Không cần xin phép từng bài hát nhưng vẫn phải trả tiền
Việc mở nhạc tại quán cà phê từ lâu đã trở thành hoạt động quen thuộc. Những bản acoustic nhẹ nhàng, playlist lo-fi hay nhạc trẻ phát từ các nền tảng trực tuyến giúp không gian quán trở nên dễ chịu, thư giãn, đồng thời giữ chân khách hàng lâu hơn.
Tuy nhiên, không ít chủ quán hiện vẫn cho rằng chỉ cần mở nhạc từ các nền tảng trực tuyến thậm chí tài khoản Apple Music, Spotify hay YouTube Premium theo gói hàng tháng là có thể sử dụng tự do mà không cần trả thêm chi phí bản quyền. Thực tế, quy định pháp luật hiện hành lại không như vậy.
Theo Luật Sở hữu trí tuệ và Nghị định 17/2023/NĐ-CP, quán cà phê sử dụng nhạc phục vụ hoạt động kinh doanh thương mại vẫn phải trả tiền bản quyền cho chủ sở hữu quyền tác giả và quyền liên quan.
Quy định hiện hành nêu rõ việc sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã công bố trong hoạt động kinh doanh thuộc trường hợp “không phải xin phép nhưng phải trả tiền bản quyền”. Điều đó đồng nghĩa với việc chủ quán không cần liên hệ từng nhạc sĩ, ca sĩ hay nhà sản xuất để xin phép mở nhạc, nhưng vẫn có nghĩa vụ thanh toán tiền sử dụng tác phẩm âm nhạc.
Các mô hình như quán cà phê, nhà hàng, khách sạn, spa, trung tâm thương mại hay cửa hàng kinh doanh có phát nhạc phục vụ khách đều được xem là đang khai thác âm nhạc cho mục đích thương mại.
Vì sao mở nhạc trong quán lại phải trả tiền?
Theo đó, âm nhạc không chỉ là sản phẩm nghệ thuật mà còn là tài sản có giá trị kinh tế. Khi một quán cà phê sử dụng nhạc để tạo không gian, nâng trải nghiệm khách hàng hoặc thu hút người đến quán, điều đó được xem là đang khai thác giá trị thương mại của tác phẩm.
Nói cách khác, âm nhạc có thể góp phần trực tiếp hoặc gián tiếp tạo ra doanh thu cho cơ sở kinh doanh, nên tác giả, ca sĩ và nhà sản xuất có quyền được hưởng thù lao từ việc khai thác đó.
Mức phí được tính như thế nào?
Pháp luật hiện ưu tiên để các bên tự thỏa thuận mức chi trả bản quyền. Tuy nhiên, trong trường hợp không đạt được thỏa thuận, mức phí có thể được xác định theo công thức quy định tại Phụ lục II của Nghị định 17/2023/NĐ-CP. Tiền bản quyền được tính dựa trên mức lương cơ sở và diện tích kinh doanh của quán.
Theo quy định, quán có diện tích từ 15 m² trở xuống áp dụng hệ số 0,35 mỗi năm. Với phần diện tích từ trên 15 m² đến 50 m², mỗi mét vuông tăng thêm áp dụng hệ số 0,04. Phần diện tích vượt trên 50 m² áp dụng hệ số 0,02 cho mỗi mét vuông tăng thêm.
Tùy quy mô, hình thức sử dụng âm nhạc và thỏa thuận với đơn vị đại diện bản quyền, số tiền thực tế có thể khác nhau.
Đã trả tiền Spotify hay YouTube Premium có được miễn phí bản quyền?
Đây là vấn đề gây tranh cãi nhiều năm qua. Nhiều chủ quán cho rằng việc đã trả phí cho Spotify Premium, YouTube Premium hay Apple Music đồng nghĩa với việc được phép mở nhạc tự do trong quán.
Tuy nhiên, phí người dùng trả cho các nền tảng nghe nhạc chủ yếu phục vụ nhu cầu cá nhân. Điều đó không đồng nghĩa với việc cơ sở kinh doanh được miễn nghĩa vụ bản quyền khi sử dụng âm nhạc cho mục đích thương mại.
Nói cách khác, việc nghe nhạc cá nhân và việc phát nhạc phục vụ hoạt động kinh doanh là hai hình thức sử dụng khác nhau về mặt pháp lý.
Không trả tiền bản quyền có thể bị xử phạt
Theo quy định, nếu cơ sở kinh doanh sử dụng nhạc nhưng không thanh toán tiền bản quyền trong vòng 90 ngày kể từ thời điểm khai thác thì phải dừng sử dụng các bản ghi âm, ghi hình liên quan. Trường hợp tiếp tục sử dụng mà không thực hiện nghĩa vụ tài chính, chủ cơ sở có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định về sở hữu trí tuệ.
Nghị định 17/2023/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 26/4/2023 và có hiệu lực ngay từ ngày ký. Văn bản này quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả và quyền liên quan.
Trong bối cảnh ngành công nghiệp sáng tạo ngày càng được chú trọng, việc trả tiền bản quyền âm nhạc không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn được xem là cách bảo vệ quyền lợi chính đáng của người sáng tạo nội dung.
