Trường Đại học Sư phạm tổ chức Diễn đàn khoa học “Các mô hình mới về Hợp tác quốc tế và hỗ trợ đảm bảo sự phát triển của trẻ em Châu Á”, ngày 6/3. Các chuyên gia về Giáo dục, Tâm lý, Giáo dục đặc biệt, Y tế… đã chia sẻ những kết quả nghiên cứu mới, kinh nghiệm trong môi trường giáo dục liên quan đến rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ, qua đó nâng cao chất lượng hệ thống hỗ trợ.
Theo các chuyên gia, tại các quốc gia Đông Nam Á, cùng với sự gia tăng dân số và quá trình đô thị hóa nhanh chóng, số lượng trường hợp được chẩn đoán rối loạn phát triển, bao gồm chứng tự kỷ. Tuy nhiên, hệ thống hỗ trợ liên tục sau chẩn đoán và cơ chế tiếp nhận trong môi trường học đường vẫn chưa thực sự đầy đủ, dẫn đến sự chênh lệch đáng kể trong tiếp cận dịch vụ hỗ trợ.
PGS.TS Nguyễn Đức Sơn, Hiệu trưởng Trường ĐH Sư Phạm Hà Nội cho rằng, có những đứa trẻ, nhóm trẻ đặc biệt cần có sự hỗ trợ của cộng đồng, để các em có thể hòa nhập, trải nghiệm được cuộc sống của chính bản thân mình bằng những cách khác với những người khác. Và sự hỗ trợ ấy đến từ nhiều phía gồm: nhà khoa học, giáo dục, các nhà làm chính sách, cả phía các cộng đồng, phụ huynh.
Ông Sơn kỳ vọng, những nghiên cứu khoa học, kinh nghiệm, trải nghiệm thực tiễn của các chuyên gia được chia sẻ, sẽ giúp hiểu biết đầy đủ hơn nhằm thực hiện một công việc có tính nhân văn trong giáo dục rất lớn, đó chính là không để những đứa trẻ bị bỏ lại phía sau.
Cần phát hiện và can thiệp sớm
Chia sẻ tại diễn đàn, TS Đô Thị Thảo, Phó Hiệu trưởng Trường Khoa học phát triển trẻ thơ (ĐH Sư phạm Hà Nội) và nhóm nghiên cứu công bố, một nghiên cứu dịch tễ học về tự kỷ tại Thái Nguyên, Thái Bình (cũ), Hà Nội giai đoạn 2011-2020 với hơn 94.000 em tham gia sàng lọc, kết quả cho thấy 387 trẻ mắc tự kỷ (0,41%). Trong đó, nếu tính theo giới, nam mắc 0,6%, nữ thấp hơn chỉ 0,2%. Nếu tính theo độ tuổi, trẻ dưới 36 tháng là 0,3%; trẻ trên 37 tháng là 0,5%.
Chuyên gia chỉ ra, dấu hiệu bất thường của trẻ tự kỷ là: không nhìn vào mắt người khác, nhạy cảm với tiếng động, không đáp ứng khi gọi tên, không hiểu điều mọi người nói, không biết chơi trò giả vờ, không biết khoe đồ vật…
Số lượng trẻ tự kỷ sẽ không ngừng tăng trong thời gian tới do nhận thức cộng đồng và tiêu chí chẩn đoán tự kỷ được mở rộng. Có thể phát hiện sớm trẻ tự kỷ trong giai đoạn sớm từ 1-2 tuổi để có các chương trình can thiệp phù hợp, hiệu quả.
Số lượng các trung tâm can thiệp sớm ở Việt Nam cũng ngày càng nhiều, dịch vụ phát triển. Nếu can thiệp sớm, sẽ giúp trẻ biết hợp tác điều chỉnh hành vi, kiềm chế cảm xúc, giao tiếp với bạn bè, thầy cô…
Ông Hiroshi Yamaguchi, Trường Cao học Y Khoa, Đại học Kobe (Nhật Bản) nhấn mạnh, các giải pháp can thiệp sớm cho trẻ tự kỷ có tác động rất lớn tới điều chỉnh nhận thức, hành vi. Từ đó, trẻ có thể học hòa nhập với bạn bè thay vì không được phát hiện hay điều trị.
Theo chuyên gia này, trước đây, thường chỉ chẩn đoán được trẻ tự kỷ khi các em lên 3 - 4 tuổi; ngày nay với sự phát triển của khoa học công nghệ, 2 tuổi đã có thể phát hiện được trẻ mắc tự kỷ. Đặc biệt, gần đây, AI có thể đoán được khi trẻ mới chỉ 6 tháng tuổi.
Các giải pháp can thiệp sớm được đưa ra như, cha mẹ, thầy cô sát sao, đồng hành, hướng dẫn trẻ nhận biết hành vi, nhận thức đúng trong từng sự việc, hoạt động. Đặc biệt, kiên nhẫn cần lấy trẻ làm trung tâm trong các cuộc trò chuyện, tổ chức trò chơi chung…
Mô hình can thiệp sớm tự kỷ ở trẻ tại Việt Nam được giới thiệu là dựa vào gia đình làm trung tâm; phối hợp với bệnh viện - trung tâm chuyên biệt - trường học hòa nhập, có thể cá nhân hóa mục tiêu giáo dục và trị liệu, tăng cường vai trò của cha mẹ trong quá trình can thiệp.
