Trên diễn đàn mạng, cái tên Baba Vanga đã trở thành một huyền thoại. Mạng xã hội và các tờ báo lá cải vòng quanh thế giới cho rằng nhà huyền học Bulgaria này đã dự đoán được vụ tấn công khủng bố ngày 11/9, đại dịch COVID-19 và chiến tranh ở Ukraine.
Tuần trước, một số tiêu đề còn đi xa hơn, đặt câu hỏi: “Liệu bà ấy có tiên đoán được chiến tranh Israel-Iran, sự can thiệp của Mỹ, việc đặt tên lửa và đóng cửa không phận?”. Một bài báo trước đó đã suy đoán về “những dự đoán cho năm 2026” của bà, được cho là bao gồm sự khởi đầu của Thế chiến thứ ba và lần tiếp xúc đầu tiên của nhân loại với người ngoài hành tinh.
Một số người Bulgaria cảnh báo rằng, nhiều lời tiên tri được gán cho bà Vanga có lẽ chưa bao giờ được bà nói ra. Theo họ, người được mệnh danh là “Nostradamus của vùng Balkan” đã trở thành một biểu tượng được sử dụng cho mọi thứ, từ những tiêu đề giật gân câu view đến việc thúc đẩy tuyên truyền.
“Thật vô lý”, ông Ivan Dramov, thuộc Tổ chức Baba Vanga có trụ sở tại Bulgaria, nói khi ông liệt kê những tuyên bố sai sự thật tràn lan trên TikTok, YouTube và các tờ báo lá cải về những linh cảm của Vanga về thảm họa hạt nhân hoặc chiến tranh thế giới. “Những lời dối trá trắng trợn đã được thêu dệt về người phụ nữ thánh thiện này”, ông Dramov nói. Tổ chức của ông được thành lập bởi những người ủng hộ bà Vanga và do chính bà Vanga làm chủ tịch trong những năm trước khi bà qua đời. “Bà Vanga chủ yếu giải quyết các vấn đề sức khỏe của mọi người, chứ không phải về những thảm họa sắp xảy ra trên thế giới”.
Được biết đến trên toàn thế giới với tên gọi Baba Vanga, bà Vangeliya Pandeva Gushterova sinh năm 1911 tại Đế chế Ottoman lúc bấy giờ. Khi còn trẻ, bà được cho là đã bị một cơn lốc xoáy cuốn xuống đồng, dẫn đến việc bà dần dần mất thị lực. Bà Vanga bỗng trở thành tâm điểm chú ý ở địa phương trong Thế chiến thứ hai khi người dân bắt đầu đến gặp bà để tìm hiểu xem người thân của họ có trở về từ chiến trường hay không, ông Dramov cho biết.
Đến những năm 1960, bà đã trở thành một hiện tượng trong khu vực, thu hút đám đông đến Petrich, thị trấn phía Tây Nam Bulgaria nơi bà sống cùng chồng. Khi danh tiếng của bà lan rộng ra ngoài biên giới quốc gia, du khách bắt đầu đến từ các nước như Nga, Romania, Hy Lạp…
Những lời tiên tri của bà Vanga thường tập trung chặt chẽ vào cuộc sống của những người đến gặp bà, cũng như người thân của họ. “Bà ấy chỉ nói cho mọi người biết nên đến gặp bác sĩ nào, nên làm gì, không gì hơn”, ông Dramov nói.
Người Nga nhiệt tình đón nhận
Bà Vanga nhanh chóng nổi tiếng toàn cầu, khi các loạt phim truyền hình, sách và chương trình trò chuyện khai thác cuộc đời và những lời tiên tri của bà. Trong số những người nhiệt tình đón nhận bà Vanga có nhiều người Nga. Nhà tiên tri này đã trở thành “một trong những nguồn truyền tải ‘sự thật’ đáng chú ý nhất trong trí tưởng tượng của người Nga thế kỷ 20 và 21”, các nhà nghiên cứu tại Đại học Texas (Mỹ) nhận định vào năm 2024. Cho dù người Nga đón nhận bà Vanga nhiệt tình, thực chất bà không nói nhiều, ít nhất là một cách trực tiếp, về Nga, theo bà Viktoria Vitanova-Kerber, nghiên cứu sinh tiến sĩ và trợ lý nghiên cứu tại Khoa Cơ đốc giáo toàn cầu và Thần học Liên tôn giáo tại Đại học Fribourg (Thụy Sĩ).
Thay vào đó, nhiều dự đoán được gán cho bà Vanga, từ sự sụp đổ của Liên Xô đến viễn cảnh về một tương lai huy hoàng cho Nga, bắt nguồn từ nhà văn Nga Valentin Sidorov, người tuyên bố đã gặp bà vào những năm 1970. “Tuy nhiên, không có bản ghi âm nào về những cuộc gặp gỡ này, điều đó cho phép ông Sidorov tự do diễn giải, hoặc thậm chí có thể là tự xây dựng những gì bà Vanga đã nói hoặc không nói về Nga”, bà Vitanova-Kerber nói. “Một số tác phẩm của ông từ đầu những năm 1990 cho thấy bà Vanga đã dự đoán về sự thống trị trong tương lai của Nga so với Mỹ”, bà cho biết.
Theo bà Vitanova-Kerber, các tác phẩm của ông Sidorov đã tạo ra một thế hệ mới các chuyên gia Vanga nổi tiếng ở Nga, nhiều người trong số họ bóp méo nguồn tư liệu lịch sử để phù hợp với quan điểm chính trị hoặc lợi ích của riêng họ. Bà Vitanova-Kerber nói: “Sự mơ hồ về các sự kiện lịch sử, kết hợp với uy tín tinh thần của bà Vanga vẫn tồn tại ở Nga và nhiều nơi khác đã biến bà trở thành một công cụ thuận lợi cho tuyên truyền chính trị”.
Năm 1989, bà Vanga đã chứng kiến hình ảnh và tên tuổi của mình được sử dụng để bán mọi thứ, từ quần áo đến khăn tay. Mặc dù bà chưa bao giờ đề cập đến thông tin sai lệch và tuyên truyền, “nhưng bà đã nói rằng tên tuổi của mình sẽ bị lạm dụng”, ông Dramov nói. “Bà ấy đã nhiều lần nói rằng mọi người sẽ sử dụng tên tuổi của bà ấy trong suốt cuộc đời và cả sau khi bà ấy qua đời”.
Quan điểm này cũng được các nhà nghiên cứu tại Đại học Texas đồng tình. Họ lưu ý rằng, quyền lực và sức hút của bà Vanga không chỉ dừng lại ở vai trò là người trung gian cho cõi âm hay khả năng nhìn thấy tương lai. “Thay vào đó, nó nằm ở chỗ bà là một người linh hoạt, tên tuổi và giọng nói của bà có thể được sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau”, họ nói.
Những lời tiên tri được cho là của bà Vanga vẫn tiếp tục xuất hiện, cho dù không ai ghi chép lại lời bà Vanga khi bà còn sống và nhà huyền học này không để lại bất kỳ ghi chép bằng văn bản nào, bà Zheni Kostadinova, một tác giả người Bulgaria đã viết nhiều sách về bà Vanga, cho biết. “Nếu bạn hỏi tôi, ai mà chưa từng lợi dụng tên tuổi của bà Vanga cho mục đích riêng của mình? Mọi chiến dịch tuyên truyền đều sử dụng nó để truyền bá những ý tưởng của riêng họ, nhằm dễ dàng tiếp cận quần chúng”, bà Zheni Kostadinova nói.