Từ hiện tượng AI đến làn sóng nghệ sĩ mua bản quyền
Cuối năm 2025, Hôn lễ của em - bản ballad do ca sĩ AI Tiểu Mỹ thể hiện - bất ngờ phủ sóng TikTok và các nền tảng nghe nhạc. Ca khúc nhanh chóng vươn lên nhóm thịnh hành YouTube Việt Nam, vượt qua nhiều sản phẩm của nghệ sĩ Vpop. Bản gốc đạt hơn 5,4 triệu lượt xem sau một tháng phát hành, kéo theo hàng loạt video sử dụng làm nhạc nền. Trên Zing MP3, ca khúc này cũng ghi nhận 5,1 triệu lượt nghe, đứng đầu bảng xếp hạng nhạc Việt tháng đầu năm 2026.
Sự lan tỏa ngoài dự đoán của một sản phẩm do AI trình bày tạo nên hiệu ứng dây chuyền. Thay vì đứng ngoài quan sát, nhiều nghệ sĩ chọn cách tham gia trực tiếp bằng việc xin phép, mua quyền thể hiện lại các ca khúc này. Với Hôn lễ của em, nhạc sĩ Trọng Nhân - tác giả ca khúc - xác nhận tác phẩm đã đăng ký và được Trung tâm Bảo vệ Quyền tác giả Âm nhạc Việt Nam (VCPMC) quản lý. Anh cùng ca sĩ Hiền Hồ phát hành phiên bản MV chính thức, thu hút hơn 1,1 triệu lượt xem sau 2 tuần.
Nhiều trường hợp khác tương tự được ghi nhận, Say một đời vì em - ca khúc do AI thể hiện, sáng tác bởi Hương My Bông, phối khí và sản xuất bởi Ken Quách (có khoảng 10% hỗ trợ từ AI) - cũng là hiện tượng trong năm 2025 với hơn 14 triệu lượt nghe trên YouTube. Bài hát lọt top 10 ca khúc được nghe nhiều nhất năm theo Google Việt Nam, phủ sóng từ mạng xã hội đến quán cà phê, nhà hàng.
Sau khi bản AI gây sốt, nhiều ca sĩ như Phan Đinh Tùng, Nguyên Vũ, Anh Quân Idol, Hà Nhi thể hiện lại. Phan Đinh Tùng ra mắt MV riêng và cho biết được tác giả cấp phép. Nguyên Vũ xác nhận mua quyền thể hiện, thực hiện MV đăng trên kênh cá nhân trong thời hạn một năm. Theo Hương My Bông, đây không phải chuyển nhượng bản quyền mà là thỏa thuận khai thác có thời hạn.
Ca khúc Được với phần lời tạo xu hướng “Sống một kiếp người bình an là được/Hai bánh bốn bánh chạy được là được...” được tác giả Ken Quách phối nhạc, dựng giọng AI. Phần lời được phổ từ bài thơ Phật giáo khuyết danh, hút hàng triệu lượt nghe trên kênh TikTok và YouTube. Dàn sao Việt thi nhau cover, nhảy theo giai điệu bài hát. Ca sĩ Đàm Vĩnh Hưng cũng làm một phiên bản của riêng mình, hút hơn 1 triệu lượt xem trên Facebook.
Làn sóng nghệ sĩ chủ động tìm đến các ca khúc AI cho thấy một thực tế: trí tuệ nhân tạo không chỉ là công cụ hỗ trợ sản xuất mà đã trở thành “bệ phóng” truyền thông. Một bản demo AI được tinh chỉnh tốt có thể tạo hiệu ứng viral trước khi có phiên bản chính thức. Trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt về lượt nghe và độ nhận diện, sức nóng ban đầu này là lợi thế khó bỏ qua.
Nghệ sĩ trước sự hoàn hảo của máy móc
Khi các nghệ sĩ chen chân vào cuộc đua với ca sĩ AI, câu chuyện không đơn thuần là nâng cấp chất lượng. Phản ứng của khán giả với phiên bản Hôn lễ của em do Hiền Hồ và Trọng Nhân thể hiện cho thấy sự chia rẽ.
Không ít người cho rằng giọng hát người thật giàu cảm xúc hơn, đặc biệt ở những đoạn cao trào. “Không nói về drama, Hiền Hồ hát hay, tự nhiên AI không thể thay thế được”, một bình luận nhận được nhiều tương tác. Số khác lại so sánh trực tiếp và nhận định bản AI “quá hoàn hảo”, “nếu không nói trước thì khó biết là giọng máy”.
Có ý kiến cho rằng giọng nam trong bản chính thức chưa tương xứng về chất giọng và cảm xúc, làm giảm hiệu ứng so với bản AI vốn được kỳ vọng cao. Một số khán giả thừa nhận đã quay lại nghe bản Tiểu Mỹ sau khi xem MV người thật. Cũng có người cho rằng việc công bố Hiền Hồ tham gia khiến kỳ vọng tăng vọt, dẫn đến cảm giác hụt hẫng khi sản phẩm không vượt trội.
Thực tế, AI thường hát theo cấu trúc được lập trình sẵn, ít sai lệch cao độ, nhịp phách chuẩn xác và có thể tinh chỉnh từng chi tiết nhỏ. Khi đã “setup” hoàn chỉnh, giọng hát máy móc đạt đến độ mượt mà gần như không tì vết. Điều này vô hình trung tạo ra chuẩn mực mới về sự tròn trịa, khiến nghệ sĩ thật chịu áp lực phải thể hiện vượt trội mới có thể thuyết phục công chúng.
Trái lại, nhiều nghệ sĩ chia sẻ chính sự hoàn hảo đó lại làm nổi bật giá trị của biểu diễn trực tiếp. Ca sĩ Tuimi cho hay cô từng nghe nhầm nhiều ca khúc AI trên Spotify vì không phân biệt được. Theo cô, việc AI luyến láy ngày càng tinh vi càng khiến cô trân trọng những nghệ sĩ đầu tư vào live show, nơi khán giả được trải nghiệm không gian và cảm xúc thật.
Khi một bản AI đã định hình cách người nghe, mọi phiên bản sau đó khó tránh khỏi việc bị đặt lên bàn cân so sánh.
Nhiều nhạc sĩ nhìn nhận AI như công cụ chiến lược thay vì đối thủ. Trọng Nhân được đánh giá đã tận dụng tốt hiệu ứng AI để quảng bá sáng tác, chọn nghệ sĩ phù hợp và tạo đà cho bản chính thức. Với Say một đời vì em, việc giới hạn thời gian khai thác và giữ quyền tác giả là cách để các nhạc sĩ chủ động kiểm soát tác phẩm.
Cuộc so găng giữa AI và nghệ sĩ vì thế không chỉ là câu chuyện ai hát hay hơn. Đó là bài toán về cảm xúc, quyền sở hữu trí tuệ, chiến lược truyền thông và cách công chúng định vị vai trò của con người trong sáng tạo.
Khi công nghệ ngày càng hoàn thiện, mục tiêu không còn là đánh bại AI. Điều quan trọng hơn là nghệ sĩ sẽ sử dụng công cụ mới này ra sao mà vẫn giữ được dấu ấn cá nhân, vốn là yếu tố khiến khán giả sẵn sàng rời màn hình, mua vé và lắng nghe bằng trải nghiệm thật.