quân và tên lửa, đặc biệt trong quan hệ căng thẳng với Nga.
Mỹ đã hiện diện quân sự tại Greenland từ thời Chiến tranh Lạnh, với căn cứ Pituffik (trước đây là Thule Air Base) đóng vai trò trung tâm cảnh báo sớm tên lửa đạn đạo và theo dõi không gian. Trong bối cảnh Bắc Cực ấm lên nhanh hơn phần còn lại của thế giới, các tuyến hàng hải mới có thể hình thành, rút ngắn đáng kể quãng đường vận chuyển giữa châu Á và châu Âu. Điều này khiến Greenland trở thành điểm tựa chiến lược cho kiểm soát thương mại và an ninh hàng hải trong tương lai.
Sự hiện diện ngày càng tăng của Nga tại Bắc Cực cùng các động thái đầu tư và ngoại giao của Trung Quốc trong khu vực càng khiến Mỹ lo ngại. Việc duy trì ảnh hưởng tại Greenland không chỉ giúp Washington bảo vệ an ninh Bắc Mỹ mà còn ngăn chặn các đối thủ mở rộng vai trò tại một trong những không gian chiến lược cuối cùng của thế giới.
Lớp băng tại Greenland đóng vai trò then chốt trong hệ thống khí hậu toàn cầu. Với lượng nước khổng lồ được tích trữ trong băng (khoảng 3 triệu Kilômét khối), sự tan chảy của lớp băng tại Greenland có thể đẩy mực nước biển toàn cầu tiến gần một "điểm tới hạn" khí hậu.
Theo Hiệp hội Vật lý Mỹ (American Physical Society), "điểm tới hạn" khí hậu là những ngưỡng quan trọng trong hệ thống Trái Đất, khi bị tác động đến một ngưỡng nhất định, sẽ dẫn đến những thay đổi lớn.
Khi đó, khí hậu thường không thể đảo ngược, gây ra các hệ quả nghiêm trọng cho hệ sinh thái toàn cầu, bởi khi vượt qua ngưỡng này, lớp băng có nguy cơ tan chảy không thể phục hồi.
Điều này khiến hòn đảo trở thành một "phòng thí nghiệm tự nhiên" đặc biệt quan trọng, nơi các nhà khoa học có thể quan sát trực tiếp tác động của biến đổi khí hậu đối với băng hà, đại dương và khí quyển.
Việc theo dõi sát sao diễn biến tại vùng đất đóng băng liên quan trực tiếp đến an ninh môi trường toàn cầu.
Không phải mỏ vàng dễ khai thác
Dù được ví như “kho báu”, Greenland không phải vùng đất có thể khai thác dễ dàng. Khí hậu khắc nghiệt, băng vĩnh cửu, hạ tầng hạn chế và chi phí vận chuyển cao khiến nhiều dự án khoáng sản đối mặt rủi ro lớn. Bên cạnh đó, chính quyền Greenland và cộng đồng bản địa áp dụng các tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt, từng ban hành lệnh cấm khai thác uranium, làm đình trệ một số dự án đất hiếm quy mô lớn.
Thực tế này cho thấy Greenland không phải “mỏ vàng lộ thiên” như trong các đồn đoán, mà là nguồn lực chiến lược mang tính dài hạn. Giá trị của hòn đảo không chỉ nằm ở những gì có thể khai thác ngay hôm nay, mà ở vai trò then chốt trong cấu trúc an ninh, kinh tế và công nghệ toàn cầu trong nhiều thập kỷ tới.
Greenland đang đứng ở giao điểm của ba xu hướng lớn: cạnh tranh địa chính trị, chuyển dịch năng lượng và biến đổi khí hậu. Chính sự hội tụ này khiến Mỹ đặc biệt quan tâm. Với Washington, Greenland không đơn thuần là vùng đất băng giá, mà là chìa khóa để đảm bảo nguồn cung khoáng sản chiến lược, củng cố an ninh Bắc Cực và duy trì vị thế trong trật tự thế giới đang tái định hình.
Nói cách khác, “kho báu” của Greenland không chỉ nằm dưới lớp băng, mà còn nằm ở giá trị chiến lược mà hòn đảo này mang lại.
Gần đây, chính quyền Mỹ liên tục nhắc đến thông điệp muốn sáp nhập đảo Greenland vào nước này. Trong khi đó, phía Đan Mạch đã lên tiếng về chủ quyền và khẳng định Greenland là lãnh thổ của họ.