A.J. là chỉ huy trong một nhóm bán quân sự thân Iran ở Iraq. Ông đã chờ lệnh từ Tehran để hành quân, sau khi Mỹ và Israel chiến dịch tấn công Cộng hòa Hồi giáo. Nhưng mệnh lệnh đó vẫn chưa đến.
Trong khi ban lãnh đạo ở Tehran đối mặt với mối đe dọa mang tính sống còn, nhiều chiến binh và nhóm dân quân mà Iran gây dựng ở Iraq cho đến nay vẫn chưa tham chiến để hỗ trợ. Không có cuộc tổng động viên quy mô lớn nào để huy động các lực lượng ủy nhiệm Iran tại Iraq - một trong những thành trì cuối cùng của hệ thống liên minh từng rất mạnh của Iran, trải dài từ Gaza, Li-băng, Syria đến Yemen và Iraq.
Một số nhóm thân Iran ở Iraq tuyên bố đã tiến hành các cuộc tấn công trong những ngày gần đây. Một nhóm đã phóng máy bay không người lái vào “các căn cứ của kẻ thù ở Iraq và trong khu vực”, và một số vụ nổ làm rung chuyển thành phố Erbil ở miền bắc - thành trì của người Kurd nơi Mỹ đặt căn cứ quân sự.
Tuy nhiên, các quan chức người Kurd cho biết phần lớn các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái xuất phát trực tiếp từ Iran. Hơn hai chục cuộc tấn công được tuyên bố nhân danh “Kháng chiến Hồi giáo tại Iraq” không gây thiệt hại đáng kể, và trong một số trường hợp thậm chí không có bằng chứng cho thấy các cuộc tấn công thực sự xảy ra.
Ngay cả khi lệnh được đưa ra trực tiếp từ Tehran, A.J. tin rằng chúng sẽ chỉ dành cho 2 hoặc 3 trong số hàng chục nhóm bán quân sự Hồi giáo Shi’ite ở Iraq mà Iran đã nuôi dưỡng.
“Một số sẽ hành động. Những nhóm khác có thể dùng tổ chức bình phong để tấn công nhằm phủ nhận trách nhiệm. Nhưng nhiều nhóm hiện nay chỉ lo lợi ích riêng của mình”, A.J. nói với Reuters.
Câu chuyện cá nhân của A.J. với tư cách thành viên của lực lượng được Iran hậu thuẫn ở Iraq phản ánh sự trỗi dậy và suy yếu chiến lược của Iran trong việc phát triển các lực lượng ủy nhiệm khắp khu vực.
Chiến lược này được thực hiện bởi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo và đơn vị Quds chuyên hoạt động ở nước ngoài, nhằm chống lại Mỹ và Israel. Câu chuyện của ông cũng cho thấy cách Israel và Mỹ dần bào mòn và làm suy yếu phần lớn các lực lượng ủy nhiệm, khiến Iran đối mặt với thời khắc nguy hiểm nhất gần như trong cô độc.
A.J., người đến từ miền nam Iraq nơi đa số dân theo Hồi giáo Shi’ite, cho rằng có nhiều nguyên nhân khiến sức mạnh quân sự của các lực lượng ủy nhiệm của Iran ở Iraq suy giảm: cuộc chiến tiêu hao của Israel và Mỹ đối với các đồng minh khác trong khu vực, việc mất Syria như một tuyến cung cấp hậu cần, và nhiều chỉ huy chủ chốt chuyển sang hoạt động chính trị và kinh tế trong đời sống Iraq.
Theo một số dân quân, quan chức Iraq và phương Tây, các giáo sĩ Shi’ite và những người theo dõi sát “Trục kháng chiến” của Iran, mạng lưới lực lượng ủy nhiệm của Iran bị rỗng ruột sau nhiều năm các lãnh đạo chủ chốt bị ám sát; tình trạng mất căn cứ an toàn để huấn luyện và vận chuyển vũ khí; nhiều chỉ huy Iraq trở thành những chính trị gia và doanh nhân giàu có, khiến họ có nhiều thứ để mất hơn thu được khi đối đầu với phương Tây.
“Các phe phái này giờ đây không hoàn toàn nằm dưới sự kiểm soát của Iran nữa”, ông Gareth Stansfield, giáo sư chính trị Trung Đông tại Đại học Exeter, người từng cố vấn cho Chính phủ Anh và các chính phủ trong khu vực, cho biết.
Theo chuyên gia này, các lãnh đạo dân quân Iraq không muốn bị trừng phạt, mà muốn tiếp cận hệ thống y tế phương Tây và cho con cái đi học ở nước ngoài. Xu hướng này tăng nhanh kể từ cuộc chiến 12 ngày giữa Israel và Iran vào tháng 6 năm ngoái.