Anh Tuấn (35 tuổi), tài xế công nghệ tại TP.HCM, từng có khoản vay tiêu dùng chậm trả trong giai đoạn dịch Covid nên bị xếp vào nhóm nợ xấu. Khi chiếc xe Toyota Vios 2018 – phương tiện mưu sinh duy nhất – gặp sự cố, anh cần khoảng 25 triệu đồng để sửa chữa. Ngân hàng từ chối. Công ty tài chính không duyệt hồ sơ. Bế tắc, anh tìm đến lời mời “Nợ xấu vẫn vay tiền online trả góp theo tháng” được dán gần chợ.
Không cần gặp mặt, chỉ gửi ảnh chụp CCCD và thực hiện một vài thao tác trên điện thoại, 20 triệu được chuyển về tài khoản chỉ sau vài phút. Dù số tiền ít hơn mong muốn nhưng cũng tạm đủ để giúp chiếc xe thoát cảnh "đắp mền".
Nhưng sau một tháng, khoản vay bắt đầu “phình to” với hàng loạt khoản phí không được giải thích rõ. Chậm trả vài ngày, điện thoại liên tục nhận các cuộc gọi đòi nợ, tin nhắn đe doạ. Không chỉ anh, người thân, bạn bè cũng bị làm phiền, thậm chí bị bôi xấu trên mạng xã hội. Dù đã trình báo cơ quan công an nhưng khoản nợ vẫn còn đó. Cuối cùng, anh buộc phải vay mượn nhiều nơi để trả dần, dẫn đến áp lực kéo dài, "Chắc phải 1-2 năm nữa mới trả được hết", anh cho biết.
Theo các chuyên gia tài chính, những trường hợp như anh Tuấn không hiếm. Người vướng nợ xấu thường rơi vào thế “không còn lựa chọn” khi vay tiền, dễ bị cuốn vào các lời mời gọi vay online không rõ nguồn gốc. Cũng theo phân tích, nợ xấu hiện được chia thành 5 nhóm. Trong đó, nhóm 1 và 2 vẫn có thể vay vốn một cách dễ dàng. Nhóm 3 có thể được xem xét nếu cải thiện lịch sử tín dụng. Nhưng từ nhóm 3 trở lên, khả năng vay vốn ngân hàng gần như là con số không.
Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia (CIC) cho biết đến năm 2025 mới có khoảng 55,2 triệu hồ sơ tín dụng, tương đương 70% dân số trưởng thành. Đồng nghĩa với khoảng 30%, tức gần 20 triệu người, chưa có hồ sơ tín dụng hoặc hồ sơ tín dụng không đủ điều kiện. Không đủ điều kiện có thể vì hai lý do chính, không chứng minh được thu nhập ổn định hoặc do vướng nợ xấu từ mức 3 trở lên. Khoảng trống này vô tình khiến những lời quảng cáo kiểu “vay nhanh không thẩm định” có đất sống. Về nguyên tắc, không có bất cứ ngân hàng nào duyệt vay mà không xác minh thông tin thông tin nợ xấu khách hàng.
Trong bối cảnh đó, theo các chuyên gia, những người vướng nợ xấu nhưng vẫn cần tiền gấp có thể cân nhắc các hình thức vay thay thế hợp pháp khác, phổ biến là vay cầm cố, nôm na là cầm đồ. Hình thức vay này không yêu cầu chứng minh thu nhập, không xét nợ xấu mà chỉ dựa vào giá trị và tính pháp lý của tài sản. Tuy nhiên, thị trường cầm đồ truyền thống vẫn tồn tại nhiều bất cập như lãi suất mập mờ, hợp đồng không rõ ràng, thậm chí yêu cầu người vay ký giấy bán tài sản rồi mới giải ngân.
Tuy nhiên, thời gian gần đây, sự xuất hiện của các chuỗi cầm đồ thế hệ mới đã phần nào giúp thị trường minh bạch hơn. Trong đó, cái tên được nhiều người nhắc đến là F88 – chuỗi cửa hàng cầm đồ được nhà nước cấp phép và quản lý. F88 nhận cầm xe máy và ô tô chính chủ nhưng chỉ giữ lại đăng ký xe và bàn giao phương tiện cho khách hàng sử dụng. Lãi suất được công khai là 1,6%/tháng, tương đương 19,2%/năm. Quy trình vay được tinh giản, rút ngắn thời gian làm thủ tục nhưng vẫn đảm bảo tính pháp lý – khác biệt hoàn toàn so với các hình thức vay online không rõ nguồn gốc.
Gần đây, F88 còn đưa ra giải pháp vay Hạn mức tuần hoàn, cho phép khách hàng thực hiện tới 90% quy trình vay trên ứng dụng MyF88, từ đăng ký, lựa chọn hạn mức đến ký hợp đồng điện tử. Người vay chỉ cần đến cửa hàng một lần để bàn giao giấy tờ xe trước khi nhận giải ngân. Sau khi được duyệt hạn mức, khách hàng có thể rút nhiều lần, tùy theo nhu cầu và chỉ phải trả lãi trên số tiền đã rút.
Nhu cầu vay nhanh, kể cả với người đang vướng nợ xấu, là nhu cầu chính đáng nhưng vẫn có nhiều đối tượng tín dụng đen lợi dụng điều này để gây hại. Song trên thị trường tài chính bình dân vẫn có một số giải pháp vay hợp pháp phần nào đáp ứng được mong muốn vay của người có nợ xấu. Một lựa chọn vay đúng có thể giúp những người như anh Tuấn vượt qua khó khăn tạm thời. Ngược lại, một lựa chọn vội vàng có thể khiến cái giá phải trả lớn hơn rất nhiều so với khoản tiền nhận được ban đầu.
