Với nhiều người nước ngoài, Iran vẫn là một vùng đất tương đối bí ẩn. Ngành công nghiệp ô tô cũng là một trong những điều gây tò mò với nhiều người.
Một câu chuyện về hai hãng xe
Tại Iran, có 2 hãng chiếm đa số thị phần xe hơi toàn quốc đó là Iran Khodro Company (IKCO) và Saipa. Cho đến gần đây, cả hai đều thuộc sở hữu của một số cơ quan đầu tư khác nhau trong chính phủ, với tỷ lệ cổ phần mà chính phủ nắm giữ đã giảm xuống chỉ còn khoảng 30%.
Các cơ quan có khả năng đầu tư rất nhiều, trong đó nắm giữ phần rất lớn là lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran. Đây là thành phần ưu tú trong quân đội, với hàng tỷ USD được chi ra để sở hữu cổ phiếu của nhiều công ty trên thế giới.
Thị trường ô tô nhập khẩu của Iran rất khắt khe, với mức thuế lên tới 90%. Hơn thế nữa, lượng xe nhập vào mỗi năm còn khá khiêm tốn (khoảng 50.000 chiếc/năm). Vì vậy đây là sản phẩm chỉ dành cho giới thượng lưu trong nước.
Để có thể xâm nhập vào thị trường Iran, nhiều hãng xe danh tiếng trên thế giới như Mercedes, Peugeot, Kia, Nissan, và Mazda đã hợp tác với một trong các nhà sản xuất xe hơi nội địa nhằm lắp ráp sản phẩm trong nước. Khung xe và các linh kiện sẽ được nhập khẩu với mức thuế rẻ hơn so với xe nguyên chiếc.
Tuy nhiên, điều trớ trêu là dù được lắp ráp tại Iran, những sản phẩm này vẫn có mức giá quá cao với thu nhập của đại bộ phận nhân dân (hơn 70 triệu người). Vì vậy, Iran Khodro và Saipa luôn có lợi thế cạnh tranh khi tung ra các mẫu xe riêng của mình.
 |
| Paykan. |
Cú “hit” đầu tiên của người Iran
Thông thường, mỗi quốc gia luôn cố gắng sở hữu một chiếc xe hơi mang tính biểu tượng cho ngành công nghiệp chế tạo ô tô. Có thể kể ra ở đây như: nước Đức là mẫu Volkswagen Beetle, nước Pháp là Citroën 2CV và Mỹ là Cadillac Escalade. Iran cũng có một biểu tượng như thế, mang tên là Paykan.
Được chế tạo dựa trên cơ sở chiếc Hillman Hunter 1967 (mẫu xe nổi tiếng, là ‘tổ tiên’ của các dòng xe Anh và Pháp), Paykan mang hầu hết các đặc điểm của những chiếc xe hơi “made in Iran” ngày nay như: chậm chạp, ồn ào và trông không sạch sẽ cho lắm. Paykan vẫn được sản xuất cho tới năm 2005. Nguyên nhân khiến mẫu xe này “về hưu” không phải vì doanh số bán ra giảm sút, mà bởi vì chính phủ Iran, cũng là chủ sở hữu chính của hãng xe mẹ, cảm thấy Paykan quá nguy hiểm và không còn nhiều tiềm năng để bán.
Mối liên hệ với người Pháp
Một lượng lớn xe hơi được sản xuất và bán ra tại Iran ngày nay có nguồn gốc từ Pháp. Đó chính là phần còn sót lại của mối quan hệ bền chặt trước kia giữa Pháp và Trung Đông. Trong khi hầu hết người Mỹ đã lãng quên cái tên Peugeot 405 khi dòng xe này “rút lui” năm 1991, thì ở Iran đây lại là sản phẩm hết sức phổ biến.
Thực tế, Peugeot 405 chính là xương sống của đội hình xe Iran Khodro hiện nay cùng với vô số các biến thể khác (thậm chí, một phiên bản vẫn đang còn sản xuất được đặt tên là ROA Peugeot, với bộ khung là của Peugeot 405).
 |
| Peugeot Pars, mẫu xe có kiểu dáng gần nhất với nguyên bản Peugeot 405. |
Công ty Iran Khodro cũng tự thiết kế 2 phiên bản riêng của mình dựa trên hệ khung gầm của Peugeot 405 có tên Soren và Samand. Đây là những chiếc xe tốt dành cho tầng lớp bình dân, nhưng không phải là đích ngắm của giới thượng lưu và các gia đình giàu có.
Trong khi những chiếc Mercedes S-Class màu đen vẫn còn rất phổ biến trong tầng lớp này, nếu khách hàng có nhu cầu sở hữu một chiếc Limousine sang trọng được lắp ráp trong nước thì có thể xem xét đến Sarir Samand, một sản phẩm cũng chế tạo dựa trên hệ khung gầm của Peugeot 405.
Ngoài việc một số chi tiết làm giả một cách tinh xảo, nội thất của Sarir Samand cũng đủ sang trọng như những chiếc xe dành cho hoàng tộc của thập niên 1970.
Mặc dù mối liên hệ với người Pháp vẫn còn hiện hữu rất rõ ràng, nhưng Iran Khodro không muốn khách hàng nghĩ rằng họ mắc kẹt trong quá khứ với chiếc Peugeot 405 và các biến thể. Vào năm 2009 và 2010, hãng đã giới thiệu 2 mẫu xe hoàn toàn mới là 207i và Runna.
 |
| Mẫu xe cải tiến Soren. |
Mẫu 207i trông có vẻ hiện đại, và khá giống với chiếc Peugeot 207 hiện đang bán rộng rãi trên toàn thế giới. Tuy nhiên, khi kiểm tra chặt chẽ hơn, nó là sự kết hợp của chiếc Peugeot 206 được giới thiệu lần đầu năm 1998 và phần mũi của chiếc Peugeot 207.
Mẫu Runna được bán ra từ tháng 3/2010, nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ của giới truyền thông trong nước. Nó được tung hô là một dự án thiết kế và thi công hoàn toàn nội địa, đảm bảo các tiêu chuẩn khắt khe nhất của châu Âu. Runna chính là bản sao của chiếc Peugeot 206.
Những hãng xe khác tại Iran
Những hãng xe lớn khác tại Iran có chung một chiến lược phát triển với IKCO, đó là sử dụng các thiết kế đáng tin cậy của nước ngoài và làm lại trong nước. Hãng Saipa có doanh số bán ra cũng tương đương với Iran Khodro, chỉ khác về “bộ khung” là chiếc Kia Pride.
Dù thiết kế kỹ thuật ban đầu phải nhờ hãng Madza (Nhật Bản), tuy nhiên chiếc xe đã được cấp phép sản xuất cho Kia và sau đó đi vào thị trường Iran nhờ Saipan từ năm 1993.
Saipa cũng đã gặt hái thành công lớn trong việc bán mẫu sedan Saba và hatchback Nasim. Cả hai đều được chế tạo lại dựa trên hệ khung gầm của Kia. Với 63 mã lực, không đủ sức để đua tốc độ, nhưng vẫn đáp ứng như cầu di chuyển cơ bản của người dân.
Năm 2003, sau 10 năm kinh doanh thành công, Saipa thêm vào một phiên bản mới dựa trên mẫu Subcompact Pride có tên là 141. Chiếc xe được cải tạo về nội thất và một số chi tiết cơ khí. 141 tiếp tục sản xuất cho đến nay.
Tuy nhiên, Saipa không có kế hoạch giữ một thế hệ xe ở chu kỳ quá dài. Vào tháng 5/2010, sau 7 năm cho ra đời 141, hãng đã công bố một mẫu xe mới có tên là Tiba. Theo bộ phận nghiên cứu của Saipa, Tiba vẫn được phát triển dựa trên nền tảng của Kia Prid, với động cơ mới dung tích 1,5 lít cho công suất 80 mã lực.
 |
| Tổng thống Venezuela Hugo Chavez thăm quan nhà máy ô tô Venirauto, liên doanh với hãng xe Iran Khodro tại Maracay, cách thủ đô Caracas khoảng hơn 100 km về phía tây, hôm 15-6-2010. Ảnh Reuters. |
Tín hiệu trái chiều
Những tin tức từ Iran cho thấy cả hai hãng xe Iran Khodro và Saipa đều đang phát triển theo chiều hướng tốt. Các phương tiện truyền thông nhà nước báo cáo rằng hãng Iran Khodro sẽ chế tạo khoảng 730.000 xe trong năm 2011, đồng thời thiết lập các cơ sở sản xuất và bán hàng tại Venezuela. Saipa cũng nói rằng việc kinh doanh của hãng đang rất khởi sắc, và họ dự định xuất khẩu khoảng 20% số lượng xe Tiba ra nước ngoài.
Tuy nhiên, những gì xảy ra đằng sau hậu trường của nền công nghiệp ô tô Iran rất phức tạp. Theo Financial Times, mức thuế đánh vào các nhà sản xuất ô tô lên tới 30% có thể gây ra rất nhiều khó khăn, đặc biệt là các hãng nhỏ. Hiện tại, Saipa nợ khoảng 2,3 tỷ USD, trong khi khoản nợ của Iran Khodro là 6,7 tỷ USD.
Thêm vào đó, lệnh cấm vận của Liên Hợp Quốc cũng gây ra ít nhiều ảnh hưởng lên nền công nghiệp ô tô của nước này. Có lẽ khi nghĩ về Iran, nhiều người trong chúng ta sẽ liên tưởng tới vấn đề vũ khí hạt nhân chứ không phải những chiếc xe hơi.
Theo Quang Vinh
Báo Đất Việt
