Tại diễn đàn “Hiểu đúng AI – làm chủ tương lai” diễn ra trong khuôn khổ chương trình Ngày hội văn hoá đọc do Trường THCS – THPT Nguyễn Siêu tổ chức cuối tuần này, GS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học giáo dục Việt Nam chia sẻ về vai trò của công nghệ trong học tập và phát triển cá nhân, các phương pháp nuôi dưỡng tư duy, năng lực thích ứng và khả năng học tập suốt đời.
GS Lê Anh Vinh nhấn mạnh, giáo dục đang bước vào thời đại “dư thừa lời giải”, khi AI có thể đưa ra câu trả lời gần như ngay lập tức. Vì vậy, việc đưa AI vào nhà trường không còn là lựa chọn, mà là bước chuẩn bị cần thiết để học sinh hiểu đúng về công nghệ, học tập theo hướng cá nhân hóa, phát triển tư duy sáng tạo và sẵn sàng cho lực lượng lao động tương lai.
Trong bối cảnh đó, mục tiêu cốt lõi của giáo dục cần chuyển dịch sang phát triển tư duy bậc cao, bao gồm phân tích, tổng hợp, đánh giá, giải quyết vấn đề và sáng tạo. Những năng lực này không tồn tại riêng lẻ mà được hình thành thông qua cách tiếp cận tích hợp, gắn với thực tiễn và liên ngành, đồng thời luôn giao thoa, bổ trợ lẫn nhau để giúp học sinh thích ứng với một thế giới nhiều biến động.
Thực tế, một khảo sát đầu năm 2024 trên 11.000 học sinh THCS cho thấy gần 90% các em đã biết về AI nhưng chủ yếu tự học qua bạn bè và mạng xã hội, thiếu sự hướng dẫn của giáo viên.
Khảo sát diện rộng đầu năm 2025 cho kết quả, khoảng 76% giáo viên đã từng sử dụng AI nhưng thiếu tập huấn chính quy, gặp khó khăn về kỹ thuật và vẫn lo lắng về quyền riêng tư, bảo mật dữ liệu.
Do đó, Bộ GD&ĐT đã phải ban hành hướng dẫn sử dụng AI và xây dựng khung năng lực cho học sinh và giáo viên, đưa giáo dục AI vào nhà trường từ sớm.
Ông chỉ ra 3 lý do cốt lõi cho việc triển khai AI sớm trong giáo dục đó là: nhu cầu của mỗi cá nhân, cơ hội thay đổi bản chất việc dạy học và đáp ứng chiến lược nguồn nhân lực cho tương lai.
“Trong xã hội hiện đại, một người bình thường tiếp xúc với công nghệ khoảng 60 lần/ngày. Học sinh ngày nay là những "công dân bản xứ" của thế giới số. Nếu không được tiếp cận AI sớm, các em sẽ mãi là "người học" bối rối trước sự thay đổi chóng mặt của công nghệ”, GS Vinh nói.
Nặng chuẩn hoá, dạy học sinh giống nhau
Về dạy học, ông nói rằng, lâu nay chúng ta vẫn nặng tính chuẩn hóa, dạy học sinh giống nhau và kiểm tra kết quả giống nhau. Học sinh chủ yếu được yêu cầu ghi nhớ kiến thức và thực hành các thao tác lặp đi lặp lại để đảm bảo kết quả trong các kỳ thi. Do đó, học sinh đạt kết quả cao trong thi cử nhưng lại gặp khó khăn khi áp dụng kiến thức vào các tình huống thực tiễn hoặc vấn đề mới.
Điểm yếu đó là môi trường học tập chưa khuyến khích phát triển kỹ năng cốt lõi như phân tích, sáng tạo, phản biện. Kiến thức các môn học phân mảnh, thiếu sự liên kết.
GS Vinh cho rằng, lớp học với 40 học sinh, mỗi em hỏi một câu giáo viên sẽ không thể trả lời được nhưng AI có thể làm được điều đó.
Nghiên cứu tại bậc đại học cho thấy nhóm sinh viên học toán có sự hỗ trợ của AI đạt kết quả cao hơn. AI có thể đóng vai trò như một chuyên gia, gia sự riêng để học sinh đặt câu hỏi bất cứ lúc nào, điều mà mô hình lớp học đông học sinh trước đây không thể thực hiện được.
Các em có thể tự hỏi, tự học với AI và khi đó giáo viên sẽ được giải phóng khỏi việc truyền thụ kiến thức một chiều để tập trung vào các hoạt động thảo luận, truyền cảm hứng và phát triển tư duy cao hơn.
GS Vinh cũng nói, đối với giáo viên, AI có thể làm thay giáo viên được nhiều thứ. Trong một hội thảo, có người đã dõng dạc tuyên bố: “AI có thể chấm cùng lúc cả 1.000 bài của học sinh. Nhưng, nếu hỏi học sinh có mong bài của mình được chấm bằng áp công nghệ hay không thì câu trả lời là không”.
Nếu giáo viên giao bài, chấm bài bằng AI thì học sinh cũng có thể đối phó bằng cách sử dụng AI để làm bài, đặt ra yêu cầu giáo viên phải biết sử dụng AI đúng cách, không nên dùng để soạn giáo án nhanh hơn hay chấm bài tự động.
Ông cũng đề cập, AI giúp tạo ra kết quả quá dễ dàng, nên giáo dục phải chuyển sang kiểm tra "con đường" đi đến kết quả đó thông qua thảo luận, vấn đáp và hoạt động thực tế. Bởi mục tiêu của giáo dục không phải tạo ra các sản phẩm là đáp án Toán, bài tập mà là sự chuyển hoá của người học để hình thành sự tự tin, tính kiên trì, niềm tin vào bản thân. Bộ GD&ĐT có những khoá tập huấn để nâng cao năng lực sử dụng công nghệ cho đội ngũ.
Bà Nguyễn Thị Minh Thúy, Hiệu trưởng Trường THCS – THPT Nguyễn Siêu nhấn mạnh quan điểm: “AI có thể rất mạnh nhưng con người mới là trung tâm. Công nghệ phục vụ giáo dục, AI phục vụ con người chứ không thay thế con người” và khuyên cha mẹ không nên cấm đoán con sử dụng AI hỗ trợ học tập.
Nhiều phụ huynh cho biết gia đình có quy tắc quản lý con khi sử dụng thiết bị số như: cấm đoán, thu điện thoại, quát mắng… nhưng đạt hiệu quả rất thấp. Bà khuyên, phụ huynh được đồng hành, hướng dẫn con cách sử dụng AI có thời hạn, đúng mục đích.