Tôi nhận thấy, trên thực tế, không ít học sinh hiện nay có xu hướng đặt yếu tố danh tiếng của trường đại học lên hàng đầu. Đối với các bạn, một ngôi trường sở hữu danh tiếng lớn có thể mang lại vô vàn lợi thế, từ môi trường học tập chất lượng, đội ngũ giảng viên uy tín, đến cơ hội thực tập, việc làm rộng mở, cũng như mạng lưới cựu sinh viên vững mạnh. Bên cạnh đó, giá trị của tấm bằng cử nhân từ một ngôi trường top đầu khi bước vào thị trường lao động cũng là một yếu tố mang lại sự tự tin rất lớn.
Tuy nhiên, nhìn nhận vấn đề theo một chiều hướng khác thì chúng ta sẽ thấy, ngành học mới là yếu tố cần được cân nhắc kỹ lưỡng hơn cả. Ngành học chính là lĩnh vực chuyên môn mà sinh viên sẽ trực tiếp gắn bó trong suốt bốn năm trên giảng đường và cũng là nền tảng cốt lõi để theo đuổi công việc sau này.
Nếu cố chấp chọn một trường danh tiếng nhưng lại ghi danh vào một ngành học hoàn toàn không phù hợp với năng lực, sở thích hoặc nhu cầu thực tế của xã hội, người học rất dễ rơi vào trạng thái cạn kiệt động lực sau một thời gian theo học. Hệ quả tất yếu là thái độ học đối phó, tâm lý chán nản, thậm chí nhiều bạn buộc phải chuyển hướng, làm lại từ đầu sau một thời gian dài lãng phí công sức.
Tôi cho rằng, một lựa chọn phù hợp nhất không nằm ở việc chọn trường bằng mọi giá hay chọn ngành mình thích mà bỏ qua chất lượng đào tạo. Điểm tối ưu chính là tìm được điểm giao thoa: Một ngành học thực sự phù hợp, được đặt trong một môi trường học tập tốt. Ngôi trường tốt là bệ phóng tạo ra nhiều cơ hội, nhưng chuyên ngành đào tạo mới là lĩnh vực người học sẽ gắn bó lâu dài. Nếu lựa chọn sai chuyên môn chỉ vì sức hút của thương hiệu trường, người học có thể sẽ phải đánh đổi bằng rất nhiều thời gian và chi phí để định hướng lại.
Câu chuyện tuyển sinh càng trở nên phức tạp khi nhiều học sinh phải đứng trước ngã ba đường: Theo đuổi ngành học đam mê ở một trường đại học vừa sức, hay chấp nhận một ngành hoàn toàn xa lạ chỉ để giành suất vào một ngôi trường danh tiếng. Thực tế, không hiếm thí sinh quyết định điền nguyện vọng vào những ngành bản thân chưa hề hiểu rõ, đơn thuần vì ngành đó gắn mác một thương hiệu lớn và có điểm chuẩn vừa khít với điểm số của mình.
Ở góc độ cá nhân, tôi nghĩ rằng, việc từ bỏ hoàn toàn ngành học yêu thích chỉ để khoác lên mình chiếc áo danh tiếng của một ngôi trường là một quyết định cần được cân nhắc cực kỳ thận trọng.
Sự thành công trong nghề nghiệp tương lai phụ thuộc rất lớn vào sự gắn kết sâu sắc với chuyên môn. Nếu sinh viên không có chút hứng thú nào, không tìm thấy ý nghĩa và giá trị trong lĩnh vực mình đang theo học, thì những lợi thế hào nhoáng từ thương hiệu trường cũng không đủ sức níu giữ hay giúp người học tiến xa trên con đường sự nghiệp.
Dù vậy, bài toán nào cũng có ngoại lệ. Trong một số trường hợp nhất định, việc ưu tiên chọn một môi trường đào tạo tốt lại là hướng đi hoàn toàn hợp lý, đặc biệt đối với những học sinh lớp 12 chưa thực sự thấu hiểu bản thân và chưa có một định hướng nghề nghiệp rõ ràng. Tại những môi trường đại học chất lượng cao, sinh viên có đặc quyền tiếp cận hệ sinh thái giáo dục đa dạng, từ các hoạt động học thuật chuyên sâu, hệ thống câu lạc bộ năng động, đến các chương trình trao đổi, kỳ thực tập, hay cơ hội học liên ngành, song ngành. Đó chính là những cơ hội thiết thực để sinh viên vừa học, vừa khám phá năng lực cốt lõi của bản thân, rồi điều chỉnh định hướng trong suốt quá trình rèn luyện.
Với nhóm đối tượng chưa biết mình thích gì, chưa có định hướng nghề nghiệp cụ thể, mục tiêu tiên quyết là tìm kiếm một môi trường có đủ không gian và khả năng mở ra nhiều trải nghiệm. Một môi trường học tập tốt, sở hữu chương trình đào tạo linh hoạt, kết hợp cùng các cơ hội tiếp xúc thực tế và sự hỗ trợ định hướng nghề nghiệp bài bản sẽ đóng vai trò như một chiếc la bàn, giúp người học dần hiểu rõ hơn về năng lực, sở thích cũng như mục tiêu của chính mình.
Tôi thường hay chia sẻ với các bạn học sinh cuối cấp nguyên tắc quan trọng: Dù quyết định cuối cùng là ưu tiên ngành hay ưu tiên trường thì việc nghiên cứu kỹ lưỡng hệ thống thông tin là bắt buộc. Hãy chủ động tìm hiểu sâu về chương trình đào tạo của ngành, đối chiếu với chuẩn đầu ra, đánh giá cơ hội việc làm thực tế, cũng như khả năng tiếp tục học lên cao học. Đồng thời, cần xem xét mức độ phù hợp với năng lực cá nhân và nhận diện những kỹ năng có khả năng chuyển đổi linh hoạt sang các nghề khác. Chỉ khi nắm chắc những thông tin quan trọng này, thí sinh mới có thể tránh được cạm bẫy của việc lựa chọn theo cảm tính, hay tệ hơn là tâm lý đám đông.
Tựu trung lại, bài toán chọn trường hay chọn ngành không nên được nhìn nhận như một lựa chọn tuyệt đối. Điều kiện tiên quyết là học sinh cần phải hiểu rõ chính mình, hiểu thấu đáo về ngành nghề, nắm bắt văn hóa trường và "đọc vị" được nhu cầu của thị trường lao động.
Một quyết định đúng đắn không nhất thiết là phải vào bằng được một ngôi trường danh tiếng nhất hay trúng tuyển một ngành đang "hot" nhất, mà đó phải là sự lựa chọn phù hợp nhất với năng lực, sở thích, điều kiện và mục tiêu dài hạn của chính bản thân người học.
