Tranh cướp cả phần của người âm
Những hình ảnh, video giành giật, tranh cướp đồ cúng cô hồn khiến phong tục lâu đời trở nên méo mó. Hàng loạt cảnh tượng xấu xí được ghi lại mùa xá tội vong nhân vừa qua gióng lên hồi chuông cảnh báo, gây lo ngại về việc hỗn loạn, mất kiểm soát dịp tháng 7 âm lịch hàng năm.
Ngày 15/9, Phòng Cảnh sát hình sự Công an TPHCM bắt khẩn cấp Mai Anh Kiệt (18 tuổi), Nguyễn Tuấn Hùng (17 tuổi, trú tại phường Bảy Hiền) và Hà Kim Bảo (17 tuổi, trú tại phường Tân Hòa) vì hành vi cướp giật tài sản. Nhóm thanh niên này đi xe máy đến một cửa hàng, đúng thời điểm nhân viên cửa hàng bày nhiều lễ vật cúng cô hồn. Vừa thắp nhang xong, nhóm thanh niên chạy xe máy áp sát, nhảy xuống giật mạnh chiếc bàn khiến lễ vật văng tung tóe ra đường rồi cùng đồng bọn bỏ chạy.
Theo phản ánh của người dân và nhiều hình ảnh được ghi lại, những người tham gia hành vi giật cô hồn, gây ra cảnh hỗn loạn hầu hết ở độ tuổi rất trẻ. Như trường hợp các đối tượng vừa bị bắt tại TPHCM, cả nhóm đều không quá 18 tuổi. Không dừng lại ở trò đùa vui, giật cô hồn biến tướng thành hành vi bạo lực, vi phạm pháp luật.
PGS.TS Phạm Văn Dương - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu văn hóa (Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam) - cho biết theo phong tục, gia chủ sẽ bày mâm cúng và tiền bạc. Sau khi tàn nhang, người qua đường có thể "giật" nhằm tạo sự may mắn cho gia đình đồng thời chia sẻ với những người khuất mặt. Việc làm này thường diễn ra khi gia chủ đã làm lễ xong. Tuy nhiên, nếu gia chủ mới bày đồ, chưa kịp làm lễ mà xông vào cướp, giành giật là hành vi thiếu hiểu biết, thiếu văn hóa cần phê phán.
Nhiều người tham gia vào đám đông cướp giật với tâm lý “đu” trend, ham vui, muốn có “chiến tích” để khoe lên mạng xã hội. Tâm lý đám đông cũng khiến hành vi tranh cướp trở nên quá khích. Vì vậy, chuyên gia văn hóa nhấn mạnh giải pháp ngăn chặn tình trạng này là giáo dục, tuyên truyền để giới trẻ thấu hiểu các giá trị nhân văn của tục cúng cô hồn.
“Gia chủ bày lễ cúng để bố thí cho các linh hồn bơ vơ không có nơi về, thiếu nơi thờ cúng. Vậy mà chưa kịp mời gọi cúng kính thì ‘ma cô sống’ đã cướp mất. Xét về tâm linh, đó là hành động tranh cả phần của người âm. Xét về đạo đức ứng xử của xã hội là phản cảm, thiếu văn hoá”, PGS.TS Phạm Văn Dương chia sẻ quan điểm với Tiền Phong.
Người đi tranh cướp hầu hết không phải vì thiếu miếng ăn, vì đói khát. Không ít trường hợp do tuổi trẻ nông nổi, một phần do mạng xã hội chia sẻ nhiều về hiện tượng cướp giật đồ cúng nhưng thiếu góc phê phán, cảnh báo nên nhiều người lầm tưởng phong tục biến thành trò vui.
Không nên quá lãng phí cho lễ phẩm
Tháng 7 âm lịch hàng năm còn được gọi là tháng cô hồn hoặc “mở cửa mả”. Dân gian quan niệm đây là tháng của ma quỷ, đặc biệt là ngày rằm tháng bảy là ngày xá tội vong nhân - ngày Diêm Vương mở cửa Quỷ môn quan để ma quỷ được tự do trở về dương thế, đó cũng chính là ngày “âm khí xung thiên”. Nguồn gốc của tháng cô hồn theo dân gian là gắn liền với văn hóa Đạo giáo của Trung Quốc.
Tuy nhiên, theo quan điểm của đạo Phật, tháng 7 âm lịch là tháng báo hiếu, có ý nghĩa trọng tâm là giáo dục lòng hiếu thảo cho con người. Ý nghĩa này bị không ít người hiểu sai, dân gian hóa theo hướng cầu cúng ma quỷ, nhuốm màu tà kiến, mê tín.
Đối với Phật tử, tháng 7 là thời điểm để mỗi người trau dồi tâm hiếu. Việc thí thực cô hồn trong dịp này cũng rất tốt, nhưng chỉ là một lễ tiết có tính thứ yếu trong mùa lễ hội Vu lan. Vì vậy, lễ phẩm chủ yếu là thực phẩm, không nên quá lãng phí cho việc mua sắm vàng mã, rải tiền lẻ.
