Hiện tượng hiếm gặp
Thời gian qua, nhiều địa phương trên cả nước ghi nhận mưa đá xảy ra, trải dài từ khu vực vùng núi, trung du Bắc Bộ đến đồng bằng Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Tây Nguyên. Một số địa phương hứng chịu nhiều cơn mưa đá như Lào Cai, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Điện Biên, Hà Nội.
Mới đây nhất, chiều tối 2/5 đến sáng 4/5, dông, lốc, sét và đặc biệt là mưa đá đã gây thiệt hại nặng tại nhiều địa phương trên khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, nhất là khu vực các tỉnh miền núi phía Bắc.
Theo số liệu ghi nhận được cũng như cập nhật báo cáo từ các địa phương cho thấy chỉ tính riêng trong chiều tối và đêm ngày 2/5 dông, lốc, mưa đá đã xảy ra tại các tỉnh Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai, Tuyên Quang, Phú Thọ, Thái Nguyên và Hà Nội. Chiều tối và đêm 3/5 có thêm các tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh cũng đã ghi nhận xảy ra dông lốc, sét và mưa đá.
Đáng lưu ý, nhiều trận mưa đá xuất hiện các cục đá có kích thước to như quả trứng, gây thiệt hại nặng nề cho hoa màu, nhiều nơi mưa đá còn làm vỡ kính ô tô.
Theo ông Nguyễn Văn Hưởng - Trưởng Phòng Dự báo Thời tiết của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, hiện tượng mưa đá kích thước lớn, có hạt đá cỡ quả trứng gà hoặc bóng tennis xảy ra trong những ngày gần đây tại các tỉnh như Phú Thọ và Thái Nguyên có thể là do trong những ngày qua, khu vực này liên tục duy trì trạng thái nóng ẩm, có nắng ban ngày, làm tích lũy năng lượng đối lưu trong khí quyển; trên cao tồn tại rãnh thấp trong đới gió tây mạnh ở độ cao khoảng 5000m; cùng thời điểm đó, ở phía Bắc có bộ phận không khí lạnh yếu dịch chuyển xuống phía nam, nén rãnh áp thấp đi qua Bắc Bộ.
Vào thời gian buổi chiều, do nhiệt độ tăng cao, khối không khí nóng ẩm bị đẩy bốc lên mạnh, hình thành các đám mây dông phát triển rất nhanh theo chiều thẳng đứng.
Chính trong môi trường có độ bất ổn định lớn này, dòng khí đi lên rất mạnh để giữ các khối băng trong các đám mây dông lâu hơn và khiến chúng ngày càng lớn trước khi rơi xuống.
"Mưa đá vẫn hay xảy ra vào thời điểm giao mùa, tuy nhiên hiện tượng mưa đá xuất hiện tập trung nhiều trên cả khu vực miền núi, trung du và đồng bằng trong tháng 4-5 năm nay được nhận định một điều hiếm gặp", ông Hưởng nói.
Cuối tuần này, miền Bắc có thể tiếp tục đón mưa dông, mưa đá
Theo ông Hưởng, trong thời gian tới, khả năng rất cao xuất hiện El Nino (80–90%) từ giữa năm 2026, có thể đạt cường độ rất mạnh vào cuối năm (20–25%) và kéo dài sang năm 2027.
Trong bối cảnh đó, nắng nóng được dự báo nhiều và gay gắt hơn so với trung bình nhiều năm. "Mưa và bão ít hơn nhưng hiện tượng dông, lốc, mưa đá trong giai đoạn chuyển mùa và hiện tượng mưa lớn cục bộ cũng có thể xuất hiện nhiều. Mưa lớn cục bộ, cường độ lớn trong thời gian ngắn có thể gây lũ quét, sạt lở đất và ngập úng đô thị, đặc biệt tại khu vực miền núi và địa hình dốc", ông Hưởng lưu ý.
Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thuỷ văn Quốc gia, khoảng mùng 8-9/5 tức khoảng thứ 6-7 tuần này dự báo có thêm một đợt không khí lạnh mới tác động. Miền Bắc sẽ tiếp tục có mưa dông. Trong mưa dông có khả năng cao xảy ra lốc sét, mưa đá và gió giật mạnh.
Ngoài ra khoảng ngày 5-7/5, trên khu vực phía Nam Tây Nguyên và Nam Bộ cũng có khả năng xuất hiện mưa rào và dông diện rộng. Thời gian mưa tập trung trong khoảng từ chiều đến tối. Trong mưa dông cũng cần cảnh giác với lốc sét, mưa đá và gió giật mạnh.
Về dấu hiệu nhận biết khi xảy ra mưa đá, theo ông Hưởng, mưa đá là hiện tượng có quy mô rất nhỏ thường đi kèm với các trận dông mạnh trong giai đoạn chuyển mùa.
Mưa đá thường đi kèm những dấu hiệu khá đặc trưng mà người dân có thể chủ động nhận biết, như bầu trời xuất hiện mây dông phát triển mạnh, không khí chuyển từ oi nóng sang mát lạnh rất nhanh, gió giật mạnh, mưa rào lớn kèm theo sấm sét. Khi xuất hiện các dấu hiệu này, người dân nên nhanh chóng tìm nơi trú ẩn an toàn, tránh ở ngoài trời hoặc dưới các cây lớn.
Ứng phó khi xuất hiện dông, lốc, sét và mưa đá
Khi có mưa đá, nên trú trong nhà, đóng kín cửa, tránh xa cửa kính. Đối với gió giật mạnh, cần gia cố mái nhà, chằng chống vật dụng dễ bị gió cuốn, không ở gần khu vực có nguy cơ sập đổ. Ngoài ra, tắt các thiết bị điện khi có sét, hạn chế sử dụng điện thoại ngoài trời để giảm rủi ro bị sét đánh
