Nhà thầu gánh lỗ vì "khát" nhiên liệu
Cục Đường bộ Việt Nam (ĐBVN) cho biết, căng thẳng địa chính trị đã đẩy giá xăng dầu trong nước tăng 20-30%, gây khan hiếm cục bộ và khó khăn cho hàng loạt gói thầu xây lắp.
Tại Phú Quốc, không khí thi công trên tuyến đường tỉnh ĐT.975 - trục giao thông chính với tổng vốn 1.630 tỷ đồng phục vụ sự kiện APEC 2027 - đang chùng xuống rõ rệt.
Ông Hoàng Hương Sơn - Chỉ huy trưởng công trường nhà thầu An Phát - cho biết, dự án cần khoảng 25.000 lít dầu mỗi ngày nhưng hiện chỉ được cấp khoảng 2.000-4.000 lít, đáp ứng vỏn vẹn 10% nhu cầu. Sự thiếu hụt này khiến công trường từ chỗ thi công 3 ca 4 kíp nay rơi vào cảnh "vừa làm vừa chơi", gây tốn kém chi phí nhân công và chậm tiến độ.
Cùng chung cảnh ngộ, ông Đỗ Văn Cảnh - Phụ trách vật tư dự án ĐT975 của nhà thầu Đại Phong - ví von nhiên liệu là "máu" của công trình, không có dầu thì không thể làm gì vì toàn bộ là cơ giới hóa.
Với hơn 100 đầu thiết bị, dự án tiêu thụ 10.000 - 12.000 lít dầu mỗi ngày, nhưng nay nhà cung cấp chỉ nhỏ giọt 1.000 - 2.000 lít. Hệ quả là thi công chỉ đạt 50-60% công suất, nhà thầu phải chạy đôn chạy đáo vay mượn từng can dầu. Hơn 150 công nhân đang làm việc cầm chừng, nhưng doanh nghiệp vẫn phải gồng gánh chi trả lương thưởng, chế độ sinh hoạt.
Nguy cơ vỡ tiến độ dây chuyền
Tại Dự án đầu tư mở rộng Cảng hàng không quốc tế (HKQT) Phú Quốc, tình hình càng trở nên cấp bách. Ông Lê Vũ Minh Quang - Chỉ huy trưởng nhà thầu ACC - cho biết, theo tiến độ cam kết, đến ngày 30/6 tới nhà thầu sẽ phải hoàn thành xây dựng đường cất hạ cánh (CHC) số 2. Tuy nhiên, mốc thời gian này có thể khó hoàn thành khi chuỗi cung ứng nhiên liệu đứt gãy, tạo ra phản ứng dây chuyền vô cùng nghiêm trọng.
Để kịp tiến độ, nhà thầu ACC đang trong giai đoạn đẩy mạnh thi công bê tông mặt sân đỗ và đường CHC với khoảng 150 đầu máy chính, tiêu thụ 3.000 - 3.500 lít dầu mỗi ngày. Tuy nhiên, lượng dầu dự trữ chỉ còn đủ dùng trong 1,5 ngày, trong khi nguồn cung nhỏ giọt, mỗi lần đi gom chỉ được 6.000 lít và đối tác không cam kết cung cấp đều đặn. Thậm chí, khâu tiền đề là công tác san nền cũng đình trệ. Dù có trạm dầu riêng và trữ sẵn 200.000 lít (đủ dùng 7-10 ngày), 130 thiết bị cơ giới tiêu thụ 25.000 - 30.000 lít/ngày của đơn vị này đang thiếu nhiên liệu trầm trọng do từ ngày 2/3 đối tác đã từ chối nhận đơn hàng mới.
Hiện tại, công trường của ACC có khoảng 400 cán bộ kỹ thuật và công nhân, dự kiến phải bổ sung thêm 350 - 400 người vào tuần tới để chạy nước rút. Tuy nhiên, nếu máy móc đắp chiếu từ vài ngày đến một tuần vì thiếu dầu, nhà thầu sẽ không thể giữ chân người lao động. Công nhân thất nghiệp sẽ dịch chuyển về đất liền hoặc sang các dự án khác, kéo theo hệ lụy là sau này cực kỳ khó huy động lại, các đối tác kỹ thuật khi thấy thi công chậm chạp cũng sẽ từ chối làm
Ngoài ra, áp lực tài chính đang bào mòn khả năng của nhà thầu. Nguyên nhân là do giá dầu đã tăng hơn gấp đôi, từ 18.900 đồng/lít lên 41.000 đồng/lít chỉ trong một tháng. Đối với các nhà thầu cơ giới, chi phí xe cơ giới chiếm tỷ trọng rất lớn, từ 17-20% giá trị hợp đồng. Khi nguồn cung gián đoạn, nhà thầu chịu tác động kép: Vừa gánh chi phí nhiên liệu tăng 40% mà rất khó được chủ đầu tư bù giá, vừa phải tiếp tục chi trả tiền lương, chi phí thuê nhà, ăn uống cho hàng trăm nhân sự đang ngồi chờ việc.
Cần cơ chế "giải cứu" đặc thù cho các dự án quốc gia
Không chỉ xăng dầu, chuỗi cung ứng vật liệu xây dựng như cát, đá, thép, xi măng và nhựa đường cũng đang xáo trộn mạnh.
Đại diện Ban Quản lý dự án đường Hồ Chí Minh khẳng định, việc mua xăng dầu nhỏ giọt và dự trữ chỉ đủ duy trì 2-3 tuần chắc chắn sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến tiến độ giải ngân. Thậm chí, nhiều trạm bê tông và trạm nhựa thương phẩm đã tạm dừng cung cấp để đàm phán lại giá.
Ông Nguyễn Quốc Hiệp - Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu Xây dựng Việt Nam - nhấn mạnh, do phần lớn hợp đồng xây lắp được ký theo đơn giá cố định từ trước, khi giá vật liệu tăng đột biến, nhà thầu phải "tự gánh" phần chi phí phát sinh, đe dọa trực tiếp đến lợi nhuận doanh nghiệp. Đối với công tác bảo trì đường bộ, nguy cơ khan hiếm nhựa đường cũng đẩy các nhà thầu vào tình cảnh vô cùng nan giải khi áp dụng hợp đồng đơn giá cố định.
Đứng trước nguy cơ đội vốn và trễ hẹn của hàng loạt dự án, các nhà thầu, ban quản lý dự án và Cục ĐBVN kiến nghị các giải pháp tháo gỡ như cơ chế ưu tiên cấp xăng dầu đích danh hàng tháng cho các dự án giao thông; thành lập đoàn thanh tra xử lý nạn găm hàng trục lợi; đồng thời sử dụng Quỹ Bình ổn để hạ nhiệt giá nhiên liệu. Cơ quan quản lý cũng đề xuất giảm thuế giá trị gia tăng, thuế bảo vệ môi trường, giảm phí BOT cho xe tải nặng và nghiên cứu cập nhật lại đơn giá với các hợp đồng cố định.
