Ngôi chùa Khmer hơn 400 năm tuổi và tập tục đặc biệt
Chùa Dơi (tên Khmer là Mahatup, còn gọi là chùa Mã Tộc) là một trong những ngôi chùa Khmer cổ kính bậc nhất khu vực Nam Bộ, với lịch sử hơn 450 năm. Không chỉ nổi tiếng bởi kiến trúc và quần thể dơi khổng lồ cư trú, chùa Dơi còn gắn liền với một tập tục dân gian đặc biệt: nuôi dưỡng và chôn cất heo 5 móng.
Theo quan niệm truyền miệng trong dân gian, heo có một chân với 5 móng bị xem là mang điềm xui, gia đình nào nuôi có thể gặp vận rủi. Vì vậy, người dân thường đưa những con heo này vào chùa để nuôi dưỡng. Khi heo chết, nhà chùa sẽ tổ chức nghi thức mai táng và an táng tại khu nghĩa địa riêng trong khuôn viên.
Theo lời kể của người Khmer địa phương, khu vực chùa Dơi từng là nơi diễn ra những trận đánh ác liệt của phong trào nông dân chống chế độ phong kiến xưa. Trong khi các cuộc nổi dậy ở nhiều vùng lân cận đều thất bại, thì tại đây, lực lượng khởi nghĩa được cho là đã giành chiến thắng. Từ đó, người dân tin rằng vùng đất này mang linh khí đặc biệt, là “đất lành”, rồi tụ họp về sinh sống và dựng chùa thờ Phật.
Tuy nhiên, theo thư tịch cổ, chùa Dơi được khởi công xây dựng vào năm 1569 do ông Thạch Út đứng ra xây dựng, trải qua 19 đời Đại đức cùng nhiều lần trùng tu. Sau vụ hỏa hoạn năm 2007, chánh điện chùa đã được phục dựng và khánh thành vào năm 2010.
Một nét đặc trưng khác làm nên tên tuổi chùa Dơi là quần thể dơi khổng lồ sinh sống tự nhiên trong khuôn viên. Mỗi con dơi nặng từ 0,5–1 kg, sải cánh rộng 1–1,5 m. Loài dơi này có hai chân, mỗi bàn chân gồm 5 ngón với móc nhọn cong, cùng các móc phụ ở bả vai, giúp chúng treo mình lộn ngược trên cành cây thay vì đứng đậu.
Bí ẩn về heo 5 móng và kiêng dè của dân gian
Theo quan niệm dân gian Nam Bộ, heo bình thường chỉ có 4 móng. Những con heo có 5 móng bị xem là dị dạng và mang yếu tố tâm linh. Người dân tin rằng heo 5 móng là “hợi nhân” – con người đầu thai thành để trả nghiệp từ kiếp trước.
Không chỉ khác thường về hình dáng, nhiều giai thoại cho rằng heo 5 móng có những biểu hiện “giống người”: hiểu tiếng nói, ánh mắt u uẩn, thậm chí có tư thế ngủ nằm ngửa. Chính vì vậy, giới đồ tể xưa truyền tai nhau quy tắc bất thành văn: thà chịu mất tiền còn hơn giết mổ heo 5 móng, bởi lo sợ tai ương sẽ ập đến nếu sát hại “hợi nhân”.
Xuất phát từ nỗi sợ điềm gở nhưng cũng từ lòng thương cảm, người dân đã hình thành tập tục đưa heo 5 móng vào chùa nuôi dưỡng. Việc gửi gắm những con vật này vào cửa Phật không chỉ để tránh vận rủi cho gia đình, mà còn là mong muốn nhờ kinh kệ và đức độ của các sư thầy hóa giải oan nghiệp, giúp linh hồn sớm được siêu thoát.
Về sau, do ảnh hưởng đến cảnh quan và sinh hoạt chung, chùa Dơi không còn tiếp nhận nuôi heo 5 móng. Tuy nhiên, những ngôi mộ còn lại vẫn được người dân xem như dấu tích của một tập tục hiếm gặp.
Câu chuyện về heo 5 móng ở chùa Dơi không chỉ mang màu sắc huyền bí, mà còn phản ánh cách người xưa nhìn nhận về nhân quả, luân hồi và lòng trắc ẩn. Trong ranh giới giữa niềm tin dân gian và tín ngưỡng Phật giáo, tập tục này trở thành một lát cắt văn hóa đặc biệt, góp phần tạo nên sức hấp dẫn riêng của ngôi chùa thiêng giữa miền Tây Nam Bộ.
Theo các nhà khoa học, heo 5 móng không phải là hiện tượng tâm linh, mà là một dạng dị tật bẩm sinh hiếm gặp trong quá trình phát triển phôi thai. Bình thường, heo có 4 móng chính ở mỗi chân, tương ứng với cấu trúc tiến hóa ổn định của loài. Trường hợp xuất hiện móng thứ năm được xem là đa ngón (polydactyly) – một rối loạn hình thái từng được ghi nhận ở nhiều loài động vật và cả con người.
Nguyên nhân của hiện tượng này chủ yếu liên quan đến đột biến gene, rối loạn trong quá trình phân chia tế bào phôi, hoặc tác động của môi trường như dinh dưỡng kém, nhiễm độc, nhiễm virus trong giai đoạn mang thai. Móng thừa thường không có chức năng vận động, đôi khi chỉ là phần mô sừng phát triển bất thường.
