Thời gian qua, câu chuyện nhiều trường đại học liên tục bắt sinh viên chia sẻ, tương tác các bài viết truyền thông trên mạng xã hội đang thu hút sự chú ý và gây ra nhiều luồng tranh luận.
Về phương diện pháp luật, không có quy định nào cho phép cơ sở giáo dục đại học được ép buộc sinh viên phải chia sẻ, tương tác hoặc quảng bá nội dung truyền thông của nhà trường trên mạng xã hội như một nghĩa vụ bắt buộc. Ngoại lệ chỉ xảy ra với những yêu cầu liên quan trực tiếp đến hoạt động học tập, quản lý đào tạo hoặc nghĩa vụ theo quy chế hợp pháp đã được ban hành đúng thẩm quyền.
Theo Hiến pháp năm 2013, công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do tiếp cận thông tin và quyền quyết định việc bày tỏ quan điểm cá nhân. Việc chia sẻ một nội dung trên mạng xã hội là hành vi mang tính cá nhân, hoàn toàn thuộc quyền lựa chọn của mỗi người.
Cụ thể, Điều 25 Hiến pháp năm 2013 quy định công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin. Điều này đồng nghĩa với việc không ai có thể bị buộc phải phát ngôn hoặc chia sẻ thông tin trái với ý chí cá nhân, nếu không thuộc trường hợp pháp luật quy định đặc biệt.
Bên cạnh đó, Luật Giáo dục đại học không hề trao quyền ép buộc sinh viên làm công cụ truyền thông. Các trường đại học có quyền quản lý sinh viên, xây dựng nội quy, quy chế rèn luyện. Tuy nhiên, quyền này bắt buộc phải phù hợp với pháp luật, không xâm phạm quyền công dân và không đặt ra nghĩa vụ trái luật.
Nếu nhà trường yêu cầu sinh viên chia sẻ bài viết, tương tác trên mạng xã hội như một điều kiện bắt buộc để chấm điểm rèn luyện, xét thi đua, đánh giá đoàn hội hoặc gây bất lợi nếu không thực hiện, thì dấu hiệu này có thể bị xem là lạm quyền trong quản lý giáo dục, đặc biệt nếu không có cơ sở pháp lý rõ ràng.
Hơn thế nữa, hành động này còn có thể vi phạm quyền về đời sống riêng tư và quyền sử dụng tài khoản cá nhân. Tài khoản mạng xã hội là không gian cá nhân của mỗi sinh viên. Việc ép buộc các em sử dụng tài khoản cá nhân để phục vụ hoạt động quảng bá cho tổ chức có thể bị xem là can thiệp quá mức vào quyền tự chủ. Theo Bộ luật Dân sự năm 2015, cá nhân luôn có quyền đối với hình ảnh, đời sống riêng tư và bí mật cá nhân.
Tất nhiên, trường hợp nhà trường vận động tự nguyện là hoàn toàn hợp pháp. Các cơ sở đào tạo có thể kêu gọi, khuyến khích, tổ chức các chương trình đại sứ sinh viên, tuyên dương người tham gia tích cực, miễn là phải dựa trên tinh thần tự nguyện.
Tựu trung lại, nhà trường không có quyền bắt buộc sinh viên phải chia sẻ nội dung truyền thông trên mạng xã hội như một nghĩa vụ pháp lý hoặc điều kiện quản lý bắt buộc, nếu việc đó không được luật quy định rõ ràng.
Việc vận động sinh viên tham gia truyền thông chỉ hợp pháp khi dựa trên sự tự nguyện, tôn trọng quyền tự do cá nhân. Nếu biến sự chia sẻ thành mệnh lệnh hành chính, nhà trường không chỉ đối diện nguy cơ phản tác dụng về hiệu quả truyền thông mà còn có thể xâm phạm quyền công dân của người học. Một nền giáo dục hiện đại cần xây dựng trên sự đồng thuận, không nên vận hành bằng áp lực và sự cưỡng ép.
