Xu hướng tìm công việc dưới trình độ
Sau khi hoàn thành bằng cử nhân vào năm 2023, Warren Neo từng cân nhắc tìm công việc trong doanh nghiệp. Ban đầu, anh dự tính ứng tuyển mảng nhân sự, đúng với chuyên ngành tại Đại học Công nghệ Nanyang. Tuy nhiên, trong quá trình làm thêm, anh nhận ra niềm yêu thích pha chế cà phê. Hiện tại, ở tuổi 29, nam thanh niên gác bằng cử nhân, trở thành barista toàn thời gian.
“Tôi cho bản thân cơ hội để theo đuổi nghề barista toàn thời gian và tự nhủ nếu không thành công sẽ quay lại tìm công việc văn phòng”, anh nói.
Neo nằm trong số ngày càng nhiều người lao động ở Singapore có trình độ học vấn vượt quá yêu cầu chính thức của công việc.
Khảo sát của Bộ Nhân lực Singapore (MOM) vào đầu tháng 4 - tổng hợp phản hồi từ khoảng 33.000 hộ gia đình - chỉ ra năm 2025, 19,4% lực lượng lao động thường trú tại “đảo quốc sư tử” có trình độ học vấn vượt quá yêu cầu công việc, tăng từ 16,3% vào năm 2015. Trong đó, khoảng 9/10 người lao động “thừa trình độ” là tự nguyện. Các lý do hàng đầu cho lựa chọn này là sự ổn định công việc, khả năng sử dụng kỹ năng và tính thú vị của công việc.
Neo cho biết không hối hận về lựa chọn của mình, dù mức lương thấp hơn so với phần lớn công việc trong doanh nghiệp.
Tương tự, Gerald Lee chọn bắt đầu sự nghiệp với vai trò tư vấn tài chính - công việc chỉ yêu cầu bằng cao đẳng thay vì đại học - sau khi lấy được bằng cử nhân ngành kỹ thuật vào năm 2025. Thanh niên 26 tuổi từng thực tập trong lĩnh vực công nghệ nhưng cảm thấy công việc bị gò bó.
Lee cho biết sự linh hoạt và không bị giới hạn mức thu nhập là yếu tố ban đầu thu hút anh đến với công việc hiện tại. Anh có thể di chuyển khắp Singapore và gặp gỡ nhiều người mới. Đối với anh, công việc vất vả hơn nhưng ý nghĩa.
Theo các chuyên gia, vấn đề “thừa trình độ” ở Singapore không hẳn là khủng hoảng mang tính cấp bách - khi sinh viên tốt nghiệp bị buộc phải làm công việc không phù hợp, thay vào đó là dấu hiệu cho thấy bằng cấp không còn tương quan chặt chẽ với mức lương, kỹ năng hay những gì người lao động mong muốn từ công việc.
Tỉ lệ “thừa trình độ” của Singapore thấp hơn mức trung bình 21,6% tại các nền kinh tế thu nhập cao như Hàn Quốc, Mỹ và Anh.
Walter Edgar Theseira, phó giáo sư kinh doanh tại Đại học Khoa học Xã hội Singapore, cho biết vì cuộc khảo sát chỉ đánh giá tình trạng thừa trình độ dựa trên bằng cấp học thuật, nên không có gì đáng ngạc nhiên khi hầu hết trường hợp đều là tự nguyện.
Ông lưu ý nhiều công việc yêu cầu trình độ học vấn thấp hơn, chẳng hạn như các vị trí bán hàng không thuộc cấp quản lý trong lĩnh vực bảo hiểm và bất động sản, vẫn được những người có học vấn cao chấp nhận. Bởi vì, nếu thành công, những công việc đó có thu nhập cao hơn cả những công việc yêu cầu bằng đại học.
Trong khi đó, Kelvin Seah, nghiên cứu viên tại Viện Kinh tế Lao động kiêm phó giáo sư kinh tế tại Đại học Quốc gia Singapore, cho rằng tình trạng “thừa trình độ” có thể gây lo ngại cho nền kinh tế vì phản ánh tình trạng thiếu việc làm tương xứng - hiện tượng nguồn nhân lực khan hiếm không được sử dụng hiệu quả.
Tuy nhiên, ông Seah lưu ý tỉ lệ lớn trường hợp tự nguyện phản ánh người lao động đang đặt nặng hơn các yếu tố ngoài tiền lương khi tìm việc.
Ông Theseira nhấn mạnh khảo sát mới chỉ mang lại cái nhìn hạn chế về vấn đề phức tạp như “thừa trình độ”.
“Nó không đề cập rõ ràng đến những tình huống mà mọi người thực sự quan tâm, chẳng hạn như bị buộc phải hạ cấp nghề nghiệp hoặc bắt đầu lại trong lĩnh vực mới. Đây mới là kiểu thừa trình độ mà nhiều người lao động lo sợ”, ông nói.
Quá nhiều người có bằng đại học?
Sự gia tăng tình trạng “thừa trình độ” cũng đặt ra câu hỏi rộng hơn: Liệu số lượng người có bằng đại học ngày càng tăng ở Singapore có đang vượt quá số công việc thực sự yêu cầu bằng cấp đó hay không.
Theo khảo sát, tỉ lệ lực lượng lao động Singapore có trình độ giáo dục đại học tăng từ 51,6% (năm 2015) lên 64% vào năm 2025, so với mức trung bình 41,2% ở các nền kinh tế thu nhập cao.
Ông Seah cho biết mức lương của người có bằng đại học sẽ giảm nếu quá nhiều ứng viên như vậy gia nhập thị trường, từ đó làm giảm động lực theo đuổi giáo dục bậc cao để có thu nhập tốt hơn.
Ông Theseira cũng đồng tình với quan điểm này, nhưng cho rằng sự thay đổi như vậy có thể cần thời gian.
Khảo sát còn chỉ ra cử nhân chiếm 56,9% trong số những người “thừa trình độ” không tự nguyện và 50,7% trong số những người “thừa trình độ” tự nguyện.
Ông Theseira đánh giá khả năng kiểm soát đối với số lượng người có bằng đại học trong lực lượng lao động của chính phủ Singapore còn hạn chế, do thiếu sự giám sát đối với đại học tư thục hay đại học nước ngoài.
Đối với Rachel Cheong, làm nghề cắm hoa và barista bán thời gian, việc theo đuổi bằng cấp không hề lãng phí. Cheong không tin vào khái niệm “thừa trình độ”. Cô hài lòng với những gì học được ở trường, cũng vui khi khám phá con đường sự nghiệp và cơ hội khác.
Cô học chuyên ngành truyền thông và từng làm công việc sản xuất phim trong thời gian học đại học. Cô gái 25 tuổi bắt đầu làm việc tại quán cà phê vì công việc sản xuất phim tự do ngày càng ít đi.
Năm 2025, cô xin làm việc toàn thời gian trong ngành truyền thông nhưng không thành công. Sau đó, cô tìm thấy hướng đi trong nghề cắm hoa sau khi giúp người quen thiết kế hoa. Cheong tận hưởng công việc hiện tại vì vừa có tính thực hành, vừa có thể sáng tạo.
Theo cô gái Gen Z, có thể một thời điểm nào đó sẽ nộp đơn xin làm việc văn phòng nếu cần ổn định tài chính, nhưng hiện tại chưa có kế hoạch.
