Ổn định bền vững
Mới đây, nền tảng tìm kiếm Cốc Cốc công bố thông tin liên quan đến 13,4 triệu lượt tìm kiếm về chủ đề Việc làm trong 7 tháng đầu năm 2026. Đáng chú ý, "logistics” và “freelancer” dẫn đầu nhóm từ khóa về nghề nghiệp, vị trí và hình thức làm việc, các truy vấn về lương thực nhận, thuế, luật lao động và CV cũng nằm trong nhóm được quan tâm nhất.
Nhìn tổng thể, dữ liệu này cho thấy người dùng đang ngày càng chủ động hơn trong việc thu thập thông tin, đánh giá cơ hội và chuẩn bị thích ứng với môi trường làm việc.
Thực tế, sau 4 năm mài dũa từ ghế nhà trường, nhiều sinh viên bước khỏi cánh cổng trường đại học với nhiều băn khoăn, lo toan trong công việc. Tuy nhiên, việc lựa chọn công việc hiện nay của nhiều người trẻ không còn đặt tiêu chí ổn định lên hàng đầu.
Tạ Hoàng Long Vũ (23 tuổi, cử nhân Học viện Bưu chính Viễn thông) cho rằng ở giai đoạn đầu sự nghiệp, cơ hội học hỏi và phát triển quan trọng hơn một mức lương cao ngay từ đầu. Long Vũ chấp nhận thu nhập chưa quá cao nếu công việc mang lại kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng và cơ hội tiếp xúc với những người giỏi hơn.
Từ đó, định nghĩa “ổn định” của Long Vũ cũng thay đổi so với thế hệ đi trước. Theo đó, "ổn định" không còn được hiểu đơn giản là làm lâu năm tại một công ty, mà là có đủ năng lực để dù môi trường thay đổi vẫn có thể tìm được cơ hội mới.
"Tôi vẫn muốn có một nền tảng thu nhập ổn định, nhưng không muốn chỉ dừng lại ở một mức 'đủ sống'. Trong quá trình làm việc bản thân có thể liên tục học thêm, nâng cao kỹ năng và tạo ra nhiều lựa chọn, hướng đi cho bản thân. Có năng lực và khả năng thích nghi được coi là kiểu ổn định bền vững hơn", Long Vũ chia sẻ.
Quan điểm này cũng được Nguyễn Hồng Hạnh (23 tuổi, cử nhân Đại học Giáo dục, ĐHQGHN) đồng tình. Với định hướng trở thành giáo viên tiểu học, Hồng Hạnh đặt cơ hội học hỏi và phát triển chuyên môn lên hàng đầu.
Theo cô, sự ổn định bền vững phải đến từ năng lực thích ứng và giá trị bản thân, khi người lao động có đủ chuyên môn để tạo ra giá trị ngay cả khi môi trường hay xu hướng nghề nghiệp thay đổi. Vì vậy, Hồng Hạnh lựa chọn tích lũy kinh nghiệm giảng dạy thực tế trước, sau đó mới mở rộng sang gia sư trực tuyến, thiết kế học liệu, làm nội dung giáo dục hay các công việc linh hoạt khác.
Trong khi đó, Trần Thị Phương Anh (22 tuổi, cử nhân Học viện Báo chí và Tuyên truyền) cho biết cô từng xác định rẽ hướng từ báo chí sang truyền thông bởi sự cạnh tranh ngày càng lớn trong ngành. Phương Anh vẫn mong muốn có một công việc ổn định, nhưng không muốn sự ổn định ấy chỉ là một mức lương cơ bản.
“Chẳng ai muốn phải nhảy việc liên tục cả, nhưng tôi mong muốn được trả lương xứng đáng với những gì mà bản thân đã bỏ ra cho công việc mà không đơn giản là một mức lương cơ bản - mức thu nhập khó để một người trẻ bám trụ lại thành phố lớn", Phương Anh chia sẻ.
Điểm chung trong lựa chọn của những người trẻ này là họ không từ chối sự ổn định, nhưng đang định nghĩa lại nó. Nhiều người xác định vẫn muốn thu nhập ổn định, môi trường tốt và một công việc có thể gắn bó, nhưng lại không muốn sự ổn định ấy trở thành chiếc khung giới hạn đường đi. Họ có thể chấp nhận bắt đầu với mức lương chưa cao, học thêm một kỹ năng mới, chuyển hướng nghề nghiệp hoặc thử freelance, remote, creator... nhưng mỗi bước đi làm tăng giá trị và mở rộng lựa chọn cho tương lai.
Công việc nào đủ hấp dẫn Gen Z?
TS. Lương Thanh Thảo - Chủ nhiệm cấp cao bộ môn Quản trị nhân sự, Đại học RMIT Việt Nam cho rằng, sự quan tâm của người trẻ tới freelance, remote hay creator không đồng nghĩa với việc họ quay lưng với công việc toàn thời gian.
Theo đó, một công việc hấp dẫn với Gen Z không còn chỉ được đo bằng mức lương hay khả năng gắn bó lâu dài với một tổ chức, mà còn ở sự linh hoạt, quyền tự chủ, cân bằng công việc - cuộc sống và cơ hội học hỏi. Công nghệ, nền tảng việc làm trực tuyến và kinh tế sáng tạo cũng khiến việc tiếp cận khách hàng, xây dựng thương hiệu cá nhân và tạo thu nhập từ kỹ năng trở nên dễ dàng hơn.
Tuy nhiên, chuyên gia cho rằng không nên vội kết luận Gen Z không thích ổn định hay ngại cam kết. "Nhiều nghiên cứu vẫn cho thấy người trẻ coi trọng sự ổn định về việc làm và thu nhập. Điểm khác biệt có lẽ nằm ở chỗ họ muốn vừa có sự an toàn nghề nghiệp, vừa có nhiều quyền chủ động hơn trong cách mình làm việc. Cách hình dung của họ về sự nghiệp cũng đang trở nên linh hoạt hơn. Thay vì chỉ đi theo một con đường nghề nghiệp tương đối cố định trong một tổ chức, một số người trẻ lựa chọn xây dựng sự nghiệp đa dạng từ nhiều công việc, dự án hoặc vai trò khác nhau. Đây cũng là cách để họ thử sức ở những lĩnh vực mới, tích lũy kỹ năng và mở rộng mạng lưới nghề nghiệp", TS. Lương Thanh Thảo nêu.
Nhu cầu tự do trong công việc là có thật, nhưng đồng thời cũng phản ánh những giới hạn của mô hình việc làm truyền thống như giờ làm bó hẹp, ít quyền chủ động, thời gian di chuyển dài hay cách quản lý quá chú trọng sự hiện diện. Dù vậy, tự do không đồng nghĩa với ít trách nhiệm. Người làm freelance phải tự gánh những rủi ro mà doanh nghiệp thường chia sẻ với nhân viên, từ thu nhập biến động, thiếu phúc lợi đến thời gian tìm kiếm khách hàng và nguy cơ thiếu định hướng phát triển.
Để tạo “độ an toàn” cho sự nghiệp, chuyên gia cho rằng người trẻ cần xây dựng 3 lớp nền tảng: Năng lực chuyên môn, khả năng đa dạng hóa nguồn thu và an toàn tài chính - an sinh. Trong đó, việc liên tục cập nhật kỹ năng, xây dựng hồ sơ năng lực, uy tín và mạng lưới nghề nghiệp có thể được xem như một dạng bảo hiểm dài hạn.
Đặc biệt, trong bối cảnh AI đang làm thay đổi thị trường lao động, người trẻ không nên chỉ hỏi nghề của mình có bị thay thế hay không, mà cần xác định phần việc nào dễ bị tự động hóa và mình có thể tạo thêm giá trị ở đâu.
“Người làm việc độc lập cần xây dựng khả năng thích ứng nghề nghiệp bằng cách liên tục quan sát thị trường, cập nhật kỹ năng và sẵn sàng học lại khi công nghệ thay đổi. Thay vì cố tìm một nghề không bị AI thay thế, chiến lược bền vững hơn là dịch chuyển từ người thực hiện tác vụ sang người biết kết hợp chuyên môn, phán đoán và AI để giải quyết vấn đề mà khách hàng thực sự cần", TS. Lương Thanh Thảo nêu.
Để thích ứng với sự thay đổi liên tục của thị trường lao động, PGS.TS Đinh Hồng Hải - giảng viên khoa Nhân học và Tôn giáo học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN khẳng định người trẻ phải học thêm, thậm chí chuyển hướng sau khi tốt nghiệp. Bằng đại học chỉ là nền tảng, còn khả năng tự học mới quyết định một người có thể đi bao xa trong sự nghiệp.
“Kiến thức thực tế phát triển quá nhanh, quá nhiều. Trước đây chúng ta thiếu thông tin, còn bây giờ lại thừa thông tin. Vì vậy, điều quan trọng không phải học tất cả, mà phải biết mình cần học gì và đặt những kiến thức đó trong một mục tiêu xuyên suốt”, PGS.TS Đinh Hồng Hải nói.
Quan trọng hơn, mỗi người cần có kiến thức, khả năng thích ứng và một động lực đủ mạnh để theo đuổi con đường đã chọn. “Sinh viên ra trường muốn tồn tại phải có kiến thức và phải có đam mê. Đam mê không chỉ để duy trì công việc mà thậm chí để thay đổi công việc”, ông nhấn mạnh.
