Những thách thức chưa từng có trong kỷ nguyên số
Theo thống kê của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, trong năm 2025, hệ thống tổng đài tư vấn, hỗ trợ NTD đã tiếp nhận gần 15000 cuộc gọi phản ánh, gần 1.000 đơn thư khiếu nại, trong đó gần 200 đơn khiếu nại liên quan đến thương mại điện tử. Đây là những con số biết nói, khẳng định rằng: rủi ro từ việc xâm phạm dữ liệu cá nhân và gian lận thông tin không còn là lời cảnh báo, mà đã trở thành "điểm nghẽn" trực tiếp kìm hãm niềm tin thị trường.
Ông Phùng Công Sưởng - Tổng Biên tập Báo Tiền Phong - nhận định, hiện nay quyền người tiêu dùng đang phải đối mặt với nhiều thách thức chưa từng có trong kỷ nguyên số. Theo ông Sưởng, nếu không bảo vệ hiệu quả những quyền cơ bản này, niềm tin thị trường sẽ bị bào mòn. “Chúng ta không chỉ bảo vệ từng người tiêu dùng, mà đang bảo vệ nền tảng vận hành của thị trường”, ông Sưởng nhấn mạnh.
Ở góc độ địa phương, ông Trịnh Minh Hoàng - Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa - cho rằng, trong bối cảnh mới, bảo vệ quyền người tiêu dùng cần gắn chặt với bảo đảm an toàn thông tin, nâng cao hiệu quả giám sát và xử lý vi phạm. Công tác tuyên truyền cũng cần được đẩy mạnh để người dân hiểu rõ và sử dụng đúng các quyền của mình.
Vì thế, cần xây dựng một “hệ sinh thái” bảo vệ quyền người tiêu dùng với sự tham gia của nhiều chủ thể. Trong đó, các tổ chức xã hội, Hội Bảo vệ người tiêu dùng và cơ quan báo chí giữ vai trò quan trọng trong tư vấn, hỗ trợ và giám sát việc thực thi.
Quyền người tiêu dùng được luật hóa và đặt ở vị trí trung tâm
Vượt qua được những thách thức trên, TS. Tạ Đình Thi - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội - nhấn mạnh, quyền người tiêu dùng tại Việt Nam đã chính thức được xác lập rõ ràng cả về phương diện chính trị và pháp lý.
Việc Thủ tướng Chính phủ lựa chọn ngày 15/3 là Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam, cùng với việc nội dung này được luật hóa trong Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, đã khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của người tiêu dùng trong đời sống kinh tế - xã hội.
Theo ông Thi, điểm cốt lõi của chính sách hiện nay là xác định người tiêu dùng “vừa là trung tâm, vừa là động lực, vừa là đối tượng được phục vụ”. Điều đó đồng nghĩa với việc mọi chiến lược, quy hoạch hay hoạt động sản xuất - kinh doanh đều phải hướng tới bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của người tiêu dùng.
Trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh, nội hàm của quyền người tiêu dùng cũng được mở rộng đáng kể. Không chỉ dừng lại ở quyền được an toàn hay quyền được cung cấp thông tin, người tiêu dùng còn được bảo vệ ở những lĩnh vực mới như dữ liệu cá nhân, quyền riêng tư và giao dịch an toàn trên môi trường số. Chủ đề năm 2026 “An toàn thông tin - Gắn kết niềm tin - Tiêu dùng bền vững” chính là sự cụ thể hóa những yêu cầu cốt lõi này trong giai đoạn phát triển mới.
Từ quyền trên giấy đến thực thi trong thực tế
Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Nguyễn Sinh Nhật Tân - Thứ trưởng Bộ Công Thương - cho rằng, việc luật hóa quyền người tiêu dùng là bước tiến quan trọng, nhưng điều cốt lõi là làm sao để các quy định đó đi vào đời sống một cách hiệu quả. Ông nhấn mạnh ba nhóm quyền cơ bản cần được bảo đảm trong thực tiễn gồm: quyền được an toàn, quyền được cung cấp thông tin và quyền được lắng nghe, giải quyết khiếu nại.
Theo đó, trách nhiệm của cơ quan quản lý là tiếp tục cụ thể hóa quy định pháp luật, xác định rõ trách nhiệm của từng cấp trong hệ thống chính quyền hai cấp, đồng thời lồng ghép nội dung bảo vệ quyền người tiêu dùng vào các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.
Đối với doanh nghiệp, việc tôn trọng quyền người tiêu dùng không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là điều kiện tiên quyết để phát triển bền vững. Minh bạch thông tin, bảo đảm chất lượng sản phẩm, bảo vệ dữ liệu cá nhân và xử lý thỏa đáng khiếu nại chính là nền tảng để xây dựng niềm tin thị trường.
Đáng chú ý, ông cũng nhấn mạnh vai trò của tiêu dùng có trách nhiệm, đặc biệt trong việc sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả. Đây không chỉ là hành vi tiêu dùng văn minh mà còn góp phần thực hiện mục tiêu phát triển bền vững của quốc gia trong bối cảnh mới.
Thực tế, quyền người tiêu dùng tại Việt Nam đang dần trở thành một trụ cột của nền kinh tế thị trường hiện đại. Khi pháp luật được hoàn thiện và thực thi hiệu quả hơn, người tiêu dùng không chỉ được bảo vệ mà còn đóng vai trò thúc đẩy thị trường phát triển minh bạch, bền vững. Vấn đề cốt lõi trong thời gian tới là bảo đảm sự đồng bộ giữa chính sách và thực tiễn, để quyền người tiêu dùng thực sự đi vào cuộc sống.