Sáng 16/4, tại toà soạn Báo Tiền Phong cơ sở 2, các sinh viên Ảnh báo chí và cộng tác viên Ban Sinh viên - Hoa Học Trò đã có một buổi giao lưu đáng nhớ kéo dài hơn bốn tiếng đồng hồ cùng Nghệ sĩ Nhiếp ảnh, nhà báo Vũ Huyến - nguyên Phó Chủ tịch thường trực Hội Nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam. Không mang nặng tính hàn lâm hay giáo điều, buổi chia sẻ diễn ra trong không khí sôi nổi, chân thực, nơi những câu chuyện đời, chuyện nghề được nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Nhiếp ảnh chia sẻ đầy tâm huyết.
Từ lăng kính của một nhà báo, nhiếp ảnh gia kỳ cựu, thầy Vũ Huyến cho rằng báo chí không phải là công việc hành chính “sáng cắp ô đi, tối cắp về” mà đòi hỏi người cầm bút phải sống và làm việc từ lúc thức dậy cho đến khi nhắm mắt.
Nhịp đập của nghề nằm ở việc bám sát hơi thở đời sống, quan tâm đến những chi tiết bình dị nhất xung quanh mình. Từ việc thay đổi giá một cân thịt lợn, mức thu nhập bấp bênh của người chạy xe ôm, cho đến mớ rau ngoài chợ phải gồng gánh thêm bao nhiêu chi phí Sự tinh tế của một nhà báo chính là khả năng quan sát và liên tưởng sâu sắc từ những điều tưởng chừng vụn vặt ấy. Chỉ cần nhìn thấy một quán nước nhếch nhác nép mình bên cạnh một tòa nhà cao mười mấy tầng, một bộ óc nhạy bén đã có thể thai nghén ra một bài báo mang tính tương phản sắc nét về sự chuyển mình của Hà Nội.
Song song với sự nhạy cảm, nhà báo hiện đại cần trang bị cho mình một tư duy đột phá và độc lập. Nghề báo tối kỵ việc nhại lại người khác hay mượn giọng lưỡi của kẻ khác để cất lời. Người cầm bút phải dám trình bày những suy nghĩ mới mẻ, mang đậm dấu ấn cá nhân.
Để làm được điều đó, sự học hỏi toàn diện là yếu tố không thể tách rời. Thầy Vũ Huyến nhấn mạnh rằng, dù theo đuổi mảng đề tài nào, nhà báo cũng cần có kiến thức sâu rộng; Đặc biệt hơn, triết học và mỹ học là những nền tảng cốt lõi không thể bỏ qua, bởi triết học rèn luyện phương pháp lập luận, tư duy logic, còn mỹ học bồi đắp nhãn quan đánh giá cái đẹp.
Khi tư duy đã sắc bén, người làm báo bước vào thực tế tác nghiệp bằng tinh thần dấn thân và mưu trí. Học hỏi từ quan niệm báo chí phương Tây, thầy đúc kết rằng nhà báo phải linh hoạt, nhanh nhẹn và dám "mò vào những chỗ người ta không cho". Nghề báo đôi khi mang dáng dấp của nghề tình báo, đòi hỏi sự can trường để tiếp cận điểm nóng khai thác góc nhìn độc quyền thay vì ngoan ngoãn chờ đợi ở những nơi được trải thảm đỏ mời chào.
Hơn thế nữa, đằng sau một nhãn quan sắc sảo phải là một nhân cách tử tế, chính trực và thấm đẫm sự thấu cảm. Thầy Vũ Huyến nhấn mạnh, để giữ được sự tự tin và ngẩng cao đầu trước thế cuộc, nhà báo trước hết phải đạt được tự do về tư tưởng và nỗ lực tự chủ về kinh tế.
Khi không bị trói buộc bởi gánh nặng tài chính, người cầm bút mới có thể làm việc bằng sự tự giác, giữ trọn vẹn khí chất để "chỉ cúi đầu trước bàn thờ tổ tiên và trước mộ phần của những anh hùng liệt sĩ", không quỵ lụy hay luồn cúi trước bất kỳ thế lực nào.
Sự thấu cảm của nghề cũng không chỉ dừng lại ở bề nổi, mà là những rung động chân thành trước từng mảnh đời khốn khó. Đứng trước một hiện trường bi thương, nhà báo hoàn toàn có quyền hành động theo trái tim mách bảo, thậm chí rơi nước mắt cùng nhân vật. Việc thâm nhập thực tế đòi hỏi phóng viên phải thực sự sống cùng nhân vật, hòa mình vào nhịp sinh hoạt đời thường để chạm đến tận cùng nỗi nhọc nhằn của những phận đời yếu thế.
Không chỉ vậy, trách nhiệm xã hội còn thôi thúc người làm báo giữ vững dũng khí, dám thẳng thắn cất tiếng nói phản biện trước những nghịch lý, những sự lãng phí nguồn lực xã hội hay các hiện tượng thiếu chuẩn mực trong văn hóa cộng đồng.
Nhà báo Vũ Huyến cũng gửi lời khuyên tới các sinh viên rằng người làm báo luôn giữ cho mình sự khiêm tốn và cống hiến hết mình. Nhận thức được rằng không có cá nhân nào trên đời là hoàn chỉnh, nhà báo cần biết lắng nghe mọi ý kiến, kể cả những người không đồng tình với mình để tự rút ra bài học.
Đạo đức nghề nghiệp tuyệt đối không cho phép bất cứ ai mượn danh xưng báo chí làm công cụ trục lợi, bởi sự xảo trá sớm muộn cũng sẽ bị đào thải. Hơn thế nữa, sự tử tế của người cầm bút không nhất thiết phải phô trương qua những tuyên ngôn to tát, mà lặng lẽ tỏa sáng qua lối đối nhân xử thế dung dị, qua sự sẻ chia gian khó cùng đồng nghiệp trên những chặng đường tác nghiệp, và cả sự cao thượng biết lùi lại phía sau để nhường bệ phóng vinh quang cho những người khác.
Trải qua hơn bốn giờ đồng hồ với những câu chuyện tác nghiệp trong và ngoài nước hiếm khi bộc lộ, nhà báo Vũ Huyến đã giúp thế hệ trẻ hình dung rõ nét về tinh thần dấn thân của người cầm máy. Buổi giao lưu khép lại bằng phần giải đáp cặn kẽ những thắc mắc của sinh viên xoay quanh thực tiễn tác nghiệp và bản lĩnh làm nghề. Qua đó, vị tay máy lão thành gửi gắm thông điệp sâu sắc đến những người cầm bút tương lai: giá trị cốt lõi của báo chí nằm ở sức lao động bền bỉ và sự cống hiến, đúng như quan niệm ông luôn tâm đắc rằng "cách nghỉ ngơi tốt nhất chính là làm việc.
